Çивин çаққанда тери остида нима бöлади? Олимлар жараённи тасвирга олди
АҚŞдаги Жонс Ҳопкинс университети тадқиқотçилари безгак çивини çаққан пайтда тери юзасида ва унинг остида кеçадиган жараёнларни батафсил кузатди. Юқори тезликдаги видеотасвир ва сезгир микродатçиклар ёрдамида улар çақиşнинг беş босқиçини ажратиб, қон томирини топиşда сезги тизими муҳим öрин тутиşини кöрсатди.
Çивин чаққанда тери остида нималар юз беради? Олимлар бу жараённи тасвирга олди
Урğоçи çивинлар тухум қўйиши учун қонга муҳтож. Олдинги тадқиқотларнинг кўпи ҳашаротларнинг одамни ҳид ёки иссиқлик орқали қандай топишига қаратилган бўлса, чақиш жараёнининг ўзи нисбатан кам ўрганилган эди.
Олимлар Анопҳелес солуззии турига мансуб безгак çивинларининг сезги аъзоларига жуда ингичка электр симларини улади. Бу усул ҳашарот хартуми инсон териси остига кирган пайтда кучланишдаги энг кичик ўзгаришларни ҳам реал вақтда қайд этиш имконини берди. Электр сигналлари юқори тезликда олинган видеотасвирлар билан солиштирилди.
Натижада тадқиқотчилар чақишнинг беш босқичини ажратди: терини тешиб кириш, қон томирини излаш, қонни сўриш, хартумни чиқариш ва чақишни тўлиқ якунлаш.
Кузатувларга кўра, çивин терини тешаётганда оёқлари ва оғиз атрофидаги сезгир аъзоларини ҳам ишга солади. Қон сўриш бошланганида эса ҳашарот бутунлай қимирламай қолади. Тадқиқот натижалари Ссиенсе Адвансес журналида эълон қилинган.
Олимлар безгак çивининг хатти-ҳаракатини денге безгагини тарқатувчи Аедес аегйпти тури билан ҳам солиштирган. Безгак çивини тери остидаги қон томирини ўртача 17 сония тезроқ топиши аниқланган.
Шунга қарамай, ҳар икки турда чақишнинг умумий давомийлиги деярли бир хил — тахминан икки ярим дақиқа бўлган. Уларнинг эволюцион йўллари қарийб 150 миллион йил аввал ажралганини ҳисобга олиб, тадқиқотчилар бу турлар самарали озиқланиш усулига бир-биридан мустақил равишда келган бўлиши мумкинлигини тахмин қилган.
Алоҳида тажрибаларда çивинларнинг ҳид сезиш билан боғлиқ ИР76б гени фаолияти ўчирилди. Шундан сўнг ҳашаротлар қон томирини мақсадли излаш қобилиятини деярли йўқотди ва муваффақиятли қон сўриш эҳтимоли кескин пасайди.
Муаллифларнинг фикрича, çивиннинг тери остида қандай ҳаракатланиши ва сезги аъзоларидан қай тарзда фойдаланишини тушуниш келажакда у тарқатадиган инфексиялардан ҳимояланишнинг самаралироқ воситаларини яратишга ёрдам бериши мумкин.