Банклар учун фойда солиғини пасайтириш, молиявий хизматларнинг бир қисмига ҚҚС жорий этиш таклиф қилинди

Ўзбекистонда банк, мобил алоқа оператори, бозор, савдо марказлари ва полиетилен гранула ишлаб чиқарувчилари учун фойда солиғини 20%дан 15%га тушириш таклиф этилди. Йўқотиладиган 859 млрд сўмни комиссияли молиявий хизматларга ҚҚС солиш ва солиқ йиғимдорлигини ошириш орқали қоплаш режалаштирилмоқда.

4 кун олдин

**Банклар учун фойда солиғини камайтириш ва молиявий хизматларга ҚҚС жорий этиш таклиф қилинди**

Фискал таҳлиллар институти 2027-йилдан бошлаб айрим корхоналар учун фойда солиғи ставкасини пасайтиришни, шунингдек, молиявий хизматларнинг бир қисмига қўшилган қиймат солиғи (ҚҚС) жорий этишни таклиф қилди.

Бу таклифлар Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳузуридаги Яширин иқтисодиёт улушини қисқартириш, солиқ ва божхона маъмурчилигини такомиллаштириш, фискал таҳлил институти томонидан 2027-йил учун солиқ сиёсатининг асосий йўналишларига киритилган.

Институт мутахассислари солиқ базасини кенгайтириш, солиққа тортишнинг нейтраллиги ва маъмурчиликни рақамлаштиришга эътибор қаратишни тавсия этмоқда. Шу билан бирга, асосий солиқ ставкаларини ўзгаришсиз қолдириш таклиф қилинган: фойда солиғи – 15%, жисмоний шахслардан олинадиган даромад солиғи ва ҚҚС – 12% дан.

Ҳозирда 20% ставкада фойда солиғи тўлаётган айрим солиқ тўловчилар учун институт бу ставкани умумий белгиланган 15% га туширишни таклиф қилди. Бу таклиф қуйидаги соҳаларга тегишли:

* Тижорат банклари

* Суғурта ташкилотлари

* Қимматли қоғозлар бозори профессионал иштирокчилари

* Лизинг хизматлари кўрсатувчи юридик шахслар

* Микрокредит ташкилотлари

* Ломбардлар

* Риелторлик ташкилотлари

* Лотереялар ташкилотчилари

* Ауксион савдолар ташкилотчилари

* Видеомаҳсулотлар ишлаб чиқариш ва тарқатиш бўйича фаолият юритувчи юридик шахслар

* Консерт-томоша фаолиятини амалга оширувчи юридик шахслар

* Савдо-сотиқ фаолиятини амалга оширувчи юридик шахслар

* Улгуржи савдо фаолиятини амалга оширувчи юридик шахслар

* Чакана савдо фаолиятини амалга оширувчи юридик шахслар

* Умумий овқатланиш корхоналари

* Автомобил транспортида йўловчи ташиш хизматлари кўрсатувчи юридик шахслар

* Автомобил транспортида юк ташиш хизматлари кўрсатувчи юридик шахслар

Институт ҳисоб-китобларига кўра, ставканинг пасайтирилиши буджет даромадларининг 859 млрд сўмга камайишига олиб келади.

Бу йўқотишларни молиявий хизматларга ҚҚС базасини кенгайтириш ҳисобига қоплаш таклиф қилинмоқда. Институт бундай операцияларни комиссияли ва маржинал турларга ажратишни тавсия этган.

ҚҚСни аниқ комиссия белгиланган хизматлардан ундириш таклиф этилмоқда. Улар қаторига ҳисобварақлар ва банк карталарини юритиш, ҳисоб-китоб ва касса хизматлари, эквайринг, тўловларни қабул қилиш, кафолатлар ва аккредитивлар бўйича комиссиялар, валюта айирбошлаш комиссиялари, банк карталарини процессинг қилиш, шунингдек депозитар, рўйхатдан ўтказиш ва биржа хизматлари, тўлов тизимлари мукофотлари ҳамда факторинг ва форфейтингнинг хизмат қисми киритилган.

Фоизли ва бошқа маржинал операцияларни эса ҚҚСдан ташқарида қолдириш таклиф қилинмоқда. Улар қаторида омонатларни жалб қилиш ва маблағларни жойлаштириш, кредит бериш, қарзлар бўйича фоизлар, РЕПО операциялари, лизингнинг фоиз қисми, факторинг ва форфейтингнинг дисконт қисми, улушлар, пайлар, қимматли қоғозлар ва ҳосилавий молиявий воситаларни реализация қилиш, кредиторнинг ҳуқуқларини (талабларини) бошқа шахсга ўтказиш бор.

Муаллифлар халқаро амалиётга таяниб, унга кўра ҚҚС аниқ ажратилган комиссиялардан ундирилиши, фоиз маржаси эса одатда солиқдан озод қилинишига ишора қилган.

Қўшимча даромадларнинг яна бир манбаи сифатида солиқ маъмурчилиги ва бизнес жараёнларини рақамлаштириш кўрсатилган.

Институт ҳозирги ҚҚСнинг С-самарадорлигини тахминан 57% деб баҳолаган. Бу кўрсаткич амалдаги тушумларни 12% ставка бўйича якуний истеъмол тўлиқ солиққа тортилганида олиниши мумкин бўлган даромадларга нисбати сифатида ҳисобланади.

2027-йилга келиб ушбу кўрсаткични тахминан 63% га етказиш таклиф этилмоқда. Институт ҳисоб-китобларига кўра, бу буджетга қўшимча 4,871 трлн сўм тушум келтириши мумкин.

Бунинг учун солиқ мажбуриятларини бажаришни, жумладан ҚҚСни қайтариш жараёнини соддалаштириш ва автоматлаштириш, рақамли назорат воситаларини ривожлантириш ва маълумотларни автоматик қайта ишлаш, шунингдек солиқ тўловчиларнинг бизнес жараёнларини рақамлаштириш таклиф қилинмоқда.

Шу билан бирга, назоратни ёппасига текширувлар ўрнига юқори рискли солиқ тўловчиларга қаратиш тавсия этилган. Муаллифлар операциялар шаффофлигининг ошиши яширин айланмаларни қисқартириб, ҚҚС йиғимдорлигини оширишини кутмоқда.

Институт 2027-йилда фойда солиғининг базавий ставкасини 15%, жисмоний шахслардан олинадиган даромад солиғи ва ҚҚС ставкаларини эса 12% даражасида сақлаб қолишни таклиф қилди.

Шу билан бирга, қатъий суммада белгиланган барча солиқ ва йиғимларни прогноз қилинаётган инфляция даражаси – тахминан 5-6% га мувофиқ индексация қилиш тавсия этилган.

Бизнес учун прогноз қилиш имкониятларини ошириш мақсадида, қатъий белгиланган ставкаларни уч йил олдиндан эълон қилиш таклиф қилинмоқда. Муаллифлар фикрича, бу бизнесга нархлар, шартномалар ва ишлаб чиқариш ҳажмини олдиндан режалаштириш ҳамда тартибга солишдаги ноаниқликларни камайтириш имконини беради.

Ўрта муддатли истиқболда институт жисмоний шахслардан олинадиган даромад солиғининг прогрессив ставкаларига ўтиш масаласини ҳам кўриб чиқишни тавсия қилди. Унинг баҳосига кўра, бу юқори даромадга эга фуқаролар кўпроқ улушда солиқ тўлайдиган солиққа тортишнинг вертикал адолатини кучайтиради.

Институт алоҳида равишда хизмат кўрсатиш соҳасидаги саккизта тармоқ учун жорий этилган ижтимоий солиқнинг пасайтирилган ставкаси самарадорлигини ҳам таҳлил қилди.

Мазкур имтиёз президентнинг 2022-йил январдаги фармони билан жорий этилган бўлиб, кейинчалик унинг амал қилиш муддати 2028-йилгача узайтирилган. Унга кўра, компаниялар ижтимоий солиқни стандарт 12% ўрнига 1% ставкада тўлаши мумкин.

Институт маълумотларига кўра, 2022-2024-йилларда ушбу имтиёздан тахминан 26,5 мингта компания, яъни ундан фойдаланиш ҳуқуқига эга ташкилотларнинг 30% и фойдаланган. Қолган 60,8 мингта корхона, яъни 70% и эса ундан фойдаланмаган.

Шу билан бирга, имтиёзлар умумий ҳажмининг 80% и энг йирик 10% компания ҳиссасига тўғри келган. Қолган 90% компания эса имтиёзларнинг атиги 20% ини олган.

Институт фикрича, имтиёз жорий этилишидан кўзланган асосий мақсад – бандликни ошириш ва норасмий бандликни қисқартириш амалга ошмаган. Муаллифлар баҳосига кўра, имтиёзларнинг асосий қисмидан аллақачон расмий фаолият юритиб келган йирик корхоналар фойдаланган.

Қайд этилишича, тақдим этилган ташаббуслар институтнинг таҳлилий таклифлари ҳисобланади ва қабул қилинган қарор ёки қонун лойиҳаси мақомига эга эмас.

moliyaviy xizmatlarfoyda solig'iqqsraqamlashtirishijtimoiy soliqsoliq imtiyozlarisoliq siyosatisoliq ma'murchiligi