Амелия Эрхартни қидираётган экипаж қисқичбақалар билан тўлиб-тошган оролга етиб келди

Амелия Эрхартни қидираётган жамоа краблар билан тўла оролга етиб келди

Татқиқотчилар гуруҳи 1937 йилда дунё бўйлаб учиш пайтида ғойиб бўлган машҳур учувчи Амелия Эрхартнинг самолёти қолдиқларини текшириш учун чекка оролга етиб борди.

Археологик мерос институти (ALI) ва Пердью университети гуруҳи душанба куни Тинч океанидаги Никумароро оролига етиб келди.

Беш кун давом этиши кутилаётган уларнинг ишига қуруқликда яшовчи гигант краблар ва ҳозирда тарихдаги энг кучлиси сифатида қайд этилган Эль-Ниньо иқлим ҳодисаси халақит бериши мумкин.

«Қароқчи краблар» деб ҳам аталадиган кокос краблари кичик сутнамизувчилар ва денгиз қушларини овлаш учун кечаси ташқарига чиқади, шу сабабли қидирув жамоаси хавфсизлик учун кечаларни ўз кемасида ўтказишига тўғри келади.

Америка авиация кашшофи штурман Фред Нунан билан бирга дунёни айланиб учишга уринаётганда Эрхартнинг ғойиб бўлиши ўнлаб йиллар давомида турли тахминларга сабаб бўлиб келмоқда.

Тадқиқотчилар биринчи марта 2020 йилда Никумароро қирғоғидаги лагуна четида сунъий йўлдош тасвирларида кўринган ва «Тараиа объекти» деб номланган нарсани топишга ҳаракат қилишади.

Баъзилар бу унинг самолёти қолдиқлари бўлиши мумкин деб ҳисобласа, бошқалар бу умуман самолёт эканига шубҳа қилади ва назариялардан бирида бу йиқилган дарахт дейилади.

Пердью университети маълумотларига кўра, бу охирги етти йил ичида Никумароро оролига қилинган биринчи рухсат берилган саёҳат ва 15 йилдан ортиқ вақт ичида Тараиа ярим оролига қилинган биринчи ташрифдир.

Marin Mainiku кемаси Жанубий Тинч океани бўйлаб 830 денгиз милини босиб ўтган беш кунлик саёҳатдан сўнг душанба куни Кирибати таркибига кирувчи оролнинг ғарбий томонига етиб келди.

«Тараиа объектини текширишни якунлашга ҳамда 89 йилдан кўпроқ вақт олдин Амелия Эрхарт ва Фред Нунаннинг ғойиб бўлиши билан боғлиқ сирли жумбоқни, ниҳоят, ҳал қилишга бунчалик яқин келиш жуда катта мамнуният бағишлайди», — деди экспедиция раҳбари Рик Петтигрю душанба кунги блог постида.

Сешанба куни экипаж десант тушишга тайёргарлик кўриш учун 1963 йилда британлар томонидан атол рифида портлатиб очилган тонг йўлакдан — оролда охирги марта одамлар яшаган вақтда яратилган йўлдан — ўтишни режалаштирмоқда.

Блог постига кўра, оролдаги биринчи кун «ускуналарни ташиш, ўсимликларни тозалаш ва тайёргарлик операцияларини йўлга қўйиш»га бағишланади. Тадқиқотчиларнинг бир гуруҳи чангaлзор бўйлаб йўл очади.

Сўнгра чоршанба куни ишлар Тараиа ярим оролида далилларни, жумладан магнитофил металларни қидиришга кўчади.

Ниҳоят, тадқиқотчилар сувнинг кўтарилиши ва қайтишига қараб, қирғоқдан бор-йўғи 10 фут (3 метр) узоқликда ва атиги беш фут (1,5 метр) чуқурликда жойлашган деб ҳисобланган сирли объектни визуал текшириш учун чўкмаларни суришга мўлжалланган чуқурлаштириш ускуналаридан фойдаланадилар.

Тадқиқотчиларнинг айтишича, об-ҳаво ва океан шароитлари «омил бўлишда давом этади» ва Эль-Ниньо қирғоққа кундалик киришни чеклаб қўйиши мумкин. Саёҳатдаги денгиз археологи Майкл Криворнинг айтишича, у ҳозирда шарқдан ғарбга ҳаракатланаётган ва «портлатилган каналлар ичига ва ташқарисига хавфсиз ўтишга» халақит бериши мумкин бўлган об-ҳаво оқимидан хавотирда.

Яна бир муаммо — бу краблар, сайёрадаги энг йирик қуруқликда яшовчи омуртқасиз жонзотлардир.

«Экипаж ҳар кеча Marin Mainiku бортида ухлайди, бунинг бир қанча сабаблари бор, улардан бири кокос крабларининг мавжудлигидир, уларнинг ҳажми ва тунги фаоллиги оролда қолишни имконсиз қилади», — дейилади блог постида.

Бутун Жанубий Тинч океанидаги атоллар ва кимсасиз оролларда яшайдиган краблар 28 кг (62 фунт) гача бўлган оғирликни кўтара олади ва кокос ёнғоғини ёриб оча оладиган кам сонли турлардан биридир, шунингдек, улар каламушлар ва қушлар каби жонли ўлжаларни ҳам овлайди.

Оёқларининг кенглиги бир метргача ва тана вазни 4 кг дан ортиқ бўлган бу жонзотлар, шунингдек, дунёдаги энг йирик қуруқликда яшовчи қисқичбақасимонлардир ва дарахтларга чиқа олади.

2018 йилда Халқаро тарихий самолётларни қайта тиклаш гуруҳи (TIGHAR) чўчқа таналаридан фойдаланиб, краблар мурдаларни ўз инига судраб кетиши ва икки ҳафтадан камроқ вақт ичида суякдаги гўштни тозалаб ташлаши мумкинлигини кўрсатиб берган эди.

Эрхарт 1937 йил 2 июлда Папуа-Янги Гвинеянинг Лаэ шаҳрига етиб келганида, ўзининг икки двигателли Electra самолётида Калифорниядан Жанубий Америка, Африка ва Осиё бўйлаб муваффақиятли учиб ўтган эди.

У ердан у ва Нунан Гавайи томон йўл олишни ният қилишган, аммо Никумароро яқинидаги кимсасиз Ҳоуленд оролига ёқилғи қуйиш учун етиб олишга уринаётганда самолёт изсиз йўқолган.

Йўқолиш ҳақида кўплаб назариялар илгари сурилган бўлса-да, расмий изоҳ шундан иборатки, самолётда алоқа муаммолари юзага келган ва у ва Нунан оролни топишга уринаётганда ёқилғи тугаб, океанга қулаган.