Жанубий Африка махсус кучлари юқори лавозимли детективни ўлдирганига оид далиллар ББС билан ўртоқлашди
Франс Матҳипа машина ҳайдаш пайтида отиб ўлдирилди - биз саккизта айбланувчига қарши қўзғатилган иш билан танишиш имкониятига эга бўлдик.

Подполковник Франс Матҳипа ҳурматли детектив ва беш фарзанднинг отаси эди.
Катта полиция детективи Франс Матҳипа о'зи ишлаётган иш бо'йича муҳим ма'лумотга эга бо'лиш учун то'рт ой давомида курашган. Ниҳоят, унга бу унинг мақсадига етиши айтилган.
Аммо у буни та'қиб қилиш унинг ҳаётига зомин бо'лиши мумкинлигидан қо'рқарди.
Икки кундан кейин унинг машинаси аг'дарилган ҳолда топилди - у ҳайдаш пайтида отиб о'лдирилган эди.
Энди Жанубий Африка махсус кучларининг етти а'зоси ва битта ҳарбий полиция ходими 2023-йил август ойида жуда ҳурматли офицер подполковник Матҳипани о'лдирганликда айбланмоқда. Улар айбловларни рад этишмоқда.
Уларнинг суди учун сана белгиланмаган ва у ҳеч қачон бо'либ о'тмаслигидан хавотирлар мавжуд, чунки унинг қотиллигида айбланган уч киши гаров пулини бекор қилиш то'г'рисидаги суд қарорига бо'йсунишдан бош тортган. Улар ҳали ҳам армия махсус кучларида ишлайди ва улардан бири лавозимига ко'тарилди.
Матҳипа Претория ташқарисидаги автомагистрал бо'йлаб уйига кетаётганида о'лдирилди.
ББС Жаҳон Хизматига барча эркакларга қарши қо'зг'атилган айблов ишига эксклюзив кириш ҳуқуқи берилди.
Бу иш Африканинг энг кучли демократияларидан бирида хавотирга сабаб бо'лди, мамлакат ҳарбийлари о'з ваколатларини сезиларли даражада ошириб юбораётганидан хавотирда.
Биз Жанубий Африка армиясидан Матҳипанинг о'лдирилиши учун жавобгарми ёки ё'қми деб со'радик. У жавоб бермади.
ББС билан баҳам ко'рилган бир неча юз саҳифалик махфий полиция ва суд ҳужжатларида "Қирг'ийлар" номи билан танилган элит полиция бо'линмасида ишлаган Матҳипа махсус кучлари томонидан о'лдирилганлиги ҳақида далиллар келтирилган.
Шунингдек, биз полиция терговидаги асосий манбалар - Жанубий Африканинг "Қирг'ийлар"даги терроризмга қарши кураш бо'йича собиқ раҳбари; Матҳипанинг қо'мондони; ва Матҳипанинг оиласи билан суҳбатлашдик, детективнинг о'лимига олиб келган воқеалар ҳақида энг кенг қамровли жамоатчилик фикрини яратдик.
Ушбу ишда Жанубий Африканинг махсус кучлари унинг о'лдирилиши учун жавобгар эканлиги ҳақидаги ишончли далил келтирилган.
Хусусан, полиция ҳужжатларида Матҳипа отиб о'лдирилишидан олдин уни кузатиб борган транспорт воситаси махсус кучлар учун олдинги ротага ро'йхатдан о'тганлиги ко'рсатилган. Ва о'ша транспорт воситасида топилган кузатув ма'лумотлари уни отишма жойида ко'рсатади.
Ҳужжатларда ко'рсатилишича, машинадаги эркаклардан бири, маж Суннйбоои Вамби, шунингдек, махсус кучлар аскарлари томонидан амалга оширилган о'г'ирлаш жойида ко'рилган - бу ишни Матҳипа тергов қилган.
Полиция ҳужжатларида айтилишича, Матҳипанинг о'лимидан со'нг, махсус кучлар Тҳе Ҳавксга қо'рқинчли огоҳлантириш беришди. "Сиз 10 та терговчини тайинлашингиз мумкин; биз уларнинг барчасини о'лдирамиз", дейилади полиция огоҳлантиришида.
Жанубий Африка: Яширинликнинг анатомияси
Африса Эе куч, махфийлик ва қотиллик ҳақидаги безовта қилувчи ҳикояни очиб беради.
иПлаерда томоша қилинг - ёки ББС Соундсда подкастни тингланг, Махсус кучлар судда
Махсус кучлар судда - иккинчи эпизод 24-августдан бошлаб мавжуд.
Буюк Британиядан ташқарида ЁуТубе'да томоша қилинг
,
ташқи
Матҳипа тергов қилган иш нозик эди.
Бу воқеа Абделла Абадигга исмли эфиопиялик эркак ҳақида бо'либ, у о'зини "Исломий Давлат" (ИД) жангарилари деб атайди. Унга 2008-йилда Жанубий Африкада вақтинчалик бошпана берилган, аммо 2017-йилда чет элда ҳибсга олинган.
Кейин Абадигга Жанубий Африка ҳарбийлари ва Ички ишлар вазирлиги томонидан разведка агенти сифатида фойдаланиш учун мамлакатга яширинча олиб кирилган, аммо "ёлг'ончи" бо'либ кетган, дейди Тҳе Ҳавкснинг собиқ терроризмга қарши кураш бо'лими бошлиг'и полковник Толли Вреугденбург.
Жамиятдаги манбаларнинг бизга айтишича, Абадигга Ёханнесбургнинг Эфиопия маҳалласини товламачилик билан шуг'улланган. АҚШ ҳукуматининг со'зларига ко'ра, бу пул ИСни молиялаштириш учун ишлатилган.
Биз Жанубий Африка армиясидан Абадигганинг Жанубий Африкага қайтишига ёрдам берганми, деб со'радик. Ва биз Ички ишлар вазирлигидан уни Эфиопияга депортация қилиш режалаштирилгани ҳақида ёлг'он гапирганми ва бунинг о'рнига уни муддати о'тган паспорт ва қочқинлик рухсатномаси билан Жанубий Африкага яширинча олиб кирганми, деб со'радик. Улар жавоб беришмади.
Хусусан, Матҳипа 2022-йил декабр ойида махсус кучлар Абадиггани о'г'ирлаб, о'лдиргани ҳақидаги да'вони тергов қилаётган эди. Қо'шма Штатлар о'ша йил бошида уни ИШИД ёлловчиси ва маблаг' йиг'увчиси, шунингдек, Сомалидаги ИШИДнинг юқори лавозимли арбоби Билол ал-Суданийнинг ишончли тарафдори деб э'лон қилиб, санксиялар қо'йган эди.
Суд ҳужжатларида Абадигга о'г'ирлаб кетилгандан со'нг, унинг телефони ҳарбий база яқинидаги устунга улангани ко'рсатилган. Полиция манбаларининг та'кидлашича, у Сомалидаги рақамга қо'нг'ироқ қилиш учун ишлатилган.
Пентагон ББСнинг Абадигганинг телефони 2023-йил январ ойида Сомалида АҚШ махсус кучлари томонидан Абадигга о'г'ирлаб кетилганидан бир неча ҳафта о'тгач о'лдирилган ал-Суданийни топишга ёрдам берганми деган саволига жавоб бермади.
Шунингдек, биз Жанубий Африка президенти Сирил Рамафосадан Абадигга АҚШнинг буйруг'и билан о'г'ирлаб кетилганми, деб со'радик. У изоҳ беришдан бош тортди.
Матҳипа о'лимидан то'рт ой олдин, бу ишга тайинланганида, у махсус кучлар айбдор деб ҳисобланганини аллақачон билган, аммо у ко'проқ далилларни олишга ҳаракат қилган.
У Абадигганинг укаси Амеен томонидан то'планган ма'лумотларга асосланиб иш олиб бораётган эди - у ё'қолган одамнинг ишини г'ойиб бо'лганидан ко'п о'тмай қо'зг'атган ва маҳаллий полициядан терговчи (ИО) тайинлаган.
У ва ИО Ёханнесбург чеккасидаги Малл оф Африса савдо марказида Абадигга ва унинг тансоқчиси Кадир Аботесенинг со'нгги ма'лум ҳаракатларини ко'рсатувчи ССТВ ёзувларини олишган.
ББС ко'рган видеолавҳаларда ко'к рангли ко'йлак кийган бир киши Абадигга ва унинг тансоқчисини озиқ-овқат майдонидан чиқиб, автотураргоҳга қайтиш учун кетаётганларида кузатиб бораётгани ва Абадигга ва Аботеседан уч сония о'тиб то'хташ жойи учун пул то'лаётгани ко'рсатилган.
Савдо марказининг ССТВ ёзувларида яна бир муҳим ма'лумот бор. Гумон қилинаётганларнинг машиналарининг давлат рақамлари аниқ ко'риниб турибди.
Бу транспорт воситалари Абадигга ва унинг тансоқчиси охирги марта ко'рилган куни Африка савдо марказига киришган - улар Жанубий Африка махсус кучларининг олдинги компаниясига тегишли эди.
Транспорт воситаларининг барчаси Жанубий Африка махсус кучларининг олдинги компанияси бо'лган Петерс Соммунисатионс Труст (ПСТ) деб номланган компанияга ро'йхатдан о'тган эди - Амеен ва ИО буни аниқлашлари керак эди.
Абадигга ё'қолган пайтда ПСТ директорлари орасида 5-махсус кучлар полкининг о'ша пайтдаги қо'мондони генерал-маёр Ҳерберт Машего ҳам бор эди.
Полиция ҳужжатларига ко'ра, ИО ва ҳарбийларнинг юқори мартабали шахслари, жумладан, махсус кучлар бошлиг'и, бригада генерали Яло о'ртасида учрашув ташкил этилган ва унда ИОга Амеенга ПСТ ва ҳарбийлар о'ртасида ҳеч қандай бог'лиқлик ё'қлигини айтиш буюрилган.
Шундай қилиб, тергов то'хтаб қолгандек туюлган ҳолда, Абадигганинг укаси о'з ишини Ёханнесбург Олий судига олиб борди.
Амееннинг суд да'восига жавобан, махсус кучлар Абадигга ёки унинг қаерда эканлиги ҳақида ҳеч қандай ма'лумотга эга эмаслигини рад этишди. Бироқ, улар о'з аскарлари ушбу санада Малл оф Африса марказида бо'лганликларини тан олишди, аммо у ерда о'қув машг'улотлари учун бо'лганликларини айтишди.
Улар ССТВда ко'к кийим кийган одамни маёр Суннйбоои Вамби деб аташди ва у машқлар қо'мондони бо'лганини айтишди. Шунингдек, улар савдо марказида ко'рилган барча шубҳали транспорт воситалари уларга тегишли эканлигини тан олишди.
Жанубий Африка ҳарбийларининг ички операциялари ҳукумат ва президентлик томонидан рухсат берилиши керак.
Биз Жанубий Африканинг собиқ мудофаа вазири Тҳанди Модисе ва президент Рамапҳосадан Малл оф Африса марказида о'қув машг'улотларини о'тказишга рухсат берганликларини со'радик - Модисе жавоб бермади ва Рамапҳоса изоҳ беришдан бош тортди.
Абадигга ва унинг тансоқчисидан кейин то'хташ жойи учун пул то'лаётган ко'к кийимдаги одам махсус кучлардан Суннйбоои Вамби сифатида аниқланди.
Бир ой о'тгач, Матҳипа ишга тайинланганида, у махсус кучларга ушбу тахминий о'қув машг'улоти ва унга алоқадор барча ходимларнинг то'лиқ ма'лумотларини топширишга мажбурлаш учун чақирув қог'ози юборди.
Ниҳоят, уч ой о'тгач, ушбу ҳужжатларга кириш ва'да қилинганида, Матҳипа о'лдирилишидан олдин о'зини олдиндан сезган эди - унинг қо'мондони Бриг Паулина Секгобела.
"[Матҳипа] менинг офисимдан чиққанида: 'Бригадир, биласизми, бу одамлар - улар мени о'лдиришади. Мен о'ламан', деди", деди у ББСга.
Матҳипа о'лдирилган куни унга о'зини Тебого деб атаган бир киши қо'нг'ироқ қилди ва у детектив учун иш бо'йича ма'лумотга эга эканлигини да'во қилди - Матҳипанинг қизи Басецананинг со'зларига ко'ра, у о'ша пайтда у билан уйда эди.
Матҳипа ва Тебого Преториядаги ёқилг'и қуйиш шохобчасида учрашишга келишиб олишди.
Тебого келмаганида, Матҳипа яна катта ё'л бо'йлаб кетиб қолди.
Жанубий Африка полициясининг ма'лумотларига ко'ра, у махсус кучлар кириши мумкин бо'лган юқори тезликдаги қуроллардан отилган о'қлар билан машина ҳайдаб кетаётганда о'лдирилган.
Полициянинг та'кидлашича, автомагистрал то'ловлари пунктларидан олинган кадрларда Матҳипа о'лдирилишидан бир неча дақиқа олдин унинг орқасидан эргашган қора БМВ автомобилида ё'ловчилардан бири маёр Суннйбоои Вамби эканлиги ко'рсатилган.
Уларнинг қо'шимча қилишича, бу машина, Абадигга савдо марказида ё'қолиши билан бог'лиқ учта машина сингари, ПСТга ро'йхатдан о'тган.
Матҳипа о'лимидан со'нг, ишга янги детективлар тайинланди, бу эса махсус кучлардан қо'рқинчли хабарни келтириб чиқарди ва бу хабар полициянинг Жиноят разведкаси бо'лимига етиб борди.
Полициянинг та'кидлашича, ишга қанча терговчи тайинланган бо'лса ҳам, "биз уларнинг барчасини о'лдирамиз" деб огоҳлантирган.
Жанубий Африка ҳарбийларининг жами 12 а'зоси ҳибсга олинган, жумладан, подполковник Суннйбоои Вамби ва Жанубий Африка махсус кучларининг ҳозирги раҳбари, бригада генерали Соломон Лечоенё - полиция бу ишдаги ролларини текширишни бошлаганидан бери иккаласи ҳам бу лавозимларга ко'тарилган.
12 киши Абадигга ва Аботесени о'г'ирлаш ва о'лдириш, Матҳипани о'лдириш, фирибгарлик ва то'сқинлик қилишда турли айбловлар билан айбланган.
Ҳамма айбловларни рад этади ва дастлаб гаров эвазига қо'йиб юборилган. Аммо кейинчалик уларнинг олтитасининг гарови бекор қилинди ва уларга о'зларини ҳибсга олиш буюрилди.
Олти кишидан учтаси, жумладан, Вамби, Матҳипанинг о'лдирилиши ва Аботесенинг о'г'ирланиши ва о'лдирилишида айбланмоқда.
Басецана отасининг о'лимидан кейин адолатни талаб қилмоқда
Ҳарбийлар уларни топширишдан бош тортди.
Июл ойида уларнинг адвокатлари уларнинг ё'қлиги учун руҳий саломатлик билан бог'лиқ даволанишни сабаб қилиб ко'рсатишди. Матҳипанинг о'лдирилганидан уч йил о'тгач, суд санаси белгиланмаган.
Айни пайтда, Абадигганинг жасади ҳеч қачон топилмади.
"[Матҳипа] то'г'ри дарахтга қараб вовуллаётган эди. У то'г'ри шер билан жанг қиларди", дейди Вреугденбург марҳум детектив ҳақида.
Матҳипанинг қизи Басецана буни қат'ий айтади: "Бизга адолат керак. Мен энди отамни ҳеч қачон ко'рмайман... Нима учун отам? Чунки у о'з ишини қиларди."

