30 август: Наполеоннинг мағлубияти, малика Диана ва Горбачёв ўлими, Габон тўнтариши...

30-август санаси тарихда кўплаб драматик, сиёсий ва ғайриоддий воқеалар билан боғлиқ бўлиб, уларнинг айримлари дунё тарихининг йўналишига таъсир кўрсатган.

**1757-йил – Гросс-Егерсдорф жанги:** Етти йиллик уруш даврида Россия қўшинлари Пруссия армияси устидан муҳим ғалабага эришди.

**1813-йил – Кулм жанги:** Наполеон Франсияси қўшинлари Австрия, Пруссия ва Россия иттифоқи томонидан мағлубиятга учратилди. Бу жанг Наполеоннинг Европадаги мавқеи заифлашиб бораётганини кўрсатган муҳим тўқнашувлардан бири эди.

**1835-йил – Мелбурнга асос солинди:** Австралиянинг бугунги энг машҳур шаҳарларидан бири бўлган Мелбурннинг европаликлар томонидан доимий жойлашуви шу сана билан боғлиқ.

**1836-йил – Хюстон ташкил топди:** АҚШнинг Техас штатида кейинчалик улкан мегаполисга айланган Хюстон шаҳрига асос солинди. Ўзбекистон халқ шоири Абдулла Орипов шу шаҳарда ҳаётдан кўз юмган (2016-йил 5-ноябр).

**1862-йил – Америка фуқаролар урушидаги иккинчи Булл-Ран жанги:** Конфедерация қўшинлари Иттифоқ армиясини йирик мағлубиятга учратди. Бу Америка фуқаролар урушидаги муҳим бурилишлардан бири бўлган.

**1914-йил – “Нашриёт” тузилди:** Ўрта Осиё жадидчилик ҳаракати йўлбощиси, ХХ аср ўзбек миллий матбуоти ва янги усулдаги миллий мактаб асосчиси Мунавварқори бощилигида бир гуруҳ тараққийпарварлар “Нашриёт” ширкатини туздилар. Уни тузишдан мақсад газета, журнал ва китоб нашр қилиш йўли билан аҳолини маърифатли қилиш ва Европа маданияти ютуқларидан баҳраманд этиш эди.

**1916-йил – Эрнест Шеклтоннинг машҳур қутқарув операцияси:** Бу 30-август тарихидаги энг таъсирли воқеалардан бири. Машҳур қутб тадқиқотчиси Эрнест Шеклтон тўртинчи уринишда Антарктидадаги Элефант оролида қолиб кетган 22 нафар экипаж аъзосини тирик ҳолда қутқарди. Улар "Эндурансе" кемаси ҳалокатга учраганидан буён бир неча ой давомида оғир шароитда яшаган эди.

**1922-йил – Туркиянинг Ғалаба куни (Зафер байрами):** Айнан 1922-йил 30-августда Думлупинар жангида турк қўшинлари юнон армияси устидан ҳал қилувчи ғалабага эришди. Кейинчалик бу сана Туркияда миллий байрамга айланди.

**1941-йил – Ленинград қамали бошланишидаги оғир кунлар:** Иккинчи жаҳон уруши даврида Германия қўшинлари Ленинградга олиб борувчи сўнгги темирйўл йўлини узиб қўйди. Кейинчалик шаҳар узоқ ва даҳшатли қамалга дучор бўлди.

**1963-йил – Москва–Вашингтон “Қизил телефон”и ишга тушди:** Совуқ урушнинг энг хавфли даврларидан кейин АҚШ ва СССР раҳбарлари ўртасида тезкор алоқа канали ишга туширилди. У ядровий можаронинг олдини олиш учун жуда муҳим воситага айланди.

**1967-йил – Тургуд Маршалл яратган тарих:** АҚШ Сенати Тургуд Маршаллни Олий суд судяси этиб тасдиқлади. У АҚШ Олий судидаги биринчи қора танли судя бўлди.

**1995-йил – Орденлар таъсис этилди:** Ўзбекистон Республикасининг “Меҳнат шуҳрати” орденини таъсис этиш тўғрисида” ва “Шон-шараф” орденини таъсис этиш тўғрисида” Қонунлари қабул қилинди.

**1997-йил – Диана фожиаси:** Дунё матбуоти Парижда содир бўлган автомобил ҳалокати ҳақида хабар тарқатди. Фожиа 30-августдан 31-августга ўтар кечаси рўй берган. Ҳалокатда Британия қироллик оиласининг машҳур вакили, Уелс маликаси Диана, Доди Фаед ва ҳайдовчи Анри Пол ҳалок бўлган.

**2005-йил – “Катрина”дан кейинги даҳшат:** “Катрина” тўфонидан бир кун ўтиб, Ню-Орлеаннинг катта қисми сув остида қолди. Қутқарувчилар вертолёт ва қайиқлар ёрдамида юзлаб одамларни олиб чиқишга ҳаракат қилди.

**2010-йил – 18 метрли монумент очилди:** Бухорода “Кўҳна ва боқий Бухоро” монументи қад кўтарди. Унинг марказида уч авлод – ота-она ва бола, ниҳол ўтқазаётган бобо ва набира ҳамда уй қураётган ота-ўғилнинг барелефли ҳайкаллари акс эттирилган. Обида тепасига баландлиги 5 метр, вазни 32 тоннадан иборат айланиб турувчи улкан Ер шари ўрнатилган бўлиб, унда Ўзбекистон харитаси тасвирланган.

**2021-йил – АҚШ Афғонистондан чиқиб кетди:** 30-август куни АҚШнинг Афғонистондаги 20 йиллик ҳарбий иштироки амалда якунланди. Охирги АҚШ самолётлари Кобул аеропортини тарк этди.

**2022-йил – Михаил Горбачёв вафот этди:** Собиқ иттифоқнинг сўнгги раҳбари, “қайта қуриш” ва “ошкоралик” сиёсати билан танилган Михаил Горбачёв 91 ёшида вафот этди. Унинг сиёсий мероси СССРнинг емирилиши ва совуқ урушнинг тугаши билан чамбарчас боғлиқ.

**2023-йил – Габонда давлат тўнтариши:** Габонда ҳарбийлар президент Али Бонго Ондимбани ҳокимиятдан четлатилганини эълон қилди. Улар уни коррупсияда айблашган.