Yangi tug‘ilgan chaqaloqda o‘lim xavfi ortadi: veyplarning bolalar salomatligiga ta’siri

**Chaqaloqlarda o‘lim xavfi ortishi: veyplarning bolalar salomatligiga ta’siri**

Bolalarni passiv chekishdan to‘liq himoya qilishning eng samarali usuli – ularning yonida mutlaqo chekmaslikdir. Veyplar oddiy sigaretlarga nisbatan kamroq zararli bo‘lishi mumkin, ammo ular ham xavfsiz emas.

**Tutun passiv chekuvchining o‘pkasiga qanday tushadi?**

Eng xavfli tamaki tutuni – chekuvchining o‘zi nafas oladigan tutundir. Passiv chekuvchilar esa asosan ikki turdagi tutunga duch kelishadi: yonayotgan sigaret uchidan chiqadigan tutun va chekuvchi nafas chiqarganda tarqaladigan tutun.

Bundan tashqari, "uchlamchi tutun" tushunchasi ham mavjud. Bu tamaki tutunidagi zararli moddalar bo‘lib, ular xona ichidagi pol, devor, stol kabi qattiq yuzalarga, shuningdek, kiyim-kechak, mebel qoplamasi, parda, choyshab va gilamlarga singib qoladi. Ayniqsa, emaklayotgan bola turli yuzalarga tegib, keyin qo‘lini yuziga tekkizishi yoki yalashi sababli bu moddalar uning organizmiga tushishi mumkin.

**Passiv chekish bolalar salomatligiga qanday zarar yetkazadi?**

Tamaki tutunida 250 ga yaqin zaharli kimyoviy modda, jumladan, 69 ta ma’lum kanserogen mavjud. Hatto qisqa muddatli ta’sirning o‘zi, ayniqsa bolalar uchun, zararli bo‘lishi mumkin.

Tug‘ilgandan keyin tamaki tutuniga duch keladigan chaqaloqlarda to‘satdan chaqaloqlar o‘limi sindromi xavfi yuqoriroq bo‘ladi. Agar ona homiladorlik vaqtida ham chekkan bo‘lsa, bu xavf yanada ortadi.

Ota-onasi yonida chekadigan bolalarda: quloq va nafas yo‘llari infeksiyalari; bronxit va pnevmoniya; kariyes; kuchli yo‘tal va xirillash ko‘proq uchraydi. Hatto sog‘lom bolalarda ham burun bitishi, bosh og‘rig‘i, tomoq achishishi, ko‘zning ta’sirlanishi va ovoz bo‘g‘ilishi kabi belgilar paydo bo‘lishi mumkin.

Passiv chekish astmasi bor bolalarning ahvolini ham yomonlashtiradi. Ularda xurujlar tez-tez kuzatilishi va og‘irroq kechishi mumkin.

Uzoq muddatda esa passiv chekish rivojlanishdagi buzilishlar, o‘pka saratoni, yurak kasalliklari, insult, eshitish qobiliyatining pasayishi, suyaklarning mo‘rtlashishi va katarakta xavfini oshiradi.

Ota-onasi chekadigan bolalar kelajakda o‘zlari ham chekishni boshlashga moyilligi yuqoriroq bo‘ladi.

**Oddiy sigaret va veyp tutuni o‘rtasidagi farq nimada?**

Angliyada o‘tkazilgan tadqiqotda 3–11 yoshdagi bolalarning organizmidagi nikotin miqdori solishtirilgan. Ota-onasi veyp chekadigan bolalarning organizmiga oddiy sigaret tutuniga duch keladigan bolalarga qaraganda 83,6 foiz kamroq nikotin tushgani aniqlangan.

Bunga bir necha sabab bor. Veyp sigaret kabi doimiy yonuvchi yon oqim tutunini hosil qilmaydi. Veyp bug‘ida oddiy tamaki tutuniga qaraganda zaharli moddalar va kanserogenlar ham kamroq bo‘ladi.

Ammo bu veyp xavfsiz degani emas. Olimlar va shifokorlar passiv chekishning xavfsiz darajasi mavjud emas, deb hisoblaydi.

**Bolani passiv chekishdan qanday himoya qilish mumkin?**

* **Uyda chekmang:** Bitta sigaret tutuni ham xonada bir necha soat saqlanib qolishi mumkin. Ventilyator, konditsioner, havo spreyi yoki ochiq deraza bu muammoni to‘liq hal qilmaydi. Tutun uy bo‘ylab eshik tirqishlari, devorlardagi yoriqlar, shamollatish tizimi va boshqa yo‘llar orqali tarqalishi mumkin.

* **Mashinada chekmang:** Avtomobil salonida ham tutun uzoq vaqt saqlanib qoladi. Oynani ochish esa uni butunlay yo‘qotmaydi. Harakatlanayotgan mashinada tutun orqa o‘rindiqdagi yo‘lovchilarning yuziga ham borishi mumkin.

* **Chekkan bo‘lsangiz, kiyimingizni almashtiring:** Tamaki tutunidagi zararli moddalar kiyimga ham singadi. Shuning uchun bolani quchoqlashdan oldin kiyimni almashtirish va qo‘llarni sovunlab yaxshilab yuvish kerak.

* **Chekiladigan joylarga bola bilan bormang:** Xonada ayni paytda hech kim chekmayotgan bo‘lsa ham, avvalgi tamaki tutunidan qolgan kimyoviy moddalar yuzalarda bir necha oy saqlanishi mumkin.

* **Uyni tez-tez tozalang:** Tutundagi zararli moddalar vaqt o‘tishi bilan yuzalarda to‘planadi. Shuning uchun kiyim-kechak, adyol va yumshoq o‘yinchoqlarni tez-tez yuvish, gilamlarni tozalash kerak. Agar tutun mebel, devor yoki boshqa buyumlarga kuchli singib ketgan bo‘lsa, ayrim hollarda mebel qoplamasi va matraslarni almashtirish, devorlarni qayta bo‘yash, gilam va pardalarni yangilash kabi choralar ham talab qilinishi mumkin.