Франсиядаги ўрмон ёнғинлари туфайли юзлаб одамлар ҳибсга олинди, аммо ким айбдор?
Ҳукумат ўтган ой мамлакатни вайрон қилган мисли кўрилмаган ёнғинлар учун айбни зиммасига олишга ҳаракат қилмоқда.
Франсиядаги ўрмон ёнғинлари билан боғлиқ юзлаб одамлар ҳибсга олинди, бу эса жавобгарлик борасида саволлар туғдирмоқда.
Июл ойи охирида Жиронда минтақасида жиддий ўрмон ёнғинлари туфайли фавқулодда чоралар кўрила бошланди. Бу йилги ўрмон ёнғинлари Франсияда Иккинчи Жаҳон урушидан бери энг кўп вайронагарчиликларга сабаб бўлганлиги сабабли, кўпчилик жавоб изламоқда.
Асосий омил иқлимнинг ўзгариши бўлиб, бу инсониятнинг қазилма ёқилғиларни ёқишга яхши ҳужжатлаштирилган таянишининг натижасидир ва бу ҳароратнинг кўтарилишига олиб келади.
Бироқ, ёзувлар шуни кўрсатадики, Франсиядаги ўрмон ёнғинларининг ўнтасидан тўққизтаси инсон фаолияти билан боғлиқ, шунинг учун Париж ҳукумати айбни бошқаларга юклашга ҳаракат қилмоқда. Бу ҳукуматнинг ўзи бу ёзда 300 000 акрдан ортиқ майдонни куйдириб юборган дўзахга етарлича тайёр эмаслиги ҳақидаги айбловларга қарамай содир бўлди.
Ички ишлар вазирлиги ёнғинларни қасддан ёки тасодифан қўзғатганликда гумон қилинган 420 киши, жумладан, 166 нафар вояга етмаганлар ҳибсга олинганини хабар қилди.
Бир мисолда, 23 ёшли эркак о'тган ой жануби-шарқий Вар ҳудудида беш кун ичида қасддан 10 та ёнг'инни ёқишда айбланмоқда. Агар айбдор деб топилса, у 15 йилга озодликдан маҳрум қилиш ва 150 000 евро (128 000 фунт стерлинг) жаримага тортилиши мумкин.
Ко'плаб бошқа шахслар тезда судланиб, ҳукм қилинди, масалан, Восгес минтақасидаги Раон-Л'Éтапе о'рмонида яқинда содир бо'лган учта ёнг'инни қо'зг'атгани учун уч йилга озодликдан маҳрум қилинган эркак. Ушбу воқеани ёритган Л'Эст Рéпублисаин газетаси "Фақат бир неча квадрат метр о'симлик тутунга айланди" деб та'кидлади.
Аксинча, ба'зи суд жараёнлари ҳаддан ташқари шафқациз ва адолациз деб қабул қилинди. Хабарларга ко'ра, уйсиз эркак ва ог'ир аутизмга чалинган шахс сигарет қолдиқларини ташлагани учун қамоққа олинган.
"Мен ҳибсга олинганлар сонидан ҳайратда қолдим, бу ҳаддан ташқари ко'пдек туюлади", деб тан олди Муриел Гестас, о'т қо'йишда айбланган бир нечта шахсларни, жумладан, иккита о'т о'чирувчини ҳимоя қилган адвокат. У бу ишларнинг аксарияти суд ҳукмига олиб келишига шубҳа билдирди.
"Ле Монде" газетаси ҳам шубҳа билан қаради ва чекланган вақт оралиг'ида полиция терговларининг пухталигига шубҳа билдирди. Унда расмийларнинг аниқ айбловлар, хусусан, ният ва ҳозирги рақамларнинг о'тган мавсумлар билан таққосланиши борасида шаффоф эмаслиги ҳар қандай мазмунли тарихий таққослашга то'сқинлик қилаётгани та'кидланди.
Шунга қарамай, Бордо прокурори Ренауд Гаудеул "Ле Монде" нашрига мавжуд шароитлар қат'ий ёндашувни талаб қилишини ма'лум қилди. "О'рмонли ҳудудларда сигарет қолдиг'ини ташлаганлар ёки барбекю ёққанлар учун ҳаётни хавф остига қо'йиш айблови шартлари бажарилади. Унинг бошланиши учун фақат кичик бир учқун кифоя қилади", деб ёзади газета унинг со'зларидан иқтибос келтиради.
Ёнг'иннинг келиб чиқишини аниқлаш, тахмин қилинишича, қийин. "Бундай қург'оқчилик даврида сизга шунчаки оддий зажигалка керак", деб тушунтирди ёнг'ин бо'йича терговчи Эрик Дуфает.
Ёнг'ин о'чирилгандан со'нг, Дуфаетнинг дастлабки вазифаси унинг периметрини куйган о'симликлар бо'йлаб харитага тушириш ва кейин уни келиб чиқиш нуқтасига қайтаришдан иборат. Агар шамол бир хил бо'лган бо'лса, контур ко'пинча "В" шаклини ҳосил қилади, бу унинг жамоасига аланга ё'лида орқага қараб ишлашга имкон беради.
"Агар кимдир атайлаб олов ёқса, у фақат битта қурилмадан фойдаланмаган бо'лиши мумкин", деб та'кидлади у, бу эса ДНК ёки бармоқ излари намуналарини топиш эҳтимолини оширади.
Мутахассисларнинг фикрича, о'т қо'йиш ёнг'инларнинг атиги кичик бир қисмини ташкил қилади. Ко'пчилиги тасодифий деб ҳисобланади, қурилиш ишлари, носоз электр ускуналари, сигарет қолдиқлари ва барбекю каби потенциал алангаланиш манбалари мавжуд.
"Сигареталар билан бу "30" қоидаси деб аталади", деди Эрик Дуфает. У ёнг'ин бошланиши учун "ҳарорат камида 30С (86Ф), максимал 30% намлик, шамол тезлиги 30 км/соат (19 миля/соат) дан кам ва сигаретнинг камида 30% ёнмаган бо'лиши" кераклигини та'кидлади. Унинг қо'шимча қилишича, ҳозирги қург'оқчиликда бу шароитлар ёнг'иннинг тез тарқалишини янада осонлаштиради.
Франсия президенти Эммануел Макрон ёнг'инларни "мутлақо мисли ко'рилмаган" деб та'рифлади.
"Сигареталар билан бу "30" қоидаси" деб аталади. Парис 7 университетининг психиатрия ва о'зига қарамлик хулқ-атвори профессори Мишел Лежоенинг со'зларига ко'ра, ёнг'ин қо'зг'атадиган шахслар уч тоифага бо'линади: бепарволар, фойда ко'радиганлар (масалан, суг'урта то'ловидан) ва пироманиаклар.
"Пироманиак пул олмайди, қасос олиш руҳига эга эмас, оловдан фойда ко'рмайди, лекин у оловни ёқтиради", деди у. Бироқ, Лежое пироманиак ноёб ва ташхис қо'йиш қийин бо'лган руҳий касаллик эканлигини та'кидлади, бу эса о'т қо'йишда айбланганларнинг камлигини англатади.
Бир нечта бундай ишларни ко'риб чиққан адвокат Муриел Гестас ёнг'ин қо'зг'атишда айбланган ба'зи о'т о'чирувчилар қаҳрамонлар сифатида қабул қилинишга ҳаракат қилган бо'лиши мумкинлигини айтди. Бошқалар, айниқса солиқсиз қо'шимча иш вақтидан фойдаланадиган ко'нгиллилар учун сабаб молиявий бо'лиши мумкин.
Расмийлар гумондорларни қандай та'қиб қилаётгани ҳақидаги хавотирлар орасида о'рмон ёнг'инлари ҳақидаги кенгроқ хавотирлар камайиш белгиларини ко'рсатмаяпти. Прогнозлар Франсиянинг кейинги иссиқлик то'лқини яқинлашиб келаётганини ко'рсатмоқда.
Президент Эммануел Макрон танқид дарҳол устувор вазифа бо'лмаслиги кераклигини та'кидлади. "Биз иқлим о'згаришининг структуравий шароитларига мослашишимиз кераклиги сабабли, биз бошқа турдаги о'рмонни қайта тиклашимиз ва қайта тиклашимиз керак бо'лади", деди у бу ҳафта. "Олинган сабоқларни қайта ко'риб чиқиш вақти келади", деб та'кидлади у. "Бу орада мамлакат бирдам бо'либ қолиши керак."
Шунга қарамай, ушбу ёнг'инлар натижасида атроф-муҳитга етказилган зарар, юзлаб уйларнинг вайрон бо'лиши, туризмга, маҳаллий бизнесга ва ҳаво сифатига та'сири Франсия жамоатчилигини ко'плаб жавобсиз саволлар билан қолдирди.