Адолат фақат қонунда эмас: юридик ёрдам тизими нега такомиллашиши керак?
Фуқаро ўз ҳуқуқини билиши муҳим, аммо мураккаб ҳаётий ёки суд-ҳуқуқий вазиятга дуч келганда ҳуқуқни билишнинг ўзи ҳар доим ҳам етарли бўлавермайди. Асосийси, инсон ўз ҳуқуқини амалга ошириш учун керакли пайтда малакали юридик ёрдам ололадими?
Адолат нафақат қонунларда, балки амалиётда ҳам бўлиши керак: юридик ёрдам тизимини такомиллаштириш зарурати
Тасаввур қилинг, бир фуқаро мулкий низо, меҳнат ҳуқуқларининг бузилиши ёки давлат органининг қароридан норозилик каби муаммоларга дуч келган. Ёки у конституциявий ҳуқуқларини ҳимоя қилиш учун тегишли тартибда мурожаат қилмоқчи.
Қонун унга маълум бир ҳуқуқни бериши мумкин, аммо бу ҳуқуқдан қандай фойдаланиш, қаерга мурожаат қилиш, қандай ҳужжатлар тайёрлаш, ўз талабини қандай асослаш ёки зарур далилларни қандай тақдим этиш масаласи реал ҳаётда ҳал қилувчи аҳамиятга эга бўлиб қолаверади.
**Қонунда белгиланган ҳуқуқ ва ундан фойдаланиш имконияти**
Ҳуқуқий давлат ҳақида гапирганда, кўпинча қонунларнинг сифати ва уларнинг инсон ҳуқуқларини кафолатлашига эътибор қаратамиз. Бу, албатта, жуда муҳим. Бироқ, яхши қонуннинг ўзи етарли эмас. Чунки фуқаро ўз ҳуқуқидан фойдалана олмаса, назарий жиҳатдан мавжуд бўлган ҳуқуқ амалиётда ишлатилмаслиги мумкин.
Масалан, инсон судга мурожаат қилиш ҳуқуқига эга, бироқ даъво аризасини қандай тузишни билмайди. У давлат органининг қароридан шикоят қилиш ҳуқуқига эга, аммо белгиланган тартиб ва муддатлардан бехабар. Ёки ўз манфаатларини судда ҳимоя қилиш учун қандай далиллар зарурлигини тушунмайди.
Демак, масала фақат "ҳуқуқ борми?" деган саволда эмас. "Бу ҳуқуқдан амалда фойдаланиш имконияти қанчалик?" деган савол ҳам шунчалик муҳим.
Шу маънода, юридик ёрдам тизими – ҳуқуқий давлатнинг кундалик ҳаётдаги энг муҳим механизмларидан биридир.
**Юридик ёрдам фақат адвокатлик масаласи эмас**
Юридик ёрдам ҳақида гап кетганда, кўпинча биринчи навбатда адвокат кўз олдимизга келади. Бу табиий, чунки адвокатура – ҳуқуқ ва қонуний манфаатларни ҳимоя қилиш тизимининг муҳим бўғини ҳисобланади. Бироқ, замонавий юридик ёрдам тизимини фақат адвокатлик фаолияти билан чеклаш тўғри бўлмайди.
Фуқаро турли вазиятларда турли субьектларнинг ҳуқуқий кўмагига муҳтож бўлиши мумкин. Масалан, суд, прокуратура, нотариат, давлат органларининг тегишли бўлинмалари, юридик хизматлар, бепул ҳуқуқий маслаҳат берувчи марказлар ва бошқа институтлар ўз ваколати доирасида фуқароларнинг ҳуқуқ ва манфаатларини таъминлашга хизмат қилади.
Шунинг учун юридик ёрдам тизимига кенгроқ нуқтайи назардан қараш лозим. Асосий масала қайси идора ёки қайси касб эгаси ёрдам кўрсатаётганида эмас, балки фуқаро ўз муаммоси бўйича ўз вақтида, сифатли ва тушунарли ҳуқуқий кўмак ола билишидадир.