Нима учун аёллар учун муҳим Ҳиндистон пул схемасидан тўққиз миллион доллар олиб ташланди

**То'ққиз миллион аёл Ҳиндистоннинг асосий нақд пул схемасидан текширувлар давомида четлаштирилди**

Ҳиндистоннинг аёллар учун таниқли нақд пул о'тказмалари дастури, муносиб олувчиларга ойига 1500 рупия (17 доллар; 13 фунт стерлинг) миқдорида маблаг' тақдим этади, яқинда то'ққиз миллион бенефициарнинг четлаштирилишига сабаб бо'лди. Ушбу ривожланиш схема уни амалга ошириш ва молиявий бошқарув бо'йича жиддий текширувларга дуч келаётган бир пайтда юз берди.

Маҳараштра штатининг Самбҳажинагар туманида уй хизматкори бо'либ ишлайдиган бева аёл Нирмала Баваскар Мукҳямантри Мажҳи Ладки Баҳин Ёжана та'сирини мисол қилиб келтиради. Икки йил олдингача Баваскарнинг шахсий банк ҳисоби ё'қ эди ва оиласининг молиявий аҳволи устидан чекланган назоратга эга эди. Маҳараштра штатининг 2024-йилги сайловларидан бир неча ой олдин бошланган схемага ёзилиш унга биринчи банк ҳисоби ва шахсий даромад манбаини тақдим этди.

"Бу оз миқдор бо'лса-да, бу бизга, айниқса тиббий харажатларда жуда ёрдам берди", деди Баваскар. "Мен ундан шунчалик илҳомландимки, ҳатто ёзишни ҳам о'ргандим."

Баваскар дастурга дастлаб ро'йхатдан о'тган 26 миллиондан ортиқ аёллар қаторида. Бироқ, ҳозирда аудит ва ҳукумат томонидан о'тказилган текшириш кампаниясидан со'нг схема танқид остида.

О'тган ойда Ҳиндистоннинг миллий аудитори Маҳараштра штатининг Аёллар ва болаларни ривожлантириш департаменти Ладки Баҳин схемаси учун ваколатли бюджетдан 35,41 миллиард рупийга ошиб кетганини ва биринчи молиявий йилида жами 332,37 миллиард рупий сарфлаганини хабар қилди.

Шу билан бирга, ҳукуматнинг текшириш ташаббуси то'ққиз миллиондан ортиқ бенефициарларнинг олиб ташланишига олиб келди. Уларнинг аксарияти мажбурий шахсни текширишни амалга оширмагани учун дисквалификация қилинди, бошқалари эса схема мезонларига ко'ра ҳуқуқсиз деб топилди.

Маҳараштра ҳукумати аудит натижаларига ҳали ҳам жамоатчилик фикрини билдирмади. Аёллар ва болаларни ривожлантириш вазири Адити Таткаре идораси ББСга текшириш кампанияси ва ҳуқуқсиз то'ловларни ундириш бо'йича са'й-ҳаракатлар давом этаётганини ма'лум қилди, аммо аудиторнинг аниқ танқидларига жавоб бермади.

Ладки Баҳин схемаси 2024-йил июн ойида жорий этилганида, Маҳараштра ҳукумати о'з мақсади аёлларнинг молиявий мустақиллигини ошириш ва оилаларга кундалик харажатларда ёрдам бериш эканлигини та'кидлаган эди. Дастур даромад солиг'и то'ловчилари, давлат хизматчилари ва аллақачон шунга о'хшаш ижтимоий ёрдам олаётганлар бундан мустасно, кам та'минланган оилалардан 21 ёшдан 65 ёшгача бо'лган аёлларга қаратилган эди.

Схеманинг вақти сезиларли сиёсий аҳамиятга эга эди. Бош вазир Нарендра Модининг Бҳаратия Жаната партияси ва иккита минтақавий иттифоқдошидан иборат ҳукмрон Маҳаюти иттифоқи 2024-йилги Ҳиндистон умумий сайловларида муваффақияцизликка учраганидан со'нг э'лон қилинган Ладки Баҳин беш ой о'тгач, штат сайловларида марказий масалага айланди. Ҳукумат буни аёлларнинг ҳақ то'ланмаган меҳнатини э'тироф этиш сифатида тақдим этди, мухолифат эса шунга о'хшаш пул о'тказмаларини ва'да қилганига қарамай, буни овозларни сотиб олиш деб атади.

Маҳаюти иттифоқи кутилганидан ко'проқ овоз билан ҳокимиятга қайтгач, раҳбарлар о'з г'алабаларини қисман Ладки Баҳин схемасига бог'ладилар. Локнити-ССДС томонидан о'тказилган сайловлардан кейинги со'ров натижаларига ко'ра, ушбу схема Маҳаютининг фаолиятига ижобий та'сир ко'рсатган, со'ралган аёлларнинг 50% ҳукмрон иттифоқ учун овоз берган, 33% эса мухолифат учун овоз берган. Ладки Баҳин фойда олувчилари орасида Маҳаютини қо'ллаб-қувватлаш 54% гача ко'тарилган.

Бироқ, тадқиқотчилар унинг та'сирини бо'рттириб ко'рсатишдан огоҳлантиришди. ССДС тадқиқотчиси Ражешвари Дешпанде аёлларнинг Маҳаютини қо'ллаб-қувватлаш эҳтимоли эркакларга қараганда атиги уч фоизга ко'проқ эканлигини та'кидлаб, уларнинг ижтимоий та'минот сайловчиларининг алоҳида блокини тузганликлари ҳақида хулоса чиқаришга ҳали эрта эканлигини та'кидлади.

Маҳараштра ёндашуви Ҳиндистон бо'йлаб кенгроқ тенденцияни акс эттиради, бу ерда турли сиёсий партиялар ҳозирда мамлакат сайловчиларининг деярли ярмини ташкил этувчи аёллар учун нақд пул о'тказмалари схемаларини ишга туширдилар. Ушбу дастурларнинг жозибадорлиги уларнинг аёлларнинг шахсий банк ҳисобларига о'тказиладиган то'г'ридан-то'г'ри, ойлик молиявий ёрдамидадир.

Шунга қарамай, бу машҳурлик, шунингдек, аудитор ҳисоботида та'кидланганидек, схемаларни тез ишга тушириш ва оммавий ро'йхатга олиш учун босимга олиб келиши мумкин. Рухсациз харажатлардан ташқари, аудитор ҳукуматни о'тган молиявий йилнинг со'нгги уч ойида 155,86 миллиард рупийни шошилинч эҳтиёжсиз махсус ҳисобларга о'тказганликда танқид қилди ва бу амалиёт молиявий интизом ва қонунчилик назоратига путур етказганини та'кидлади.

Текшириш жараёни турли муаммоларни аниқлади. Вазир Таткаре электрон шахсни тасдиқлаш (э-КЙС) мажбурий бо'лганидан кейин бенефициарлар сони 26,3 миллиондан тахминан 17 миллионгача камайганини айтди. Тҳе Индиан Эхпресс томонидан Ҳиндистоннинг Ахборот олиш ҳуқуқи то'г'рисидаги қонуни орқали олинган ёзувлар шуни ко'рсатдики, олиб ташланганларнинг тахминан 6,2 миллиони - тахминан учдан икки қисми - шунчаки э-КЙСни то'лдирмаган. Таткаре ББС Маратҳи нашрига буни фирибгарлик далили сифатида талқин қилмаслик кераклигини аниқлади.

Бошқа истиснолар даромад ёки ёш чегараларидан ошиб кетиш, давлат хизматчилари бо'лган оилаларга мансуб бо'лиш, бошқа ижтимоий та'минот схемасидан аллақачон нафақа олаётганлар ёки бир хил хонадондан нафақа талаб қилаётган бир нечта шахслар билан бог'лиқ эди. Ҳукумат ма'лумотлари шунингдек, қарийб 29 000 эркак ва тахминан 8000 давлат хизматчиси то'ловларни олганлигини ко'рсатди. Таткаре давлат бу маблаг'ларни қайтариб олаётганини тасдиқлади, аммо қайтарилган суммани аниқламади.

Ушбу текширув нақд пул о'тказмалари дастурларининг фойдалари ва узоқ муддатли молиявий оқибатлари ҳақидаги мунозараларни қайтадан бошлади. Ижтимоий та'минот бо'йича иқтисодчи Неераж Ҳатекар Ладки Баҳиннинг кам ва нотекис даромадли аёлларга сезиларли даражада ёрдам берганини тан олади. Меҳнат ресурслари ма'лумотларига таяниб, у Маҳараштра штатидаги аёллар кунига о'ртача 300 рупий, я'ни ойига 20 кунлик иш учун жами 6000-7000 рупий ишлаб топишини та'кидлади. Бунга қарши, ойига 1500 рупийлик то'лов "катта миқдор" ҳисобланади.

Бироқ, Ҳатекар шунга о'хшаш эҳтиёжларни сог'лиқни сақлаш, та'лим, болалар бог'чалари ва транспорт каби давлат хизматларига инвестицияларни ко'пайтириш орқали қондириш мумкинлигини ва шу билан аёлларнинг чо'нтагидан тушадиган харажатларини камайтириш мумкинлигини та'кидлайди.

Иқтисодчи Ажит Ранаде ҳукуматларнинг молиявий харажатларни ҳисобга олиш муҳимлигини та'кидлади. "Сиз маблаг'ларни ушбу схемаларга ё'налтиришингиз ва сайловда г'алаба қозонишингиз мумкин", деди у. "Аммо [давлат молиясига] узоқ муддатли зарар ҳақида нима дейиш мумкин? Бу ҳеч қачон текширилмайди."

Аудит натижалари схеманинг келажакдаги бошқарувига та'сир қилиши мумкин. Бироқ, Баваскар каби аёллар учун Ладки Баҳин схемаси аллақачон шахсий о'згаришларни келтириб чиқарди. Пул унинг оиласини қашшоқликдан қутқармаган бо'лса-да, у унга илгари етишмаётган нарсани - о'з номидаги ҳисоб рақамига о'тказилган маблаг'ни тақдим этди.

"Бу менинг шахсий пулим", деб тасдиқлади у. "Мен учун муҳими шу."