Иқтисодиёт

2026-йилнинг биринчи ярмида Марказий Осиё мамлакатлари ўртасидаги ўзаро савдо

2026-йилнинг биринчи ярмида Марказий Осиё мамлакатлари ўртасидаги ўзаро савдо ҳажми кучли суръатни сақлаб қолди ва 25,3 фоизга ўсиб, 6,7 миллиард долларга етди.

2026-йилнинг биринчи ярмида Марказий Осиё давлатлари о'ртасидаги о'заро савдо

2026-йилнинг биринчи ярмида о'заро савдонинг умумий о'сишига барча Марказий Осиё давлатлари ҳисса қо'шди.

Қозог'истон минтақалараро экспорт о'сиши бо'йича минтақада етакчилик қилди, 28,5% о'сиш билан 3,9 миллиард долларга етди, бу умумий о'заро экспортнинг 58% ни ташкил қилади. О'збекистон экспорти 27,2% га о'сиб, 1,6 миллиард долларга етди (умумий экспортнинг 23,9%). Туркманистон 19,2% о'сиш билан 655 миллион долларга етди (9,8%), Тожикистон экспорти эса 15,8% га о'сиб, 171 миллион долларга етди (2,6%). Қирг'изистон экспортининг о'сиши минтақавий тенденциядан сезиларли даражада орқада қолди ва атиги 4,5% га о'сиб, 384 миллион долларга етди (5,7%).

Экспортнинг энг сезиларли мутлақ о'сиши Қозог'истон (қо'шимча 862 миллион доллар, умумий о'сишнинг 64% ни ташкил қилади) ва О'збекистон (қо'шимча 341 миллион доллар ёки о'сишнинг 25%) ҳиссасига то'г'ри келди. Бу икки мамлакат минтақанинг энг йирик савдо о'қини ташкил қилади, уларнинг икки томонлама савдо айланмаси икки томон ма'лумотларига ко'ра 2,8 миллиард долларга етди.

Бошқа диққатга сазовор савдо алоқалари қаторига Қозог'истоннинг Қирг'изистон ва Тожикистон билан савдоси, шунингдек, О'збекистоннинг Қирг'изистон, Тожикистон ва Туркманистон билан савдоси киради. Аксинча, Қирг'изистон, Тожикистон ва Туркманистон о'ртасидаги савдо нисбатан чекланганлигича қолмоқда, бу эса минтақанинг кичик иқтисодиётлари о'ртасида то'г'ридан-то'г'ри савдо алоқаларида диверсификациянинг ё'қлигидан далолат беради.

Бу йилги муҳим тенденция Қирг'изистон ва Тожикистон о'ртасидаги о'заро савдонинг сезиларли даражада о'сиши бо'либ, бу икки мамлакат статистикаси билан тасдиқланганидек, икки томонлама муносабатларнинг яхшиланиши билан бир вақтга то'г'ри келади.

Умуман олганда, мамлакатларнинг о'заро савдодаги иштироки нотекислигича қолмоқда. Қозог'истон минтақанинг энг йирик соф экспортчиси бо'либ, унинг Марказий Осиёнинг бошқа мамлакатларига экспорти импортидан уч баравар ко'п. Туркманистон асосан етказиб берувчи сифатида ҳам ишлайди. Бироқ, О'збекистон, Қирг'изистон ва Тожикистон минтақада савдо тақчиллигига дуч келмоқда.

Минтақалараро савдо ҳар бир мамлакатнинг бошқа Марказий Осиё давлатларига экспортини йиг'иш ё'ли билан ҳисобланади, шу билан икки марта ҳисоблашнинг олдини олади (бу ерда битта битим бир мамлакатнинг экспорти ва бошқа мамлакатнинг импорти сифатида қайд этилади). Туркманистон учун бошқа Марказий Осиё мамлакатларининг миллий статистикасидан олинган ко'згу ма'лумотлари ишлатилган.

**Минтақа билан савдо қилишдаги мамлакат тенденциялари**

**2026-йил январ-июн:**

**Қозог'истоннинг** Марказий Осиё мамлакатлари билан савдо айланмаси 5,1 миллиард долларга етди, бу 28,1% га о'сишни англатади. Экспорт 28,5% га о'сиб, 3,9 миллиард долларни ташкил этди, импорт эса 26,5% га о'сиб, 1,2 миллиард долларни ташкил этди. Бу савдо профицитининг 29% га о'сишига олиб келди ва 2,7 миллиард долларга етди.

Марказий Осиё Қозог'истоннинг умумий ташқи савдосининг 7,1% ни ташкил этди, бу унинг экспортининг 9,6% ва импортининг 3,9% ни ташкил этди. Бу шуни ко'рсатадики, минтақа Қозог'истон учун импорт манбаи сифатида эмас, балки экспорт бозори сифатида муҳимроқдир.

О'збекистон Қозог'истоннинг асосий минтақавий савдо ҳамкори бо'либ қолмоқда, Қозог'истоннинг Марказий Осиё билан савдосининг 55 фоизини ташкил қилади. Қирг'изистон 25 фоиз, Тожикистон 14,5 фоиз ва Туркманистон 5,4 фоизни ташкил қилади.

**О'збекистоннинг** Марказий Осиё мамлакатлари билан савдоси энг тез о'сишни қайд этди ва 29,6 фоизга о'сиб, 4,4 миллиард долларни ташкил этди. Экспорт 27,2 фоизга о'сиб, 1,6 миллиард долларни, импорт эса 31,1 фоизга о'сиб, 2,8 миллиард долларни ташкил этди. Савдо дефицити 36,5 фоизга о'сиб, 1,3 миллиард долларни ташкил этди. О'збекистоннинг импорт дефицити асосан Қозог'истон ва Туркманистон билан савдода, Қирг'изистон ва Тожикистон билан савдо эса профицитни келтириб чиқарди.

Марказий Осиё О'збекистон ташқи савдосининг 10,8 фоизини ташкил этди, экспортнинг 10,1 фоизи ва импортнинг 11,3 фоизи. Экспорт ва импортдаги о'хшаш улушлар Марказий Осиёнинг мамлакат ташқи савдо соҳасида нисбатан мувозанатли рол о'йнашини ко'рсатади.

Ўзбекистоннинг минтақа билан савдосининг 62,7% Қозоғистон, 14,1% Қирғизистон, 13,5% Туркманистон ва 9,8% Тожикистонга тўғри келди. Шуниси эътиборга лойиқки, охирги учта йўналишда тезроқ ўсиш кузатилди, бу эса Ўзбекистоннинг минтақавий савдо алоқаларининг босқичма-босқич диверсификация қилинишидан далолат беради.

**Қирғизистон** миллий экспорти Марказий Осиё бозорларига энг кўп боғлиқ бўлган мамлакат бўлиб қолмоқда. Минтақа билан савдо айланмаси 1,5 миллиард долларга етди, бу 3,2% га ўсиш. Импорт 1,2 миллиард долларни (+2,8%), экспорт эса 384 миллион долларни (+4,5%) ташкил этди. Савдо дефицити ўтган йилги 774 миллион долларга нисбатан деярли ўзгаришсиз қолди.

Марказий Осиё Қирғизистоннинг умумий ташқи савдосининг 19,5% ни, жумладан, импортнинг 16,9% ва экспортнинг 35,9% ни ташкил этди. Бу Марказий Осиё мамлакатлари орасида минтақанинг экспортдаги энг юқори улушини ифодалайди. Нисбатан кам ўсишга қарамай, бу мамлакат экспортининг умумий пасайиши шароитида минтақанинг Қирғизистон товарлари учун муҳим ва барқарорлаштирувчи бозор сифатидаги ролини таъкидлайди.

Қирғизистоннинг минтақавий савдоси асосан икки йўналишда йўналтирилган: Қозоғистон минтақа билан савдосининг 60% ни ва Ўзбекистон билан 36% ни ташкил қилади. Тожикистон йилнинг биринчи ярмида 2,1% ни ва Туркманистон билан 1,7% ни ташкил этди.

**Тожикистон** Марказий Осиё мамлакатлари билан савдо айланмасини 29% га ошириб, 1,2 миллиард долларга етди. Импорт 984 миллион долларни, экспорт эса 171 миллион долларни ташкил этди. Савдо дефицити 35% га ошди ва 813 миллион долларни ташкил этди.

Минтақа Тожикистон ташқи савдосининг 16,9% ни, жумладан, импортнинг 18,8% ни ва экспортнинг 10,8% ни ташкил этди, бу қўшни давлатлар экспорт бозори сифатида эмас, балки кўпроқ товарлар манбаи бўлиб хизмат қилишини тасдиқлайди.

Қозоғистон Тожикистоннинг етакчи минтақавий ҳамкори бўлиб қолмоқда, Марказий Осиё билан савдосининг 66,7% ни ташкил қилади. Ўзбекистоннинг 29,2%, Қирғизистоннинг 2,5% ва Туркманистоннинг 1,6% ни ташкил қилади. Шундай қилиб, умумий о'сишнинг кучли бо'лишига қарамай, Тожикистоннинг экспорт базаси торлигича қолмоқда ва унинг савдо оқимлари асосан Қозог'истон ва О'збекистонга қаратилган.

Ко'згу ма'лумотларига ко'ра, **Туркманистон** Марказий Осиё мамлакатларига 655 миллион долларлик товарлар экспорт қилган, бу о'тган йилга нисбатан 19,2% га ошган. Унинг асосий ё'налишлари О'збекистон ва Қозог'истон, Қирг'изистон ва Тожикистон билан савдо эса чекланганлигича қолмоқда.

Умуман олганда, Марказий Осиё 2026 йилнинг биринчи ярмида о'заро савдода ижобий тенденцияни сақлаб қолди. Бу натижалар минтақавий талабнинг кенгайиши, мулоқотнинг яхшиланиши, айрим трансчегаравий савдо алоқаларининг тикланиши ва транспорт ва логистика алоқаларининг мустаҳкамланишини акс эттиради.

Бироқ, Қозог'истон ва О'збекистон о'заро экспортнинг 80% дан ортиг'ини ташкил қилади ва умумий о'сишнинг қарийб 90% и ушбу икки мамлакатдан келади. Қирг'изистон, Тожикистон ва Туркманистон о'ртасидаги то'г'ридан-то'г'ри савдо чекланганлигича қолмоқда ва сезиларли савдо номутаносиблиги сақланиб қолмоқда. Бу минтақавий савдо оқимларининг паст диверсификацияси ва о'заро иқтисодий ва саноат интеграциясининг чекланганлигидан далолат беради.

Шу шароитда, асосан икки томонлама савдо оқимларидан ко'п томонлама ишлаб чиқариш алоқаларига о'тиш, савдо тузилмасини диверсификация қилиш, норесурс экспортини кенгайтириш ва трансчегаравий ишлаб чиқариш занжирларини ривожлантириш айниқса муҳимдир.

xabarchi’да cookie файллари

Тил ва мавзу танловингизни эслаб қолиш ҳамда ҳозир сайтни нечта одам ўқиётганини санаш учун cookie файлларидан фойдаланамиз — бу ҳисоб аноним, фақат браузерингиз очиқ турганда сақланади ва на сиз билан, на бошқа ташриф билан боғланмайди. Рухсатингиз билан сайт қандай ўқилишини ҳам ўлчаймиз: Microsoft Clarity саҳифа кўришлари ва улардаги ҳаракатларни ёзиб боради, ўз ҳисобимиз эса қайтган ўқувчиларни санайди. Сизни ташрифлар орасида танийдиган ҳеч нарса сиз қабул қилмагунингизча ўлчанмайди.