Ўзбекистонда ёшларнинг учдан бири ўқимайди ва ишламайди — тадқиқот
Ўзбекистонда 14−30 ёшли аҳолининг учдан бир қисми ўқимайди, ишламайди ва&нбсп;касб-ҳунар ўрганмайди. Аёллар орасида бу&нбсп;кўрсаткич 48,4%, эркаклар орасида эса 19,4%га тенг. Тадқиқот муаллифлари муаммони тизимли деб баҳолаб, уни никоҳ, камбағаллик ва&нбсп;меҳнат бозори имкониятлари билан боғлаган.
Ўзбекистонда ёшларнинг учдан бири ўқимайди ва ишламайди — тадқиқот
Ўзбекистонда 14−30 ёшдаги ёшларнинг қарийб учдан бир қисми НЕЕТ тоифасига киради, яъни улар ўқимайди, ишламайди ва касбий тайёргарликдан ўтмайди. Ёш аёллар орасида бу кўрсаткич 48,4 фоизга етади. Бу ҳақда Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги ҳузуридаги Ижтимоий сиёсат лабораторияси ҳисоботида маълум қилинган.
Ҳисобот 2025-йилда Статистика агентлиги томонидан ўтказилган уй хўжаликлари буджети сўрови маълумотлари асосида тайёрланган. Муаллифлар 14−30 ёшли ёшларнинг бандлиги ва расмий таълимда иштирокини ўрганган.
Лаборатория ҳисоб-китобларига кўра, ёшларнинг 33,2 фоизи НЕЕТ тоифасига киради. Яна 36,1 фоизи ишлайди, 30,7 фоизи эса таълим ёки касб-ҳунар ўрганиш билан банд.
Тадқиқот муаллифларининг фикрича, НЕЕТ кўрсаткичининг юқорилиги иқтисодиёт ва таълим тизими ўсиб бораётган ёшлар сонини тўлиқ қамраб ола олмаётганини кўрсатади.
“Миллий иқтисодиёт ҳозирги ҳолатида меҳнат бозорига кириб келаётган ёшларни тўлиқ ўзига сингдира олмаётганини, яратилаётган иш ўринлари ва таълим имкониятлари сони аҳоли ўсиши суръатларидан ортда қолаётганини кўрсатади,” — дейилади тадқиқотда.
НЕЕТ улуши ўсмирлик ёшидан кейин сезиларли даражада ортади. 14−19 ёшлилар орасида бу кўрсаткич 25,2 фоизни, 20−24 ва 25−30 ёш гуруҳларида эса 38,2 фоизни ташкил этади.
Шу билан бирга, 25−30 ёшлилар орасида атиги 1,9 фоиз ўқиш ёки касбий тайёргарликни давом эттирмоқда, 59,9 фоизи эса банд. Тадқиқотчиларнинг фикрича, бу ёшда НЕЕТ улушининг юқорилигини фақат ўқишни тугатиш билан иш топиш ўртасидаги вақтинчалик ўтиш даври билан изоҳлаб бўлмайди.
Уларнинг фикрича, мазкур ҳолат ёшларнинг кўникмалари билан меҳнат бозори эҳтиёжлари ўртасидаги тафовутни кўрсатувчи тизимли тўсиқдир: таълим тизимини тугатган битирувчиларнинг катта қисми муносиб иш топа олмаяпти.
Энг катта тафовут эркаклар ва аёллар ўртасида аниқланган. Ёш аёллар орасида НЕЕТ улуши 48,4 фоизни ташкил эца, эркаклар орасида бу кўрсаткич 19,4 фоизни ташкил этган, яъни 2,5 баробар кам.
Шу билан бирга, қизлар ва йигитларнинг таълимда иштирок этиш даражаси деярли бир хил: аёлларда 32,3 фоиз, эркакларда 29,4 фоиз. Асосий фарқ меҳнат бозорига чиқишда кузатилади. Ёш аёлларнинг атиги 19,3 фоизи ишласа, эркакларда бу кўрсаткич 51,3 фоизни ташкил этади.
“Муаммо ўқишга киришда эмас, балки ўқишни тугатгач бошланади,” — дейилади тадқиқотда.
Тадқиқотчилар асосий омиллардан бири сифатида никоҳ ва оилавий мажбуриятларнинг анъанавий тақсимланишини кўрсатган.
Никоҳда бўлмаган ёшлар орасида НЕЕТ улуши 12,5 фоизни ташкил эца, никоҳда бўлган ёки бирга яшайдиганлар орасида бу кўрсаткич 49,4 фоизга етади.
Шу билан бирга, никоҳнинг эркаклар ва аёлларга таъсири кескин фарқ қилади. Тадқиқотдаги графикка кўра, турмушга чиққан ёш аёлларнинг 70,8 фоизи НЕЕТ тоифасига киради, атиги 24,