9/11: 11 сентябрь ҳужумларида нима содир бўлди ва қанча одам ҳалок бўлди?

11 сентябрь: 11 сентябрь ҳужумларида нима содир бўлди ва қанча одам ҳалок бўлди?

Жума куни Америка Қўшма Штатларида 11 сентябрь ҳужумларининг 25 йиллиги муносабати билан бир қатор хотира тадбирлари ўтказилади.

2001 йил 11 сентябрь, сешанба куни террорчилар АҚШ йўловчи самолётларини назорат остига олиб, уларни Нью-Йоркдаги иккита осмонўпар бинога уришди ва оқибатда минглаб одамлар ҳалок бўлди.

Ушбу ҳужумлар бутун дунё бўйлаб узоқ муддатли оқибатларга олиб келди.

АҚШ шарқида тўртта самолёт бир вақтнинг ўзида кичик террорчилар гуруҳлари томонидан эгаллаб олинди.

Шундан сўнг улар улкан бошқариладиган ракеталарга айлантирилиб, Нью-Йорк ва Вашингтондаги рамзий биноларга йўналтирилди.

Иккита самолёт Нью-Йоркдаги Жаҳон савдо марказининг Эгизак минораларига бориб урилди, иккинчи зарба биринчисидан 17 дақиқа ўтиб содир бўлди.

Миноралар ёниб кетди, одамлар юқори қаватларда қолиб кетди ва шаҳарни тутун қоплади. Икки соатдан камроқ вақт ичида 110 қаватли ҳар иккала минора улкан чанг булутлари ичида қулаб тушди.

Учинчи самолёт Вашингтон яқинидаги АҚШ ҳарбийларининг улкан қароргоҳи — Пентагоннинг ғарбий қисмига бориб урилди.

Тўртинчи самолёт йўловчиларнинг қаршилик кўрсатишидан кейин Пенсильваниядаги далага қулади. Террорчилар Вашингтондаги Капитолий биносини нишонга олмоқчи бўлган деб ишонилади.

Жами 2 977 киши ҳалок бўлди (19 нафар террорчи бундан мустасно), уларнинг аксарияти Нью-Йоркда:

Тўртта самолётдаги барча 246 йўловчи ва экипаж аъзолари ҳалок бўлди

Эгизак минораларда 2 606 киши ҳалок бўлди — воқеа жойида ёки кейинроқ ҳужумда олинган жароҳатлардан

Пентагонда 125 киши ҳалок бўлди

Энг ёш қурбон икки ёшли Кристин Ли Хэнсон, энг кексаси эса 82 ёшли Роберт Нортон бўлиб, уларнинг иккаласи ҳам самолёт йўловчилари эди.

Биринчи самолёт урилган пайтда икки минора ичида тахминан 17 400 киши бўлган. Шимолий минорада зарба берилган ҳудуддан юқорида бўлганлардан ҳеч ким омон қолмади, аммо Жанубий минорада зарба ҳудудидан юқори қаватларда бўлган 18 киши қочиб қутулишга муваффақ бўлди.

Қурбонлар 77 хил давлатдан эди. Нью-Йорк шаҳри 441 нафар биринчи қутқарув хизмати ходимини йўқотди.

Минг лаб одамлар жароҳат олди ёки кейинчалик ҳужумлар билан боғлиқ касалликларга чалинди, жумладан, заҳарли вайроналар орасида ишлаган ўт ўчирувчилар ҳам.

Миноралар қулашидан ҳосил бўлган чанг ва тутун билан боғлиқ соғлиқ муаммолари шундан бери ҳужумларнинг ўзида ҳалок бўлганлардан кўра уч баравар кўпроқ одамнинг ҳаётига зомин бўлди.

«Ал-Қоида» деб номланувчи исломий экстремистик тармоқ ҳужумларни Афғонистондан туриб режалаштирган.

Усама бин Лодин бошчилигидаги «Ал-Қоида» АҚШ ва унинг иттифоқчиларини мусулмон дунёсидаги можароларда айблаган.

Гуруҳ аъзоси Холид Шайх Муҳаммад фитнани ўйлаб топган ва учувчиларни ёллашга ёрдам берган, уларнинг баъзилари АҚШда таҳсил олган.

Самолётларни олиб қочишни 19 киши амалга оширган, улар беш кишилик учта гуруҳга ва Пенсильванияда қулаган самолётдаги тўрт кишилик битта гуруҳга бўлинган.

Террорчиларнинг 15 нафари Бин Лодин каби Саудия Арабистони фуқаролари эди. Икки нафари Бирлашган Араб Амирликларидан, бир нафари Мисрдан ва бир нафари Ливандан эди.

Ҳужумлардан бир ой ўтмай, АҚШнинг ўша пайтдаги Президенти Жорж Буш «Ал-Қоида»ни йўқ қилиш ва Бин Лодинни топиш учун халқаро коалиция томонидан қўллаб-қувватланган Афғонистонга бостириб киришга бошчилик қилди.

Аммо фақат 2011 йилга келибгина АҚШ қўшинлари Бин Лодинни қўшни Покистонда топиб, йўқ қилишди.

Холид Шайх Муҳаммад саккиз йил олдин, 2003 йилда Покистонда ҳибсга олинган эди.

«Ал-Қоида» ҳали ҳам мавжуд. У Саҳрои Кабирдан жанубий Африкада энг кучли, аммо ҳозир ҳам Афғонистон ичида ўз аъзоларига эга.

АҚШ қўшинлари деярли 20 йилдан кейин, 2022 йилда Афғонистондан олиб чиқилди, бу эса кўпчиликда исломий тармоқнинг қайтиб келиши мумкинлиги ҳақидаги хавотирларни уйғотди.

Қувайтда туғилган Холид Шайх Муҳаммад 1980-йилларда Афғонистонда жанг қилишдан олдин АҚШда муҳандислик бўйича таҳсил олган.

У 11 сентябргача бўлган даврда бошқа портлашлар ва барбод этилган ҳужумлардаги роли туфайли ФҚБ (ФБР) томонидан қидирувга берилган эди.

АҚШ Сенатининг Разведка қўмитаси хулосаларига кўра, 2003 йилда ҳибсга олинганидан сўнг, Муҳаммад Марказий разведка бошқармасининг (ЦРУ) махфий қамоқхоналарида уч йил ўтирган ва у ерда «шафқатсиз» сўроқ усулларига дучор бўлган.

Охир-оқибат у Кубадаги Гуантанамо кўрфазидаги АҚШ ҳарбий-денгиз базасига ўтказилди ва у ерда қолмоқда.

Базадаги ҳарбий суд унинг 11 сентябрь воқеаларидаги роли учун қандай ва қачон судланиши мумкинлигини ўн йилдан кўпроқ вақт давомида кўриб чиқди, чунки унинг АҚШ ҳибсхонасида бўлган пайтдаги муомаласи унга қарши далилларни заифлаштириши мумкинлиги ҳақида хавотирлар бор эди.

2025 йил январида у ва яна икки айбланувчи — Валид Муҳаммад Салиҳ Муборак Бин Атташ ва Мустафо Аҳмад Одам ал-Ҳавсавий ҳужумлардаги иштироки учун айбларига иқрор бўлишлари кутилаётган эди.

Бунинг эвазига улар ўлим жазосидан қутулиб, шартли равишда озод қилиниш ҳуқуқисиз умрбод қамоқ жазосини ўташар эди.

Аммо АҚШ ҳукумати эътироз билдирганидан кейин 2025 йил июль ойида келишув бекор қилинди.

Муҳаммад ва яна уч нафар айбланувчи устидан суд жараёни 2028 йил июнь ойига белгиланган.

11 сентябрь ҳужумларидан кейинги йилларда бутун дунё бўйлаб парвозлар хавфсизлиги кучайтирилди.

АҚШда кейинги террорчилик ҳужумларининг олдини олиш учун Ички хавфсизлик вазирлиги ташкил этилди, деди Буш. Шунингдек, аэропортлар ва самолётларда хавфсизликни кучайтириш учун Транспорт хавфсизлиги бошқармаси ташкил этилди.

Қулаган Эгизак миноралар ўрни — «Граунд Зиро»ни тозалаш учун саккиз ойдан кўпроқ вақт кетди.

Ҳозирда ушбу жойда ёдгорлик ва музей қад ростлаган, у ерда бошқача лойиҳадаги янги бинолар барпо этилган.

Баландлиги 1 776 фут (541 м) бўлган қуриб битказилган марказий бино — Жаҳон савдо маркази 1 ёки «Озодлик минораси» у алмаштирган асл Шимолий минорадан (1 368 фут ёки 417 м) ҳам баландроқдир.

Пентагонни қайта тиклаш бир йилдан камроқ вақт олди ва ходимлар 2002 йил август ойига келиб ўз идораларига қайтишди.