Офис абадийми?
Қирғизистон Миллий хавфсизлик давлат қўмитасининг судланган собиқ раҳбари Ташиев президент бўлиш умидини узмади. "Лавозим абадийми?" номли пост биринчи марта UzMetronom.Org сайтида пайдо бўлди.
Бу лавозим абадийми?
Со'нгги кунларда ижтимоий тармоқларда Қирг'изистон Миллий хавфсизлик давлат қо'митаси (ГКНБ) собиқ раҳбари Камчибек Ташиевни қо'ллаб-қувватловчи гуруҳлар орасида фаоллик кучайган. Камчибек Ташиев зо'равонлик билан ҳокимиятни эгаллашни режалаштиргани учун то'рт йилга озодликдан маҳрум қилинган эди. Унинг тарафдорлари уни "халқ генерали" деб аташади. Мутахассислар шунга о'хшаш стратегияни илгари Садир Жапаров ҳам сиёсий кампаниясида қо'ллаганини та'кидламоқда. Бу саволни туг'диради: Ташиев президентлик лавозимида имкониятга эга эканлигига ишониб, адашганми?
Тандемнинг бо'линиши: Иттифоқчилардан рақобатчиларгача
Садир Жапаров ва Камчибек Ташиев 2020-йилда тенг ҳуқуқли шериклар сифатида ҳокимият тепасига келишди, аммо вақт о'тиши билан кучлар мувозанати о'згарди. Миллий хавфсизлик давлат қо'митаси (ГКНБ) раҳбари сифатида Ташиев о'з ваколатларини доимий равишда кенгайтирди. Махсус хизмат Чегара хизматини, Бош прокуратура ва Жазони ижро этиш агентлигининг ба'зи ваколатларини назоратга олди ва унинг тарафдорлари парламентдаги та'сирини оширдилар.
"75-йил хати" деб номланган — бир гуруҳ сиёсатчилар ва жамоат арбобларининг муддатидан олдин президентлик сайловларини о'тказиш ва амалдаги президентни лавозимидан четлаштиришга чақирган мурожаати — бу низонинг авж олишига туртки бо'лди. Жапаров парламентда муддатидан олдин сайловлар учун имзолар то'планганини, депутатлар "генерал" томонидан қо'рқитилганини ва вазият жамиятда бо'линиш келтириб чиқариши мумкинлиги ҳақида да'во қилди. 2026-йил 10-февралда Ташиев Германияда даволанаётган пайтда, Жапаров уни барча лавозимларидан бо'шатди.
Ишдан бо'шатилгандан со'нг, Ташиев ва унинг атрофидагиларга қарши кенг ко'ламли кампания бошланди, унда илгари ГКНБнинг собиқ раҳбари томонидан таклиф қилинган усуллар қо'лланилди. Бу классик сиёсий сценарийга о'хшайди, унда уни ё'қ қилиш учун рақибнинг о'з усуллари қо'лланилади.
2026-йил март ойида Ташиев "Қирг'изнефтегаз" АЖдаги коррупция билан бог'лиқ жиноий иш бо'йича со'роқ қилинди, унда унинг ака-укалари ва о'г'ли айбдор деб топилди. Бу жуда муҳим: 2025-йил декабр ойида Ташиевнинг о'зи томонидан таклиф қилинган Жиноят кодексига киритилган о'згартиришлар коррупционер амалдорлар ва уларнинг яқин қариндошларини давлат хизматидан умрбод четлаштиришни назарда тутади. Жиянлар яқин қариндош ҳисобланмаса-да, материалларда Ташиевнинг ака-укалари ва о'г'лининг тилга олиниши Марказий сайлов комиссиясига уни ҳар қандай даражадаги сайловлардан четлаштиришга имкон берадиган қонуний бо'шлиқни яратади.
2026-йил 29-апрелда Ташиев конституциявий тузумни зо'рлик билан аг'даришга ва мансаб ваколатини суиисте'мол қилишга қаратилган ҳаракатлар билан айбланди. 2-июл куни суд уни "75-хат" иши бо'йича айбдор деб топди ва мол-мулки мусодара қилинган ҳолда то'рт йилга озодликдан маҳрум қилиш жазосига ҳукм қилди (жазо уч йиллик синов муддати билан алмаштирилди).
Суд жараёни сиёсий филтр сифатида
Ташиев ҳукм устидан шикоят қила оладими ва сайловларда иштирок этиш ҳуқуқини сақлаб қоладими деган савол процессуал муддатларга бог'лиқ. Ҳимоя томони аллақачон Первомайский туман судининг ҳукми устидан шикоят қилиш ниятини э'лон қилган. Бироқ, муҳимроқ нарса шундаки, апелляция белгиланган 30 кунлик муддат ичида топширилган деб ҳисобласак ҳам, Ташиевнинг унинг номзод бо'лишдан бош тортиши ҳақидаги баёнотлари ва унинг тарафдорларининг фаоллиги о'ртасида асосий қарама-қаршилик мавжуд.
Ташиев илгари президентликка номзодини қо'ймасликка ва Садир Жапаровни қо'ллаб-қувватлашга очиқчасига ва'да берган эди. Бироқ, кузатувчиларнинг та'кидлашича, Ташиевни қо'ллаб-қувватловчи гуруҳлар ижтимоий тармоқларда фаоллик ко'пайиб, 2020-йилда Жапаров тарафдорлари қо'ллаган тактикаларга о'хшаш тактикаларни қо'ллаганлар. Бу шуни ко'рсатадики, Ташиевнинг о'зи ёки унинг атрофидагилар энг юқори лавозимга эришиш эҳтимоли ҳақида "хаёлларга" эга.
Шунга қарамай, мутахассислар унинг президентлик амбицияларига то'сқинлик қилувчи асосий омиллар борлигини та'кидламоқдалар. Айбдорлик ҳукми, ҳатто апелляция қилинган тақдирда ҳам, сиёсий истиқболларни сезиларли даражада чеклайди. Номзоднинг иштирок этиши учун ҳеч қандай судланганлик тарихи бо'лмаслиги керак ва процессуал муддатлар 2027-йил январигача то'лиқ оқланишни имконсиз қилади.
Бироқ, президент ёлг'из ҳаракат қилишга қат'ий қарор қилганини намойиш этди.