Zaharli tumanni tarqatishga umid qilgan Indoneziya oʻz osmonini quruq muz bilan sepmoqchi
Janubi-Sharqiy Osiyoda yongʻinlar mintaqani tutun bilan qoplagani sababli, hokimiyat organlari ob-havoni sunʼiy oʻzgartirish usuliga murojaat qildilar.
**Zaharli tumanni tarqatishga jon-jahdi bilan urinayotgan Indoneziya oʻz osmoniga quruq muz sepmoqchi**
Indoneziya soʻnggi oʻn yillikdagi eng yomon oʻrmon yongʻinlari mavsumiga duch kelmoqda.
Indoneziya oʻrmonlari va torfzorlaridagi oʻrmon yongʻinlaridan zaharli smog koʻtarilishda davom etar ekan, mutasaddilar tumanni tarqatishning eksperimental usulini oʻrganmoqdalar.
Payshanba kuni oʻtkaziladigan sinov doirasida samolyot tumondan eng koʻp jabr koʻrgan hududlardan biri boʻlmish Janubiy Sumatra provintsiyasi osmoniga quruq muz — qattiq karbonat angidrid granulalarini tashlaydi.
Indoneziya soʻnggi 10 yildagi eng shiddatli oʻrmon yongʻinlari mavsumini boshdan kechirmoqda, gʻayrioddiy darajada kuchli El-Nino hodisasi qurgʻoqchilik sharoitini ogʻirlashtirib, yongʻinlarni oʻchirishni yanada qiyinlashtirmoqda.
Xavfli havoni tozalash harakatlari kuchaygani sayin, Indoneziya va qoʻshni Malayziya hukumatlari ob-havoni sunʼiy oʻzgartirishning bir qancha usullariga murojaat qilishdi.
Ular orasida muz kristallarini hosil qilish uchun kumush yodid kabi moddalarni sochish orqali bulutlarda suv bugʻining kondensatsiyalanishi tabiiy jarayonini tezlashtiradigan bulutlarni ekish usuli ham bor.
Bu kabi amaliyotlar bir necha haftadan beri davom etmoqda.
Biroq, payshanba kungi quruq muz sinovi boshqacha.
Siyosiy va xavfsizlik masalalari boʻyicha muvofiqlashtiruvchi vazir Dudung Abduraxmanning taʼkidlashicha, yomgʻir yogʻdirish uchun bulutlar bilan ishlash oʻrniga, quruq muz atmosferaning quyi qatlamidagi tumanni “parchalab”, “yuqoriga koʻtarilishini taʼminlash”ga qaratilgan.
“Agar ushbu sinov muvaffaqiyatli oʻtsa, biz Markaziy kalimantan va uning atrofi kabi tuman markazi boʻlgan boshqa hududlarda ham davom etamiz.”
Rasmiylarga koʻra, sinovda 1,5 tonna quruq muz ishlatiladi.
Indoneziya Prezidenti Prabovo Subianto idoralarni oʻrmon yongʻinlarini oʻchirish va olov oʻchoqlaridan tarqalayotgan zaharli smogning taʼsirini kamaytirish boʻyicha harakatlarni kuchaytirishga chaqirdi.
Markaziy Kalimantanning tumandan jabr koʻrgan boshqa bir hududida ham payshanba va juma kunlari bulutlarni sunʼiy ekish boʻyicha qoʻshimcha amaliyotlar oʻtkazilishi rejalashtirilgan.
Yana shuni aytish kerakki, joylardagi oʻt oʻchiruvchilar nazoratdan chiqqan olov bilan kurashishni davom ettirmoqda va rasmiylar oʻrmon yongʻinlarini oʻchirishga yordam berish uchun oʻnlab vertolyotlarni yuborishgan, garchi bu harakatlarga baʼzan tumandagi yomon koʻrinish xalaqit berayotgan boʻlsa-da.
Butun Kalimantan va Janubiy Sumatra aholisi zaharli smogdan eng koʻp aziyat chekmoqda, koʻplab shaharlarda havo changli qahrabo rangiga kirmoqda.
Ifloslantiruvchi moddalar qoʻshni Singapur va Malayziyaga ham oʻtib, havo sifati koʻrsatkichlari sogʻliq uchun xavfli darajaga koʻtarilgani sababli jamoat salomatligidan xavotirni oshirmoqda.
Malayziyaning tuman ayniqsa kuchli boʻlgan qismlarida, jumladan, poytaxt Kuala-Lumpur va Singapur yaqinidagi Joxor-Baruda mahalliy hokimiyat organlari bulutlarni ekish boʻyicha oʻz amaliyotlarini oʻtkazdilar.
Oʻtgan oyda Indoneziya Malayziya idoralariga ikki mamlakatning umumiy chegarasi boʻylab bulutlarni ekish uchun oʻz havo hududiga kirishga ruxsat berdi.
Nusantara Atlas mustaqil oʻrmon monitoringi platformasiga koʻra, joriy yilda Indoneziyada bir milliondan ortiq oʻrmon yongʻinlari oʻchoqlari qayd etilgan boʻlib, 900 000 gektarga yaqin yer maydoni yonib ketgan.
Jamoatchilikning katta gʻazabi katta maydonlarni tozalashning arzon usuli sifatida oʻsimliklarni yoqib yuboradigan qishloq xoʻjaligi kompaniyalariga qaratilgan.
Indoneziya politsiyasi yongʻinlarga aloqadorlikda gumonlanuvchi sifatida 200 dan ortiq jismoniy shaxs va toʻqqizta kompaniyani aniqladi.