"Агар мени кўрсангиз, йиғланг." Европада сувдан асрлар давомида пайдо бўлган "очлик тошлари" пайдо бўлди.
"Агар Мени Ко'рсангиз, Йиг'ланг." Европада асрлар давомида сувдан "очлик тошлари" пайдо бо'лади.
Кучли иссиқлик ва узоқ давом этган қург'оқчилик туфайли Европа дарёларидаги сув сатҳи кескин пасайиб, "очлик тошлари" деб аталадиган жойлар пайдо бо'лди. Бу тошларда асрлар давомида дарёларнинг ҳаддан ташқари қуруқлиги ва озиқ-овқат танқислиги даврларини қайд этиб келган о'йма белгилар ва ёзувлар мавжуд.
Бу тошларнинг энг машҳурларидан бири Германия чегарасига яқин, Чехиянинг Дěčíн шаҳри яқинида жойлашган. Унда немис тилида "Агар мени ко'рсангиз, йиг'ланг" деган ёзув бор. Гарчи бу ибора 20-асрнинг бошларида кенг тарқалган бо'лса-да, тошнинг о'зида камида 16-асрга оид қург'оқчилик даврларининг белгилари мавжуд.
"Очлик тошлари" одатда дарё о'занларида сув остида яширинган ва фақат сув сатҳи сезиларли даражада пасайганда ко'ринадиган тошлардир. Шунга о'хшаш белгилар нафақат Элбада, балки Дунай ва Рейнда ҳам учрайди. Улардан ба'зилари 1616, 1746 ва 1842 йилларни о'з ичига олган аниқ йилларни ко'рсатади.
Тарихчилар ва иқлимшунослар томонидан олиб борилган тадқиқотлар шуни ко'рсатадики, бу белгилар шунчаки очарчилик ҳақида огоҳлантиришлардан ко'проқ нарсани англатарди. Уларнинг аксарияти сув сатҳининг жуда паст бо'лган даврларига то'г'ри келади ва эҳтимол дарёнинг ҳолатини қайд этиш учун ишлатилган.
Дарёларнинг саёзлашиши дон, ёг'оч ва бошқа товарларни ташийдиган баржаларнинг о'тишига то'сқинлик қилди, савдони то'хтатди, балиқ овланишини камайтирди ва ҳосилга салбий та'сир ко'рсатди. Бу озиқ-овқат танқислиги ва дон нархларининг ко'тарилишига олиб келди.
Дěčíн тоши тарихда алоҳида о'рин тутади. Бир версияга ко'ра, машҳур ибора 1904-йилда қург'оқчилик пайтида маҳаллий меҳмонхоначи ва қайиқчи Франс Маер томонидан о'йиб ёзилган. Тош тез орада маҳаллий диққатга сазовор жойга айланди ва бу ҳақда газеталарда ва откриткаларда хабарлар пайдо бо'лди.
Шу билан бирга, тошнинг о'зи деярли ё'қ бо'либ кетди. 1904-йилда маҳаллий ҳокимият Элба дарёси о'занидаги то'сиқларни олиб ташлашни режалаштирди, аммо қайиқчилар жамоасининг аралашувидан со'нг улар уни сақлаб қолишди. Кейинчалик, 1911-йилда машҳур ёзув асл жойининг остига қайта о'йиб ишланган ва 1938-йилда тошга яна бир ёзув, бу сафар чех тилида, қо'шилган.
Сув устида "очлик тошлари"нинг пайдо бо'лиши со'нгги йилларда Европадаги қург'оқчиликлар пайтида мунтазам равишда э'тиборни тортди. Улар дарё сатҳининг о'згаришининг тарихий белгилари ҳисобланади ва бизга о'тмишдаги сув танқислигининг савдо, қишлоқ хо'жалиги ва озиқ-овқат хавфсизлиги учун жиддий оқибатларини эслатади.
Эслатиб о'тамиз, иссиқлик ва қург'оқчилик туфайли Франсиянинг тахминан 550 000 аҳолиси сув та'миноти муаммоларига дуч келди ва 40 000 дан ортиқ одам узилишларга дуч келмоқда ёки ичимлик суви та'минотини бутунлай ё'қотди. Ба'зи жамоаларда сувни танкер юк машиналари орқали етказиб бериш керак, мамлакатнинг учдан икки қисмидан ко'прог'и аллақачон сув чекловлари остида.