Исроил Ғарбий Соҳилдаги қадимий ёдгорликлардаги археологияни қуроллантиришда айбланмоқда

Исроил Г'арбий Соҳилда, айниқса Себастия каби қадимий жойларда археологиядан восита сифатида фойдаланишда айбланмоқда.

Себастиянинг Рим устунлари устидаги тепаликларда фаластинлик оилалар авлодлар давомида зайтун далаларини етиштириб келишган. Бир ер эгаси Абу Мудифга унинг ери Исроил ҳукумати мусодара қилаётган 450 акрлик ернинг бир қисми эканлиги ҳақида хабар берилган. Мақсад янги миллий бог' учун жойни ҳимоя қилиш ва ривожлантиришдир.

Фаластинлик ер эгалари одатда бундай ерларни мусодара қилиш учун минимал ёки умуман компенсация олмайдилар. Ко'пчилик таклиф қилинган ҳар қандай то'ловни рад этади ва қабул қилишни о'з меросининг ё'қолишини қонунийлаштириш деб билади. Абу Мудиф учун бу ерни ё'қотиш нафақат муҳим даромад, балки чуқур шахсий ё'қотишни ҳам англатади. У буни "жонингизни тортиб олиш каби. Мен о'зимни еримсиз тасаввур қила олмайман" деб та'рифлайди.

Бузилиш арафасида турган маҳаллий ресторан эгаси Наҳед Саха, Исроил режаси Фаластин аҳолисини археологик жойдан ажратишга қаратилган деб ҳисоблайди. Минг йиллик тарихга эга бу жой қадимги яҳудий тарихидан, шунингдек, Рим, салибчилар ва Усмонли даврларидан қолган муҳим қолдиқларни о'з ичига олади. Саха та'кидлашича, "қазиш ишлари билан бирга тиклаш ишлари бошланди" ва ер эгаларига о'з ерларидан фойдаланиш ёки шудгорлаш тақиқлангани ҳақида хабар берилган.

ЮНЕСКО яқинда 25-июл куни фавқулодда тартибдан со'нг Себастияни Жаҳон мероси ро'йхатига қо'шди ва уни Хавф остидаги Жаҳон мероси ро'йхатига киритди. ЮНЕСКО асосий таҳдидни "мулкни бо'либ ташлаши мумкин бо'лган "Самария" (Шомрон) миллий бог'ининг режалаштирилган мусодара қилиниши ва яратилиши" деб атайди.

Қишлоқ мери Муҳаммад Аземнинг та'кидлашича, маҳаллий аҳоли энди Исроил хавфсизлик кучлари ва ко'чманчилар билан бог'лиқ муаммолардан қо'рқиб, харобалардаги ахлатни тозалашга иккиланмоқда. У турган ё'л бу жойни Г'арбий Соҳилнинг Б ҳудуди (Фаластин фуқаролик ва Исроил хавфсизлик назорати остида) ва С ҳудуди (то'лиқ Исроил фуқаролик ва хавфсизлик назорати остида) о'ртасида ажратиб туради.

О'тган ҳафта Исроил Г'арбий Соҳил археологик ёдгорликлари, жумладан, Фаластин ма'мурияти томонидан бошқариладиган ҳудудлар устидан назоратни кенгайтириш учун тахминан 113 миллион шекел (27,8 миллион фунт стерлинг) ажратди.

Эмек Шавеҳ — минтақанинг қадимий мероси барча жамоаларга тегишли бўлишини ҳимоя қилувчи гуруҳ — раҳбари исроиллик фаол Алон Араднинг таъкидлашича, Исроил расмийлари Себастиянинг маҳаллий маъмурияти ва аҳолиси билан маслаҳатлашувларни четлаб ўтган. Арад шундай деб таъкидлайди: “Гап шундаки, Исроил бу жойнинг эгаси эмас. Бу Фаластин мероси объекти. Ва уни ижобий тарзда ривожлантириш учун бу маҳаллий жамоа, муниципалитет билан амалга оширилиши керак, шунда улар фойда кўришлари мумкин”.

Исроил режалари Себастиянинг кириш қисмини қишлоқдан, ҳозирги автотураргоҳ ва дўконлардан узоқроққа кўчиришни кўзда тутади. Фаластин туризми ва ташқи ишлар вазирликлари ЮНЕСКОнинг тан олиниши Себастиядаги Исроил ерларини эгаллаб олишга қарши халқаро ёрдамни кучайтиришига умид қилмоқда. Бироқ, Исроил ташқи ишлар вазири Гидеон Саар ЮНЕСКОнинг ҳаракатларини Фаластиннинг Ғарбий Соҳил билан тарихий яҳудий алоқаларини камайтиришга қаратилган саъй-ҳаракатларига имкон бериш сифатида таърифлаб, “Халқаро ташкилотдаги ҳеч қандай овоз бериш тарихни ўзгартира олмайди” деб таъкидлади.

Ғарбий Соҳилнинг жанубида, Қуддус яқинида, қирол Ҳирод томонидан қурилган саройга эга сунъий тепалик Ҳеродиум жойлашган. Бу ерда ҳам Исроил ерларни — тахминан 80 акрни — "сақлаш ва ривожлантириш" учун мусодара қилишни бошлади. Аҳоли пунктларини кузатувчи Исроил ташкилоти Пеасе Нов халқаро ҳуқуқ ва Исроил Олий суди қарорлари ерларни фақат аҳоли пунктлари мақсадлари ёки Исроил фуқароларининг манфаатлари учун мусодара қилишни тақиқлашини та'кидлайди. Улар қонуний бо'лиш учун, давлат бу жой аҳоли пунктларининг кенгайиши ва Исроил назорати билан бог'лиқлигига қарамай, Фаластин ва Исроил аҳолисига хизмат қилади, деб та'кидлаши мумкинлигини та'кидлайди.

Геродиумда қазишмалар устида ишлаган гид Шмуел Браунс, Исроил археологлари ва амалдорлари учун бундай тарихий ва диний аҳамиятга эга жойларни назорат қилиш ва ҳимоя қилиш жуда муҳим деб ҳисоблайди. Унинг со'зларига ко'ра, "Исроил бу ернинг археологияси, артефактлари, тарихига г'амхо'рлик қилиш учун о'зини мас'ул деб билади".

Бироқ, Исроил ҳукуматининг ба'зи о'нг қанот а'золари бундан ҳам ко'проқ нарсага интилишди. Бу йил бошида таклиф қилинган қонун археологик жойларни назорат қилишни Фуқаролик ма'муриятидан (ҳарбий ҳокимият остида) Исроил мерос вазирлигига о'тказиб, унга Г'арбий Соҳил бо'йлаб археологик сақлаш учун ерларни мусодара қилиш учун кенг ваколатлар берган бо'лар эди. Ушбу қонун лойиҳаси май ойида биринчи о'қишдан о'тган, аммо яқинлашиб келаётган сайловлар туфайли ҳозирда то'хтатиб қо'йилган.

Себастияда Алон Араднинг та'кидлашича, ушбу қонун лойиҳасининг киритилишининг о'зи Г'арбий Соҳилда археологиянинг о'зи қандай қилиб "қуролланганини" ко'рсатади. У огоҳлантиради: "Механизм айнан шундай ишлайди. Сиз археологиядан фойдаланасиз, уни қазишмалар ва ҳикоя қилиш, тарихни қайта ёзиш учун ишлатасиз, лекин сиз уни ерларни ажратиш ёки Фаластиндан Исроилга қайта тақсимлаш учун ҳам ишлатасиз".

Себастиянинг фаластинлик аҳолиси харобалар билан чуқур алоқаларини ё'қотишдан тобора ко'проқ қо'рқишмоқда.