АҚШ фоиз ставкалари билан нима содир бўлмоқда?
Федерал резерв тизимининг фоиз ставкалари бўйича қарорлари ипотекадан тортиб автокредитларгача бўлган барча нарсага таъсир қилади
АҚШ фоиз ставкалари билан нима содир бўлмоқда?
АҚШ Федерал захира тизими фоиз ставкаларини 3,75% - 4% даражасида ўзгаришсиз қолдирди.
Ушбу қадам оралиқ сайловларга бир ҳафта қолганда ва марказий банк сентябрь ойидаги йиғилишида сўнгги уч йил ичида биринчи марта фоиз ставкаларини оширганидан кейин амалга оширилди.
Фоиз ставкаси жисмоний ва юридик шахсларга пул қарз олиш — масалан, кредит карталари, ипотека ёки бизнес кредитлари орқали — қанчага тушишини, шунингдек, пулни жамғармаларда сақлаганлик учун қанча даромад олишларини кўрсатади.
Фед АҚШдаги фоиз ставкаларига тижорат банклари бир кунлик қарз олиш учун фойдаланадиган федерал маблағлар ставкаси бўйича ўзининг мақсадли оралиғи орқали таъсир қилади.
Фед инфляцияни — нархлар ўзгариши суръатини — йилига 2% даражасида ушлаб туриш ва меҳнат бозорида барқарорликни сақлашга ҳаракат қилиш учун фоиз ставкаларининг ўзгаришидан фойдаланади.
Инфляция жуда юқори бўлганда, Фед одатда фоиз ставкаларини оширади.
Бу одатда банклар ва бошқа қарз берувчиларнинг юқорироқ тўлов ундиришига олиб келади, бу эса ўз навбатида харажат қилиш ва жамғариш танловига таъсир қилади.
Масалан, ипотекани қайта молиялаштираётган ёки биринчи марта уй сотиб олаётган шахс юқорироқ ипотека ставкаларига дуч келиши мумкин. Бу, шунингдек, кредит карталари ёки автокредитлар бўйича юқорироқ ставкаларни англатиши мумкин. Аммо бу жамғармалар бўйича яхшироқ даромад олишни ҳам англатади.
Бу одамлар ва корхоналарни кўпроқ жамғаришга, камроқ харажат қилишга ва камроқ инвестиция киритишга ундайди. Бу шунингдек, компанияларни камроқ одамни ишга олишга ёки иш ҳақи ошишини секинлаштиришга ундайди.
Буларнинг барчаси одатда талабни камайтиради ва инфляцияни юмшатади.
Инфляция паст бўлганда ёки Фед иқтисодиётга ёрдам керак деб ҳисобласа, ставкаларни пасайтиради.
Бундан мақсад қарама-қарши таъсирга эришиш бўлиб, бунда банклар ставкаларни пасайтиради, одамлар ва корхоналар эса кўпроқ харажат қилиб, камроқ жамғаради.
АҚШ фоиз ставкалари тарихан сезиларли даражада ўзгариб турган.
Фед ставкалари сўнгги пайтлардагидек юқори бўлган охирги вақт 2008 йилги жаҳон молиявий инқирози арафасида ва унинг бошланғич босқичида эди.
Шундан сўнг Фед иқтисодий пасайиш даврида харажатларни ва янги иш ўринлари яратилишини рағбатлантириш учун ставкаларни тарихий энг паст даражагача камайтирди ва уларни бир неча йил давомида шу даражада ушлаб турди.
Ставкалар пандемиядан олдин яна кўтарилди, кейин пандемия даврида 0%-0,25% гача тушди. Кейинчалик, инфляция кескин ошгани сабабли, улар 2023 йилнинг орталаридан 2024 йилнинг августигача 5,25%-5% бўлган энг юқори даражага кўтарилди.
Ўтган ойда ставкалар оширилгунга қадар, улар шу вақтдан бери мунтазам равишда пасайиб бораётган эди.