Канадаликлар ва америкаликларга қайси тарифлар ҳақиқатан ҳам қимматга тушади

Яқинда Қо'шма Штатлар ва Канада о'ртасидаги савдо низосининг кучайиши, иккала давлат томонидан жорий этилган янги тарифлар билан ажралиб турди, бу уларнинг фуқаролари учун молиявий оқибатлар ҳақида саволлар туг'диради. АҚШ президенти Доналд Трамп ва Канада бош вазири Марк Карни бир-бирининг товарларига импорт солиқларини э'лон қилишди.

Бу ҳафта Канада Трампнинг тариф таҳдидларига жавобан турли АҚШ маҳсулотларига жавобан импорт солиқларини жорий қилди. Давом этаётган иқтисодий можаро Президент Трамп Оқ уйга қайтгандан со'нг савдо сиёсатини бошлаганида бошланди.

**Автомобил саноатига та'сири**

Агар Трампнинг Канада транспорт воситаларига тарифларни 25% дан 50% гача ошириш таклифи 2027-йил 1-январдан кучга кирса, бу автомобил секторига сезиларли та'сир ко'рсатади. Автомобиллар, юк машиналари ва эҳтиёт қисмлар АҚШ, Канада ва Мексика о'ртасидаги асосий савдо буюмлари бо'либ, ишлаб чиқариш ва та'минот занжирлари учала мамлакатни ҳам қамраб олади.

Охфорд Эсономисс компаниясининг етакчи иқтисодчиси Бернард Яроснинг та'кидлашича, автомобил сотувчилари аввалги тарифлардан ортиб бораётган харажатларни асосан о'злаштирган бо'лса-да, бу "ёстиқчалар ё'қолиб бормоқда". Унинг башорат қилишича, Канада автомобиллари, юк машиналари ва эҳтиёт қисмларига 50% тарифлар қо'йилиши хавфи исте'мол нархларининг ошишига бевосита та'сир қилади.

Яроснинг та'кидлашича, АҚШ учун импорт харажатларининг ошиши ишлаб чиқарувчиларнинг ҳашаматли автомобиллар, СУВлар ва пикапларга устувор аҳамият бериш тенденциясини тезлаштириши мумкин. Агар янги, арзонроқ транспорт воситаларининг етказиб берилиши чекланса, бу ишлатилган автомобиллар бозорида нархларнинг ошишига ҳам олиб келиши мумкин.

Карни Трампнинг 50% тариф таҳдидига тенг келмаса-да, о'тган йилдан бери айрим Америка транспорт воситаларига 25% импорт солиг'и жорий қилинган.

**Қурилиш материаллари ва уй-жой нархлари**

По'лат, алюминий ва ёг'оч каби қурилиш материалларига тарифлар со'нгги эскалациядан олдин ҳам амал қилган эди. Канада энди металлга АҚШ ставкаларини 50% га тенглаштирди. Карни шунингдек, контрплак ва ҳатто винтлар каби турли хил АҚШ ёг'оч маҳсулотларига импорт солиг'ини жорий қилди.

Бу шуни англатадики, ушбу материалларни импорт қилувчи қурилиш фирмалари юқори харажатларга дуч келишади, улар нархларнинг ошиши орқали исте'молчиларга о'тказишлари мумкин, бу эса уй-жой нархларини ошириши мумкин.

Канада О'рмон Маҳсулотлари Ассоциацияси тарифлар "чегаранинг иккала томонида ҳам харажатларни оширади" деб та'кидламоқда. АҚШда Уй Қурувчилар Миллий Ассоциацияси (НАҲБ) раиси Билл Оуенс Трампни "давом этаётган уй-жой арзонлиги инқирози" туфайли қурилиш материалларини тарифлардан озод қилишга чақирди ва "Қурилиш материаллари тарифлари бозор ноаниқлигини кучайтиради, та'минот занжирларига путур етказади ва қурилиш харажатларини оширади" деб та'кидлади.

АҚШ Конгресси ҳисоботида айтилишича, 2024-йилда АҚШ 23 миллиард долларлик (32 миллиард Канада доллари, 17 миллиард фунт стерлинг) ёг'оч маҳсулотларини импорт қилган, уларнинг деярли ярми Канададан келган. Икки давлат о'ртасидаги уй қуришда ишлатиладиган юмшоқ ёг'оч бо'йича "ёг'оч урушлари" о'нлаб йиллар давом этган тарихга эга.

**Уй-ро'зг'ор буюмлари ва исте'молчилар танлови**

Ушбу тариф низосининг диққатга сазовор жиҳати шунчаки хом ашё эмас, балки ма'лум уй-ро'зг'ор буюмларига қаратилган. Канада гиламлар, кир ювиш машиналари, мебеллар, музлатгичлар ва ҳатто пичоқларга ҳам тарифларни қо'ллашни режалаштирмоқда.

АҚШдан импорт қилинадиган ба'зи товарлар нархининг ошиши хавфи мавжуд бо'лса-да, Сапитал Эсономисс компаниясининг Шимолий Америка бо'йича иқтисодчиси Бредли Сондерс исте'молчилар маҳаллий алтернативаларни танлаши эҳтимоли ко'проқ деб ҳисоблайди. Унинг та'кидлашича, Карнининг со'нгги ҳаракати канадаликлар "маҳаллий етказиб берувчиларга о'тишлари" мумкин бо'лган товарларга атайлаб қаратилган ва сочни парвариш қилиш воситаларини мисол қилиб келтирган.

Соундерснинг тушунтиришича, Карнининг стратегияси "жуда о'згарувчан товарларни танлаш орқали Канада оилаларига та'сирни иложи борича камайтиришга" қаратилган.

АҚШ ҳукумати сиёсатининг иқтисодий та'сирини кузатувчи Ел университетидаги Будгет Лаб америкаликлар учун мебел ва бошқа маиший техниканинг маржинал о'сишини кутмоқда, бу асосан ёг'оч ва бошқа материалларга тарифлар туфайли.

**Спиртли ичимликлар савдоси ва "Канадаликларни сотиб олиш" ташаббуслари**

Спиртли ичимликлар нархларига бевосита та'сир сезиларли бо'лмаслиги мумкин бо'лса-да, савдо уруши канадаликларнинг ичимликлар танловига та'сир ко'рсатди. О'тган йили Канаданинг ко'плаб провинсиялари аввалги тарифларга жавобан АҚШ спиртли ичимликлар савдосини тақиқлади, бу эса АҚШнинг Канадага вино ва спиртли ичимликлар экспортининг 70% дан ко'проққа пасайишига олиб келди, деб хабар беради Америка саноати.

Карни савдо музокаралари давомида провинсиялардан АҚШ алкогол маҳсулотлари савдосини тиклашни со'раган эди, аммо бу музокаралар барбод бо'лгани сабабли, тақиқ қайта тикланиши мумкин. Сондерс сиёсатчиларнинг, айниқса алкоголли ичимликлар учун муваффақиятли "Канада сотиб олиш" ҳаракатини та'кидлайди, бу "Америка алкогол саноатига ҳақиқатан ҳам та'сир ко'рсатди".

Саскачеван ва Алберта ҳали ҳам Америка алкогол маҳсулотларини сотадиган ягона провинсиялардир. Бироқ, Саскачеван 8-сентабрдан бошлаб АҚШ импорт қилинган алкогол маҳсулотларига 50% солиқ жорий этишини э'лон қилди, бу кенгроқ Канада тарифлари билан бир вақтга то'г'ри келади.

**Кенгроқ иқтисодий та'сирлар**

То'г'ридан-то'г'ри исте'мол харажатларидан ташқари, импорт солиқлари бизнес учун трансчегаравий савдони мураккаблаштириши мумкин. Савдо уруши натижасида юзага келган ноаниқлик инвестицияларни то'хтатиши ва иш о'ринларини яратишга то'сқинлик қилиши мумкин.

Сондерснинг та'кидлашича, уй хо'жаликларига энг катта та'сир нархлар орқали эмас, балки иш о'ринларини ё'қотиш орқали бо'лиши мумкин. У Британия Колумбиясидаги буюртма асосида мебел ишлаб чиқарувчиси АҚШ экспортига 50% тариф қо'йганини мисол қилиб келтиради, бу "бизнесни ҳақиқатан ҳам то'хтатиши" мумкин. Унинг фикрича, бу уй хо'жаликларига жавоб чораларидан ко'ра ко'проқ то'г'ридан-то'г'ри та'сир қилади.

Канаданинг қарийб 200 000 кишини иш билан та'минлайдиган о'рмон саноати ҳукуматни Канада ёг'очидан фойдаланишни ко'пайтириш учун федерал уй-жой дастурлари орқали ички талабни оширишга чақирди. Бироқ, саноат "ҳеч қандай қо'ллаб-қувватлаш пакети бизнинг энг йирик экспорт бозоримизга ишончли киришни о'рнини боса олмайди" деган фикрни тан олади.

АҚШ исте'молчилари учун Канада билан со'нгги низо яшаш нархини сезиларли даражада о'згартириши эҳтимолдан йироқ. Бироқ, савдо келишмовчиликлари узоқ муддатли иқтисодий оқибатларга олиб келиши мумкин.

Бу кескинликлар, шунингдек, Канада, АҚШ ва Мексика о'ртасидаги УСМСА эркин савдо шартномаси бо'йича хавотирларни кучайтиради. Канада ҳам, Мексика ҳам УСМСАни 16 йилга узайтиришни истайди, аммо АҚШ уни ҳозирги шаклда янгиламаслигини айтди. Келишув амалда бо'лса-да, тарифлар келажакдаги музокараларни кечиктириши ва трансчегаравий савдо учун ноаниқлик яратиши мумкин.

Ел университетининг Будгет Лаб директори ёрдамчиси Жон Иселиннинг тахмин қилишича, Канада билан ушбу аниқ вазиятдан Америка оилалари учун о'ртача харажатлар тахминан 3 долларни ташкил қилади. Бироқ, Трампнинг бошқа давлатлар, хусусан, Хитой билан кенгроқ савдо урушини ҳисобга олсак, о'ртача оила учун қо'шимча харажатлар тахминан 1000 долларгача ко'тарилади. "Канада билан бог'лиқ бу ҳолатни алоҳида ко'риб чиқиш қийин, чунки биз бошқа бир қатор давлатлар билан ҳам шунга о'хшаш алоқаларни о'рнатганмиз, буларнинг барчаси бизнес юритишни қийинлаштиради. Бу тариф шокларининг бир қаторидан яна бири", деб хулоса қилади Иселин.