Xitoydan eng koʻp qarz olgan davlat qaysi?
2024-yil maʼlumotlariga koʻra, Pokiston Xitoy kreditorlari oldidagi uzoq muddatli davlat qarzi va davlat kafolatlagan qarz hajmi boʻyicha reytingda birinchi oʻrinni egallagan - 22,38 milliard dollar. Ikkinchi oʻrindagi Angolaning qarzi 14,4 milliard dollarni tashkil etgan.
Xitoydan eng koʻp qarz olgan davlat qaysi?
Reyting Xitoy oldidagi barcha turdagi qarzlarni emas, aynan toʻlanmagan uzoq muddatli davlat qarzi va davlat kafolatlagan majburiyatlarni qamrab oladi.
Pokistonning qarzi Angolanikidan qariyb 8 milliard dollar koʻproq. Islomobod va Pekin oʻnlab yillardan beri yaqin harbiy va iqtisodiy aloqalarni saqlab keladi. Xitoy mablagʻlari Pokistonda yirik elektr energetikasi va transport infratuzilmasi loyihalarini amalga oshirishga yoʻnaltirilgan.
Angolaning Xitoy kreditorlari bilan hamkorligi mamlakatdagi urushdan keyingi tiklanish davrida kengaygan. 2004-yilda unga 2 milliard dollarlik kredit liniyasi ajratilgan. Tiklanish ishlari davom etgani sari moliyalashtirish hajmi ham oshgan.
Shu bilan birga, Angola qarzini qisqartirishga erishmoqda: 2023–2024-yillarda uning Xitoy oldidagi majburiyatlari qariyb beshdan bir qismga kamaygan. Biroq kreditlarni muddatidan oldin toʻlash imkoniyati koʻp jihatdan jahon neft narxlariga bogʻliq boʻlib qolmoqda.
Keniyaning Xitoy kreditorlari oldidagi qarzi 5,37 milliard dollarni tashkil etadi. Bu mamlakatda Xitoy kreditlari Mombasa - Nayrobi temiryoʻli qiymatining qariyb 90 foizini qoplagan. Magistral poytaxtni mamlakatning asosiy dengiz porti bilan bogʻlab, yoʻlovchi va yuk tashishga xizmat qilmoqda.
Bunday loyihalar Xitoy kompaniyalariga ham buyurtmalar keltiradi. Keniyadagi temiryoʻlni ham, Addis-Abeba - Jibuti liniyasini ham xitoylik pudratchilar qurgan. Xitoy korxonalari uskuna yetkazib berish va infratuzilmadan foydalanish ishlarida ham ishtirok etgan.
Qarzning iqtisodiyot hajmiga nisbati esa ayrim mamlakatlar uchun jiddiy masala boʻlib qolmoqda. Masalan, Kongo Respublikasining Xitoy oldidagi qarzi 2,97 milliard dollarga teng. Bu mamlakat nominal yillik yalpi ichki mahsulotining oʻndan bir qismidan koʻprogʻini tashkil etadi.
Xitoyning kredit siyosati «qarz tuzogʻi diplomatiyasi» haqidagi bahslarga ham sabab boʻlgan. Ushbu qarash tarafdorlari yirik infratuzilma kreditlari qarz oluvchi davlatlarni moliyaviy jihatdan qaram qilib, Pekinning strategik taʼsirini kuchaytirishi mumkinligini aytadi.
Bu muhokamalarda Shri-Lankadagi Hambantota porti loyihasi koʻp tilga olinadi. Mamlakatning Xitoy kreditorlari oldidagi qarzi 8,69 milliard dollarni tashkil etgan.