АҚШ блокадаси Эрон иқтисодиётига қандай таъсир қиляпти?
АҚШ ҳарбий қамали остида қолган Теҳрон оғир иқтисодий инқирозни бошдан кечиряпти. Мамлакат миллий валютаси рекорд даражада қулади, инфляция эса 90 фоизга етган. Нефт экспорти ва ташқи савдо ҳам кескин қисқариб боряпти. Урушдан олдин қамал чизиғидан ташқаридаги сув омборларида Эроннинг 120 миллион баррелдан ортиқ нефти бўлган бўлса, ҳозирда бу кўрсаткич тахминан 10 миллион баррелга тушиб қолган.
АҚШ блокадаси Эрон иқтисодиётига қандай таъсир қилмоқда?
Эрон Марказий банки раиси Абдулносир Ҳеммати мамлакатдаги оғир иқтисодий вазият ҳақидаги саволларга жавоб берар экан, машҳур форс мақолини тилга олганди: «Жўжани кузда санаймиз». Бироқ кузнинг илк ойи якунлари бўйича эълон қилинган дастлабки ҳисоб-китоблар жуда ачинарли кўринмоқда, дея ёзади
Миллий валюта кескин қадрсизланди, инфляция эса Иккинчи жаҳон урушидан кейинги даврдаги энг юқори даражага чиқди. Ўтган ойда 1979-йилдан бери биринчи марта нефт юклаб жўнатилмади. Эрон учун иқтисодий инқирозлар янгилик эмас, аммо бу сафарги ҳолат анча оғир кечмоқда. Давлат ОАВларига кўра, ҳатто ўзининг баландпарвоз баёнотлари билан танилган хавфсизлик хизмати мулозими Муҳсин Ризоий ҳам ҳамкасбларини мамлакат ўз тарихидаги энг мураккаб даврлардан бирини бошдан кечираётгани ҳақида огоҳлантирди. АҚШнинг санксиялар ва ҳарбий қамал орқали Эронга босим ўтказиш кампанияси маълум натижа бермоқда. Аммо бу босим саккизинчи ойга кирган урушни тўхтатишга Эронга мажбур қила оладими ёки йўқ — ҳозирча номаълум, дея ёзади Тҳе Эсономист.
**Риалнинг қулаши ва 90 фоизлик инфляция**
Эрон риали кетма-кет антирекордларни янгилаб, тубга шўнғимоқда. Ҳозир бир АҚШ доллари тахминан 2,7 миллион риал атрофида сотилмоқда. Миллий валюта жорий йилнинг ўзида қийматининг ярмини йўқотди. Ўтган ой Марказий банк ички бозорга 2 миллиард доллар миқдорида хорижий валюта интервенсияси қилди. Бу қадрсизланиш суръатини бироз секинлаштирган бўлса-да, вазиятни яхшилай олмади.
Валюта инқирози йиллик инфляциянинг кескин ошишига олиб келиб, сентабр ойида бу кўрсаткич 90 фоизга етди. Озиқ-овқат ва транспорт нархлари 115 фоиздан зиёдга, кийим-кечак эса 97 фоизга қимматлашди. Ўсимлик ёғи, тухум ва гуруч каби энг зарур истеъмол маҳсулотлари нархи ҳам 200 фоиздан кўпроққа ошиб кетди. Ҳамширалар уюшмаси маълум қилишича, кўплаб тиббиёт ходимлари ойига атиги 100 долларга тенг бўлиб қолган маошга ишлашдан кўра, ишдан бўшашни афзал кўрмоқда.
**Ҳарбий куч билан қўлланаётган санксиялар**
АҚШ аввал ҳам Эронга нисбатан қатъий санксиялар жорий қилган, бироқ уларни четлаб ўтиш учун доим йўллар топиларди. Ҳатто 2020-йилда — Доналд Трампнинг «максимал босим» кампанияси ва СОВИД-19 пандемияси авжига чиққан пайтда ҳам Эрон кунига 440 минг баррелдан ортиқ нефт сотишга муваффақ бўлган. Аммо энди Вашингтон санксиялар ижросини қурол кучи билан таъминламоқда: АҚШ ҳарбий кемалари Эрон портларини қамал қилиб, ўтган ойнинг ўзида мамлакатнинг камида саккизта нефт танкерини ишдан чиқарди ёки чўктириб юборди.