Yashil chiroq yoqildi
«Balxash» AES yashil chiroq oldi: Qozogʻiston va «Rosatom» shartnoma imzoladi
Yashil chiroq yoqildi
Qozogʻiston oʻz atom energetikasini yaratish yoʻlida yana bir amaliy qadam tashladi. Vladivostokda, XI Sharqiy iqtisodiy forum doirasida mamlakatdagi ilk atom elektr stantsiyasini loyihalash, yetkazib berish va qurish boʻyicha shartnoma imzolandi.
Hujjat «Qozogʻiston atom elektr stantsiyalari» MCHJ va Rossiyaning «Rosatom» davlat korporatsiyasi shoʻʼba korxonasi boʻlgan «Atomstroyeksport» AJ oʻrtasida tuzildi. Imzolash marosimi Qozogʻiston Respublikasi Atom energiyasi boʻyicha agentligi raisi Almasadam Satkaliyev va «Rosatom» bosh direktori Aleksey Lixachyov ishtirokida boʻlib oʻtdi.
«Rosatom» xalqaro konsortsiumga rahbarlik qiladi va loyihaning deyarli barcha bosqichlarida amalga oshirilishi uchun javobgar boʻladi. Uning majburiyatlariga loyihani ishlab chiqish, zarur uskunalarni yetkazib berish, stantsiyani qurish, ishga tushirish-sozlash ishlarini olib borish va tayyor obʼyektni Qozogʻiston tomoniga topshirish kiradi.
Qozogʻiston Atom energiyasi boʻyicha agentligi shartnomaning imzolanishi loyihani tayyorgarlik bosqichidan amaliy amalga oshirish bosqichiga oʻtkazishini taʼkidladi. Bunda tomonlar 2026 yil 28 maydagi hukumatlararo bitimga muvofiq koʻzda tutilgan tartib-taomillarni, jumladan, Qozogʻiston hukumati bilan kelishuvlarni davom ettirishlari kerak boʻladi.
«Gap Qozogʻiston uchun strategik ahamiyatga ega energetika loyihasi haqida ketmoqda. Iqtisodiyot va sanoat ishlab chiqarishining kengayishi, infratuzilmani rivojlantirish, raqamlashtirish va sunʼiy intellekt texnologiyalarini joriy etish fonida mamlakatning elektr energiyasiga boʻlgan ehtiyoji izchil ravishda oʻsib bormoqda», — deya tushuntirish berdi idorada. Atom generatsiyasi uzoq istiqbolda barqaror elektr energiyasi ishlab chiqarishni taʼminlash vositasi sifatida koʻrilmoqda.
«Loyiha doirasida mahalliy sanoatni rivojlantirish va mahalliylashtirishga alohida eʼtibor qaratish rejalashtirilgan. Qozogʻiston korxonalari, mutaxassislari, tovarlari, ishlari va xizmatlarini maksimal darajada jalb qilish birinchi AES qurilishining asosiy vazifalaridan biri sifatida koʻrilmoqda», — deya taʼkidladi AEAda. Loyiha yangi ishlab chiqarish va texnologiyalarni oʻzlashtirishga, shuningdek, Qozogʻiston atom tarmogʻi uchun mutaxassislar tayyorlashga yordam berishi kerak.
Shartnoma bosqichiga oʻtish bir necha yildan beri olib borilayotgan ishlarning davomi boʻldi. 2025 yil iyun oyida Peterburg xalqaro iqtisodiy forumida Qozogʻiston Respublikasi Atom energiyasi boʻyicha agentligi va «Rosatom» loyihaning indikativ yoʻl xaritasini tasdiqlagan edi, unda muhandislik-qidiruv ishlarini olib borish va EPC-shartnomasini tuzish koʻzda tutilgan edi. Oʻshanda Almati viloyatining Jambil tumanidagi loyiha boʻyicha hamkorlikning asosiy tamoyillarini belgilovchi hadli bitim ham imzolangan edi.
Navbatdagi bosqich Qozogʻiston va Rossiya oʻrtasida 2026 yil 28 mayda tuzilgan hukumatlararo bitim boʻldi. Hujjatda VVER-1200 reaktorlari bazasidagi ikkita energoblokka ega, Rossiya dizaynidagi stantsiya qurilishi koʻzda tutilgan. Ularning loyihaviy foydalanish muddati 60 yilni tashkil etadi, shu bilan birga uni yana ikki oʻn yillikka uzaytirish imkoniyati koʻzda tutilgan.
Boʻlajak stantsiya maydonchasidagi ishlar 2025 yil 8 avgustda Almati viloyati Jambil tumanining Ulken posyolkasi hududida boshlangan edi. 2026 yil may holatiga koʻra, dala muhandislik qidiruv ishlarining 90% dan ortigʻi bajarilgan.
Qozogʻiston uchun loyiha nafaqat generatsiya quvvatlarini oshirish nuqtai nazaridan muhim. Rasmiylar atom energetikasi rivojlanishini mamlakat energetika xavfsizligi, texnologik salohiyati va mustaqilligini uzoq muddatli mustahkamlash bilan bogʻlamoqda.
Loyihani amalga oshirishning asosiy shartlaridan biri boʻlib Qozogʻiston biznesining ishtiroki qolmoqda. Mahalliylashtirish mahalliy korxonalarning bandligini, yangi ishlab chiqarish kompetentsiyalarini rivojlantirishni va kadrlar tayyorlashni taʼminlashi kerak.
Taʼkidlash joizki, Qozogʻistonda atom energetikasi tarmogʻini yaratish jarayoni — qaror qabul qilishdan tortib qurilish boshlanishigacha — Oʻzbekistonda xuddi shunday harakatlar rivojlanishi uchun ketgan vaqtdan ikki baravar kam vaqtni oldi. Eslatib oʻtamiz, respublikada AES paydo boʻlishi mumkinligi haqidagi gap-soʻzlar hali 2018 yilda boshlangan edi.