200-йиллик сир очилди: сунъий интеллект ҳарбий хатни ўқишга ёрдам берди
Тадқиқотчи Картер Черч Наполеон даврида генерал Огюст Мармонга юборилган шифрланган ҳарбий хабарни ўқишга муваффақ бўлганини маълум қилди. Унинг айтишича, ГПТ-6 Астра модели эски сканни таҳлил қилиш ва шифрни ечишга қарийб олти соат ҳисоблаш вақтини сарфлаган. Тадқиқотчининг ўзи эса ишга бир неча оқшомини ажратган.
200 йиллик жумбоқ ечилди: сунъий интеллект ҳарбий хатни ўқишга кўмаклашди
Гап 1809-йил баҳорида Италия вице-қироли Евгений Богарне штабидан генерал Мармонга юборилган донесение ҳақида кетмоқда. Ҳужжат Наполеоннинг Далмациядаги қўмондонга франсуз ва иттифоқчи қўшинлар аҳволи ҳақида маълумот бериш топшириғи билан боғлиқ.
Бу Наполеоннинг ўз қўли билан ёзган мактуби эмас, балки унинг кўрсатмаси асосида тайёрланган ҳарбий хабар ҳисобланади.
Оддий жумлалардан сўнг 24 қатор шифр келган
Тадқиқот учун 1969-йилда Франсиянинг ҳарбий-тарихий журналида чоп этилган репродуксия скани ишлатилган.
Хатнинг биринчи қатори оддий франсуз тилида ёзилган. Унда адресатга жорий ойнинг 8-, 14- ва 20-саналаридаги хатлар эслатилган. Шундан кейин рақамлар, ҳарфлар ва қўлёзма белгиларидан иборат 24 қатор шифр келган.
Черчнинг ҳисоб-китобига кўра, якуний кўчирмада 1 300 та шифр бирлиги ва 155 хил белги бор.
Шифрлаш тизимида битта ҳарф бир нечта турли белги билан ифодаланган, айрим белгилар эса бутун сўзларни алмаштирган. Шу сабабли энг кўп такрорланган белгини аниқлашнинг ўзи хатни ўқиш учун етарли бўлмаган.
Сунъий интеллект қандай ишлаган?
Тадқиқотда криптография тарихчиси Даниел Тантнинг аввалдан мавжуд, аммо тўлиқ бўлмаган шифр жадвали бошланғич асос сифатида олинган.
Қолган мосликларни топишда модел эҳтимолий ўқилишларни франсуз тили билан солиштирган. Баҳсли белгиларни текшириш учун эса қўлёзма тасвирига қайта мурожаат қилган.
Шифр калити вариантларини излашда «имитацион тоблаш» деб аталувчи оптималлаштириш усули қўлланган. У турли калитларни синаб кўриб, ҳосил бўлаётган матн қанчалик тўғри ўқилишини баҳолашга ёрдам беради.
Бундай усуллар замонавий тил моделларидан олдин ҳам мавжуд бўлган. Бу ишнинг ўзига хос жиҳати — қўлёзмани таниш, тарихий манбаларни излаш ва дастурлаш вазифалари бир жараёнда бирлаштирилганидир.
Хатнинг санасига ҳам аниқлик киритилган
Срйптиана тарихий шифрлар каталогида ҳужжат узоқ вақт 1807-йилга тегишли деб кўрсатилган. Черч эса уни 1809-йилга саналашни таклиф қилган.