Ҳуқуқни ҳимоя қилиш гуруҳлари ливанлик журналистнинг ўлимига сабаб бўлган Исроил ҳужумини аниқ уруш жинояти деб атамоқда
Апрел ойида Исроил ҳужумида Амал Халил ҳалок бўлди ва унинг ҳамкасби Зейнаб Фараж яраланди; Исроил журналистларни нишонга олганини рад этди.
Ҳуман Ригҳц Ватч ва Амнестй Интернатионал ташкилотлари Исроилнинг Ливан жанубидаги ҳужумини эҳтимолий уруш жинояти деб та'рифладилар. Бу ҳужум натижасида "ал-Ахбар" газетаси мухбири Амал Халилнинг о'лими ва мустақил оператор Зайнаб Фараж ог'ир жароҳат олди. Иккала ташкилот ҳам воқеа бо'йича мустақил текширув о'тказилишини талаб қилмоқда.
Ҳуман Ригҳц Ватч ва Амнестй Интернатионал томонидан олиб борилган алоҳида текширувлар шуни ко'рсатдики, журналистлар 22-апрел куни ат-Тири шаҳрида репортаж қилаётганда атайлаб нишонга олинган. Улар мустақил текширув о'тказишни ва Ливаннинг Халқаро Жиноят Суди юрисдикциясини қабул қилишини ҳимоя қилади.
Бироқ, Исроил ҳарбийлари журналистларни атайлаб нишонга олганликларини рад этиб, ББСга учта зарбаси Ҳизбуллоҳ қуролли гуруҳининг икки а'зосига қаратилганини ма'лум қилди.
Ҳуман Ригҳц Ватч (ҲРВ) ташкилотининг Ливан бо'йича тадқиқотчиси Рамзи Каисс шундай деди: "Исроил ҳарбийлари журналистларни нишонга олмаганликларини айтишмоқда, аммо фактлар ва далиллар шуни ко'рсатадики, улар буни бир неча бор амалга оширган. Амал Халил ва Зайнаб Фараж бундай ҳужумларнинг узоқ давом этган сериясининг со'нгги қурбонлари бо'лишди".
Икки инсон ҳуқуқлари гуруҳи ат-Тиридаги воқеалардан олинган фото ва видео далилларни, шунингдек, Фараж ва биринчи ёрдам ко'рсатувчиларнинг гувоҳликларини, оммавий ахборот воситалари хабарларини ва Ливан Қизил Хочининг Исроил ҳарбийларига юборган хабарини текширганликларини хабар қилишди.
ҲРВнинг воқеаларни қайта тиклаш бо'йича ма'лумотларига ко'ра, маҳаллий вақт билан соат 14:30 атрофида Исроилнинг дастлабки ҳужуми икки аёл журналистнинг олдида машинага урилиб, улар билган икки эркак - Али Баззи ва Муҳаммад ал-Хурани ҳалок бо'лган. ҲРВнинг та'кидлашича, бу ҳужум Халил ва Фаражни транспорт воситаларини ташлаб, яқин атрофдаги бино яқинида бошпана излашга мажбур қилган. Улар ёрдам со'раб Ливан Қизил Хочига мурожаат қилишди ва соат 15:00 да Ливандаги БМТ тинчликпарвар кучлари (Унифил) Ливан Қизил Хочидан Исроил ҳарбийларига уларни қутқариш учун жойга кириш со'ровини юборди.
ҲРВнинг қо'шимча қилишича, соат 15:21 дан 15:42 гача бо'лган иккинчи ҳужум журналистларнинг то'хтаб турган машинасига урилиб, Халилни жароҳатлади. Кейин у ва Фараж бинонинг ичига бошпана топишди, кейинчалик у соат 16:25 атрофида учинчи ҳужум билан вайрон бо'лди.
Хабарларга ко'ра, Исроил квадрокоптер дронлари ҳужум давомида Фараж ва Халилни кузатиб борган. Фараж Амнестйга шундай деб ҳикоя қилди: "Дронлар жуда яқинлашиб, синган томдан о'тиб келишди. Бир метрдан камроқ масофада. Мен юзимни ёпиб, дроннинг одамни шундай о'лдирганини ко'рган видеони о'йладим. У юзимга портлайди деб о'йлагандим. Дронларда ко'ринадиган портловчи моддалар ё'қ эди, лекин улар доимо қо'рқув уйг'отиб турарди."
Ҳуқуқни ҳимоя қилиш гуруҳи томонидан ко'риб чиқилган телефон ёзувлари шуни ко'рсатадики, Халил ҳужумлар авж олаётган пайтда биринчи ёрдам ко'рсатувчилар ва оила а'золари билан алоқада бо'лган.
Ливан Қизил Хоч жамоаси соат 17:00 дан кейин шаҳарга киришга муваффақ бо'лди. Бироқ, гувоҳлар ҲРВга тез тиббий ёрдам ходимлари қутқарув ишларини бошлаганларида, улар дрон томонидан етказиб берилган электрошокердан о'ққа тутилганини ва Халилни қутқармасдан чекинишга мажбур бо'лганини айтишди. Гуруҳ томонидан ко'риб чиқилган фотосуратларда Ливан Қизил Хоч тез ёрдам машинасига кичик қуроллар билан о'қ узилгани ко'рсатилган.
ҲРВнинг та'кидлашича, Тебнин ҳукумат касалхонасидан олинган хабарда, тез тиббий ёрдам ходимлари соат 17:53 атрофида воқеа жойидан чиқиб кетишга мажбур бо'лганида, Халил ҳали ҳам тирик бо'лган бо'лиши мумкинлиги айтилган. Хабарда Халил соат 19:00 атрофида юрак хуружи туфайли вафот этгани, шунингдек, кучли қон кетишига олиб келган бош жароҳати қайд этилгани айтилган. Унинг жасади охир-оқибат соат 23:00 атрофида қутқарувчилар томонидан топилган.
Исроил ҳарбийлари Халилнинг о'лимига ва Фаражнинг яраланишига олиб келган зарбалар "Ҳизбуллоҳнинг икки нафар ходими о'лдирилган бир қатор воқеаларнинг бир қисми" эканлигини ва "журналистларга етказилган ҳар қандай зарар учун афсусда эканлигини" та'кидладилар. Ҳодиса ички текширув остида эканлигини, аммо ББСнинг иккинчи ва учинчи зарбаларнинг мақсади ҳақидаги кейинги саволларига жавоб берилмаганлигини қо'шимча қилди.
ҲРВ ҳам, Амнестй ҳам далиллар Исроил кучлари аёлларнинг тинч аҳоли эканлигини "билган ёки билиши керак бо'лган" эканлигини ко'рсатаётганини та'кидладилар. Халқаро гуманитар ҳуқуқ бо'йича тинч аҳолига қасддан ҳужум қилиш тақиқланган.
Амнестйнинг Яқин Шарқ бо'йича директори Ҳеба Мораеф: "Хавфсизлик излаб бошпана излаган тинч аҳолини нишонга олиш учун ҳеч қандай асос ё'қ", деди. Каисс қо'шимча қилди: "Исроил кучларининг журналистларни о'лдиришда давом этиши, оқибатлардан қо'рқмасдан ваҳшийлик қилишга тайёрлигини ко'рсатади".
Журналистларни ҳимоя қилиш қо'митаси хабар беришича, бу йил 27 журналист ва оммавий ахборот воситалари ходими о'лдирилган, улардан то'ққиз нафари Ливанда, еттитаси эса Исроилда, босиб олинган Г'арбий Соҳил ва Г'азода.