Yangi Zelandiya saylovlari 2026: Nimani bilishingiz kerak

**Yangi Zelandiyadagi 2026 yilgi saylovlar: Nimalarni bilishingiz kerak**

Yangi Zelandiyada umumiy saylovlar har uch yilda bir marta oʻtkaziladi.

7 noyabr kuni Yangi Zelandiya fuqarolari yangi hukumatni saylash uchun ovoz berish uchastkalariga borishadi.

Saylovchilar eʼtiborini kun kechirish xarajatlarining oshishi, ishsizlik va sogʻliqni saqlash kabi masalalarga qaratgan va ular parlament aʼzolarini saylaydilar.

Saylovoldi soʻrovnomalari aniq bir favoritni koʻrsatmayapti. Markazchi-oʻngchi amaldagi bosh vazir Kristofer Lakson 2023 yildagi oldingi saylovda "iqtisodiyotni rivojlantirish" vaʼdasi bilan gʻolib chiqqan edi.

Mana Yangi Zelandiyadagi 2026 yilgi umumiy saylovlar haqida bilishingiz kerak boʻlgan barcha maʼlumotlar.

Yangi Zelandiyada umumiy saylovlar har uch yilda boʻlib oʻtadi va Aralash Proportsional Tizim (MMP) boʻyicha oʻtkaziladi.

Har bir saylovchi ikkita ovoz beradi: biri oʻz mahalliy okrugidan parlamentga vakil uchun, ikkinchisi esa siyosiy partiya uchun.

Biror okrugda eng koʻp ovoz olgan nomzod gʻolib chiqadi va deputat boʻladi.

Siyosiy partiyalar esa parlamentdan oʻrin olish uchun umumiy partiyaviy ovozlarning kamida 5 foizini toʻplashi kerak. Shunga koʻra, oʻrinlar proportsional tarzda taqsimlanadi - masalan, agar partiya umumiy partiyaviy ovozlarning 40 foizini qoʻlga kiritsa, u partiyalarga ajratilgan oʻrinlarning 40 foiziga ega boʻladi.

Yangi Zelandiya parlamenti odatda 120 ta oʻringa ega - ulardan 71 tasi okruglarga ajratilgan va qolgan 49 tasi partiyalar oʻrtasida proportsional ravishda boʻlinadi.

Yangi Zelandiyadagi saylovlar kamdan-kam hollarda mutlaq koʻpchilikni aniqlaydi, shuning uchun partiyalar hukumat tuzish uchun koalitsiyalar tuzadilar.

Yangi Zelandiya kichik partiyalar vakillikdan chetda qolib ketayotgani haqidagi xavotirlarni bartaraf etish uchun 1996 yilda MMP tizimini joriy qilgan.

Hozirgi hukumatga markazchi-oʻng Milliy partiyasi 2023 yilda hokimiyatga kelgan Bosh vazir Kristofer Lakson rahbarlik qilmoqda.

U ACT va New Zealand First partiyalari bilan koalitsiyada boshqarmoqda.

Uning partiyasi iqtisodiyotni boshqarish, byudjet profitsitini tiklash va Yangi Zelandiyaning pensiya jamgʻarmasi tizimi boʻlmish KiwiSaver’ni kengaytirishga urgʻu bermoqda.

Asosiy muxolifat — sobiq bosh vazir Kris Hipkins rahbarligidagi markazchi-soʻl Leyboristlar partiyasidir.

Leyboristlar eʼtiborni kun kechirish xarajatlarini kamaytirish, sogʻliqni saqlash va transportni yaxshilash hamda uy-joy, ish oʻrinlari va davlat xizmatlariga investitsiya kiritishga qaratgan.

Milliy partiyaning koalitsiya boʻyicha hamkorlari ham oʻz ustuvor yoʻnalishlariga ega. Devid Seymur boshchiligidagi ACT migratsiya siyosatini kuchaytirishni talab qilgan boʻlsa, Uinston Piters rahbarligidagi New Zealand First ovoz berish huquqiga oʻzgartirishlar kiritishni taklif qilib, Yangi Zelandiyada ovoz berish faqat fuqarolar bilan cheklanishi kerakligini ilgari surmoqda.

Xloya Svarbrik va Marama Devidson hamraislik qilayotgan Yashillar partiyasi yana bir daʼvogardir. U boylik soligʻi, qayta tiklanadigan energiya va davlat xizmatlari kabi masalalar boʻyicha tashviqot olib bormoqda.

Maori manfaatlarini ifodalovchi Te Pāti Māori ham parlamentdagi oʻrinlar uchun kurashmoqda, uning ustuvor yoʻnalishlari qatoriga uy-joy, sogʻliqni saqlash, taʼlim va konstitutsiyaviy islohotlar kiradi.

Yashash xarajatlari Yangi Zelandiyaliklar uchun asosiy masala boʻlib qolmoqda.

Ipsos kompaniyasining 2026 yil sentyabrdagi soʻrovnomasi shuni koʻrsatdiki, respondentlarning 63 foizi inflyatsiya va yashash xarajatlarini mamlakatdagi eng muhim muammolardan biri deb atagan. Sogʻliqni saqlash va shifoxonalar 44 foiz bilan ikkinchi oʻrinni egalladi, undan keyin 34 foiz bilan iqtisodiyot bormoqda.

Ishsizlik ham tobora katta xavotirga aylanmoqda, oʻsha soʻrovnomada respondentlarning 21 foizi uni asosiy muammo sifatida belgilagan. U uy-joy masalasini ortda qoldirib, Yangi Zelandiyadagi toʻrtinchi eng muhim muammoga aylandi.

Ovoz berish uchastkalari mahalliy vaqt bilan 7 noyabr kuni soat 09:00 da (6 noyabr soat 20:00 GMT) ochiladi. Ovoz berish soat 19:00 da tugaydi. Muddatidan oldin ovoz berish 26 oktyabrda boshlandi, chet elda ovoz berish esa ilgariroq — 21 oktyabrda boshlangan edi.

Dastlabki natijalar saylov kechasi soat 19:00 dan boshlab Yangi Zelandiyaning rasmiy saylov natijalari veb-saytida bosqichma-bosqich eʼlon qilinadi. Bu dastlabki raqamlar rasmiy yakuniy hisob-kitob hisoblanmaydi.

Saylov komissiyasi hisob-kitob va tekshiruvlar yakunlangach, 27 noyabr kuni rasmiy natijalarni eʼlon qilishi kerak.

Saylov kechasidagi hal qiluvchi natija qaysi partiyalar hukumat tuzish uchun eng yaxshi mavqega ega ekanligi haqida dastlabki ishora berishi mumkin. Ammo teng kuchlar kurashida hech bir partiya mutlaq koʻpchilikni qoʻlga kirita olmasa, muzokaralar sekinlashishi mumkin.

Shu sababli, Yangi Zelandiyaliklar keyingi uch yil davomida mamlakatni qaysi partiyalar boshqarishi va kim rahbarlik qilishini bilish uchun saylov kechasidan keyin ham kutishlariga toʻgʻri kelishi mumkin.