Америкалик чорвадорлар ошаётган харажатлар ва Трампга бўлган садоқатлари ўртасида сарсон бўлишмоқда

**Америкалик чорвадорлар нархларнинг ошиши ва Трампга бўлган садоқатлари ўртасида қолмоқда**

АҚШ хориждан янги мол гўшти импортини эълон қилишидан олдин ҳам чорвадор Иветт Маннон даҳшатли ўрмон ёнғини ва ёқилғи нархининг ошиши муаммосига дуч келган эди.

Небраскалик чорвадор Иветт Маннон учун бу йил шундоқ ҳам оғир келаётган эди.

Апрель ойида ўрмон ёнғини у 2002 йилда сотиб олган ранчодаги 1,600 акр (647 гектар) ўтлоқни ва 13 миля (21 км) масофадаги девор-тўсиқларни кулга айлантирди. Мулк Небрасканинг бепоён Ўрта Ғарб осмони остида ёзилиб ётган яшил адирлари, чексиз мол поддалари орасида жойлашган дон омборлари ва чорва боқиш майдонлари билан танилган гўшасида жойлашган.

Манноннинг 300 бош моли ёнғиндан омон қолди, аммо девор-тўсиқларни қайта қуриш ва поддани боқиш керак эди.

Пўлат нархи охирги йиллардаги энг юқори даражага чиққани ва АҚШ президенти Дональд Трамп томонидан жорий этилган божхона тарифларидан қаттиқ таъсирлангани сабабли, бу бир фут учун 4,89 доллар тўлашни англатар эди — умумий ҳисоб эса 300,000 доллардан ошиб кетди.

Бунинг устига, жуда кўп маҳсулдор ўтлоқлар бой берилгани сабабли, Маннон чорвасига пичан ташиш учун ҳар куни тракторни ишга солишига тўғри келди — бу Эрон уруши сабабли дизель ёқилғиси нархи кескин кўтарилиб, ўтган йилгига нисбатан 40 фоиздан зиёд қимматлашган бир пайтда юз берди.

Кейин август ойида Трамп маъмурияти истеъмол нархларини пасайтириш мақсадида хориждан 300,000 метрик тонна божсиз мол гўшти олиб киришини эълон қилди. Бу эълон АҚШда аксарият бузоқлар сўйилиш ва сотилиш учун ажратиладиган сентябрь-ноябрь ойлари олдидан янгради.

Мол гўшти бозори дарҳол кескин тушиб кетди.

«Шунча вақт «Америка маҳсулотини сотиб олинг», «Американи яна буюк қилайлик» деган шиорлар билан яшадик», — дейди Трампга овоз берган 63 ёшли Маннон. «Аммо бу ердаги биз каби одамларга келганда: «кечирасизлар» дейишди».

«Бу шунчаки хоинликдек туюлди», — деди у.

АҚШ бўйлаб кўплаб фермерлар ва чорвадорлар ҳар томондан сиқувга олинаётганликларини айтмоқдалар. Охирги бир неча йил оғир кечди, қурғоқчилик ҳосилдорликка зарар етказди, чорва моллари сони эса шундоқ ҳам тарихий энг паст даражада эди. Аммо уларнинг айтишича, ҳукумат сиёсати бу босимни янада оғирлаштирди.

Бу ҳолат охирги сайловда президент Трампни кескин қўллаб-қувватлаган Небраскадаги баъзи одамларни ўз сиёсий қарашларини қайта кўриб чиқишга мажбур қилди.

Трамп томонидан қўллаб-қувватланаётган республикачи Пит Рикеттсга қарши номзодини қўйган мустақил номзод Дэн Осборн ноябрь ойида бўлиб ўтадиган Сенат сайловлари олдидан кутилмаганда юқори рейтинг кўрсаткичларини қайд этмоқда.

Республикачилар фермерлар орасидаги ғазаб ва ҳафсаласи пир бўлиш кайфиятини яхши англаб тургандек. Охирги ҳафталарда Трамп ҳам, Небраска губернатори Джим Пиллен ҳам ойлардан бери қийналаётганликларини айтаётган фермерлар ва чорвадорлар учун ёқилғи харажатларини камайтиришга қаратилган ёрдам чораларини эълон қилишди.

Эрон уруши фермерлик фаолияти учун ўта муҳим бўлган дизель ва ўғит нархларининг кескин ошишига олиб келди. Тарифлар техника ва таъмирлаш харажатларини, шунингдек, пўлат ва ёғоч-тахта нархларини кўтариб юборди.

Трамп маъмуриятининг қарорлари — хориждан мол гўшти импорт қилиш ёки жанубий чегарани Мексика чорваси учун очиб қўйиш бўладими — шундоқ ҳам беқарор бозорларни янада издан чиқарди.

Кўплаб ишлаб чиқарувчилар ҳар бир бош чорвадан юзлаб доллар зарар кўрмоқда.

«Буларнинг барчаси умуман олганда чорвачилик бозорига салбий таъсир кўрсатди», — деди Арканзас университети ассистент-профессори ва қишлоқ хўжалиги иқтисодчиси Жеймс Митчелл.

Унинг айтишича, чорвачилик бозори 10-12 йиллик циклларда ҳаракат қилади, бунда яхши ва ёмон йиллар бўлади. Соҳа яқиндагина таклифнинг пастлиги ва талабнинг юқорилиги нархларни оширган айниқса фойдали даврни бошдан кечирди. Аммо ҳозирда бозор аниқ пасайиш томон кетмоқда.

45 ёшли Жейк Вольфингер Небраска штатининг Лексингтон шаҳри яқинидаги ўз чорва боқиш майдонида бу инқирозни енгиб ўтишга ҳаракат қилмоқда. У ва унинг рафиқаси Огайо штатидан бўлиб, бир неча авлоддан бери фермерлик билан шуғулланиб келаётган оилалардан. Улар бой тупроққа ва мамлакатдаги энг кўп ости сувларига эга бўлган Небраскага ўз оилавий ҳаётларини қуриш учун кўчиб ўтишган.

45 ёшли Жейк Вольфингер Трампнинг мол гўшти бозорига аралашувидан норози эканини айтади — лекин барибир Президентга ишонади

Вольфингерлар 2010 йилда хароб аҳволдаги чорва боқиш майдонини сотиб олиб, уни 5,500 бош чорвага мўлжалланган замонавий корхонага айлантиришди. Қўшнилари уларни оғир соҳада ҳалол меҳнат билан нимага эришиш мумкинлигининг иштиботи сифатида кўрсатишади.

Аммо Вольфингер ўз режаларида Эрон уруши, тарифлар ёки хориждан мол гўшти импортини ҳисобга олмаган эди.

«Ишлар жуда яхши кетаётган эди», — деди у. У чорванинг ҳар юз фунтини 240 доллардан сотаётган эди — аммо бу кўрсаткич 225 долларга тушиб кетди. Бу жуда катта фарқ бўлиб туюлмаслиги мумкин, аммо ҳар бир ҳайвон бошига потенциал юзлаб доллар зарарни англатади.

Вольфингер шунингдек, жуда юқори дизель харажатлари билан ҳам тўқнашмоқда, баъзи техникалари кунига 400 галлонлик бакларни бўшатмоқда.

«Бу инсонни ҳақиқатан ҳам ўйлантириб қўяди», — деди у.

Трампнинг хайрихоҳи бўлган Вольфингер президентга овоз берганини, чунки «мамлакатга у каби руҳ керак эди» деб айтди. У шунингдек, сўлларнинг «woke DEI» сиёсатидан норозилигини билдирди.

Аммо у президентнинг мол гўшти бозорига аралашувидан мамнун эмас.

«Одамлар фермерларнинг ишига умуман аралашмаслиги керак, чунки ҳозир ҳосил йиғиш вақти», — деди Вольфингер.

Қирқ миля шимоли-ғарбда, Небраска штатининг Каллавей шаҳри яқинида 54 ёшли Дуэйн Кимболл техникалар билан ўралган шийпонида турибди — деворлардан бирида эса Трампнинг гигант баннери осиғлиқ.

«Кундалик қўшимча харажатлар... бироз оғриқли», — деди у.

«Биламанки, жуда кўп одамлар яна банкларига мурожаат қилишга ва кредит лимитларини оширишга мажбур бўлишди».

Кимболл Эрон уруши аллақачон тугаши керак эди деб ўйлаган эди.

Аммо у ўзининг сиқувдаги молиявий аҳволида фақат Трампни айбламайди. «Буни ушбу маъмуриятга тўнкаш адолатли баҳолаш бўлмайди деб ўйлайман», — деди у.

У оғир бюрократик қоидалар ва техника ҳамда ўғит нархларининг ошишига эътибор қаратди — бу тенденциялар Трамп Оқ уйга қайтишидан олдин бошланган эди.

«Биламанки, жуда кўп одамлар яна банкларига мурожаат қилишга ва кредит лимитларини оширишга мажбур бўлишди», — дейди Дуэйн Кимболл

Банк соҳасидаги карьерасидан сўнг туғилиб ўсган Небраска штатига қайтиб, ранчо сотиб олган Маннон қишлоқ хўжалиги сектори оралиқ сайловларда ўз фикрини билдиришига ишонади.

Аммо бу ҳудуддаги кўплаб одамлар каби, у ҳам ҳаддан ташқари кўп сиёсий баҳслардан қочишни афзал кўради.

Бу нарса унинг дўсти ва қўшни чорвадор Джим Женкинс учун муаммо эмас. Собиқ мустақил Сенат номзоди бўлган Женкинс Небраска қишлоқ хўжалиги ва оиласи 150 йилдан кўпроқ вақт олдин ўзлаштирган ерда жойлашган шахсий ранчоси билан жуда фахрланади.

Женкинс Небраска қишлоқ хўжалиги саноатига зарар етказаётганига ишонган сиёсатдан шунчалик ғазабландики, ёзда Омаха газетаси учун мақола ёзди.

У шахсан ўзи ҳам бу босимни ҳис қилди ва дизель, ўғит, ёғоч ва пўлатнинг юқори нархларини — тиконли симдан тортиб девор устунларигача бўлган ҳамма нарсани мисол қилиб келтирди.

Бу ҳолат кейин нима бўлиши ва Трампнинг навбатдаги эълони соҳа учун нимани англатиши ҳақидаги «неаниқлик» сабабли янада ёмонлашди, деди у.

«Бундай нарсалар одамнинг уйқусини қочиради», — деди 69 ёшли чорвадор BBC News'га.

Трампнинг ашаддий танқидчиси бўлган ва унинг Оқ уй учун кампанияларининг ҳеч бирида унга овоз бермаган Женкинс ўзининг консерватив қўшнилари орасида фарқланиб туришини билади. Трамп биринчи марта сайланганда, Женкинс у «амалий бизнесмен эканини исботлайди» деб умид қилганини айтган эди.

Энди эса, «ўйлашимча, у амалийликдан жуда йироқ бўлиб чиқди», — деди у.

Аммо Трампни қўллаб-қувватлайдиган кўплаб фермерлар ва чорвадорлар учун президентнинг қарорлари — ҳатто уларга молиявий зарар етказганда ҳам — барибир ишончга лойиқ.

«Биз ҳаммамиз Трамп ҳақида буни билар эдик. У шунчаки аввал ўқ узиб, кейин нишонга оладиган одам», — деди Вольфингер. «Қани энди, биласизми, қуролни ғилофига солиб, кейин бу ҳақда ўйлаб кўрса эди».

Аммо, деди у, «ўйлашимча, у умуман олганда бу мамлакатни тўғри йўналишда бошқаришга ҳаракат қилмоқда».

Бобоси ҳозирда 12,000 акр (4,856 гектар) майдонни эгаллаган оилавий ерларда фермерликни бошлаган Дон Кантрелл ҳали ҳам дизель нархларидан азият чекаётганини айтди ва президент «баъзи аҳмоқона ишларни қилади» ва «баъзи аҳмоқона гапларни айтади» деб тан олди.

Аммо Кантрелл Трамп «умуман олганда энг яхши президент» бўлган деб ҳисоблайди.

«Келинг, ҳукумат исрофгарчилигини қисқартирайлик», — деди у. «Исрофгарчиликлар жуда кўп».

Трамп шунингдек, абортга қаршилик ва христианликни улуғлаш каби ижтимоий масалаларда Небраскадаги кўплаб сайловчиларнинг шахсий эътиқодларига мос келадиган позицияни эгаллайди.

«Ўйлайманки, умуман олганда, агар сиз бу мамлакатда консерватив бўлсангиз, консерваторларга овоз берасиз», — деди Вольфингер.

67 ёшли Дон Бати бунга қўшилади: «Қишлоқ хўжалигидан ташқари бошқа жуда кўп масалалар бор».

Шундай бўлса-да, деди у, иқтисодий ҳақиқатларни эътиборсиз қолдириш қийин.

Бати шахсий ва молиявий сабаблар туфайли ўтган йили фермерликдан истеъфога чиқди. Маккажўхори ва соя фермери маккажўхори нархи 2022 йил бошида бир бушель учун 7 доллардан уч йил ўтиб бор-йўғи 4.29 долларга тушиб кетганини кузатди.

Аммо харажатлар камайгани йўқ, деди у, тарифлар ва инфляция унинг даромадига таъсир қилди. Натижада, у ўзига тегишли бўлган 400 акрли (161 гектар) фермани қизига топширишдек узоқ йиллик орзусидан воз кечишга мажбур бўлди.

«Энди бунинг иложи йўқ эди», — деди у ўзи ўсиб-улғайган уйнинг ошхона столида ўтириб.

У бу хулосага фақат ўтган йили ҳисоб-китобларни қилганидан кейин келди.

«Ишлар яхши эмаслигини билардим», — деди у. «Аммо рақамлар устида ишлай бошлаганимда... «Бу жуда ёмон бўлади» деб ўйлаб қолдим».

Бати 2016 йилда ва яна праймеризда Трампга овоз берган — аммо 2024 йилда эмас, чунки унинг сиёсатидан ҳафсаласи пир бўлган эди. У бутун штат бўйлаб шунга ўхшаш норозиликларни эшитганини айтди.

«Улар ҳамон содиқ республикачилар», — деди у ўша одамлар ҳақида. «Аммо улар энди Трампнинг хайрихоҳи эмас».

Шунга қарамай, бутун Небраска бўйлаб соҳа ўз ишини давом эттирмоқда.

Брокен-Боу шаҳридаги ёмғирли пайшанба куни ковбой шапкалари, каталак кўйлак ва джинси шим кийган харидорлар ёпиқ бинодаги навбатдаги чорва аукционига йиғилишди.

Бузоқларни ҳали ҳам сотиб олиш ва сотиш керак, чорвачилик хўжаликлари — уларнинг кўпчилиги бир неча авлодга тегишли — сиёсат сабабли тўхтаб қолмайди.

Поезд йўлларининг узоқ томонида, ем-хашак ва хўжалик моллари дўконлари ёнида Иветт Маннон небраскаликларнинг иродаси ва азиятларга чидамлилигини хулосалади.

«Қишлоқ хўжалигидаги одамлар тузатиб бўлмайдиган оптимистлардир», — деди у. «Оптимист бўлмаганимизда бу иш билан шуғулланмас эдик».