Vulqon kuli ostida ham oziq: «yegulik oʻrmon» qadimgi odamlarga omon qolishda yordam bergan boʻlishi mumkin
Qadimgi Kosta-Rika aholisi Arenal vulqoni otilishlaridan keyin meva daraxtlari va yerosti tuganaklari hisobiga oziq topgan boʻlishi mumkin. Arxeologlar ikki qadimiy manzilgohdagi oʻsimlik qoldiqlarini oʻrganib, xilma-xil oziq manbalari odamlarga tabiiy ofatlar oqibatlarini yengishda yordam bergan, degan taxminni ilgari surdi.
Vulqon kuli ostida ham oziq topilgan: «yegulik oʻrmon» qadimgi insonlarning omon qolishiga yordam bergan boʻlishi mumkin
Arenal vulqoni minglab yillar davomida atrofdagi hududlarni vaqti-vaqti bilan kul bilan qoplab kelgan. Otilishlardan keyin manzilgohlar vaqtincha tark etilgan, biroq odamlar keyinroq qaytib kelib, uylarini qayta tiklagan va shu hududda yashashni davom ettirgan.
Olimlar bunday barqarorlikni ilgari ham turli oziq manbalari, kichik aholi punktlari va jamoalar o‘rtasidagi aloqalar bilan izohlab kelgan. Agar bir joy yashash uchun yaroqsiz bo‘lib qolsa, odamlar qo‘shni o‘rmonlar va eski mevazorlardan oziq topa olgan bo‘lishi mumkin. Qadimiy so‘qmoqlar tarmog‘i va jamoalar orasidagi bog‘liqlik bunga ko‘maklashgan, deb hisoblanadi.
Amerikalik tadqiqotchilar bir-biridan qariyb ikki ming yil farq qiladigan ikki manzilgoh topilmalarini taqqoslagan. Birinchisi — miloddan avvalgi taxminan 1600–1100-yillarga oid turar joy aniqlangan La-Chiripa. Ikkinchisi — milodiy 430–540-yillarda aholi yashagan Sitio-Bolivar qishlog‘i.
La-Chiripa baland hududda, Sitio-Bolivar esa ko‘l bo‘yida joylashgan. Shu sababli taqqoslash turli davrlar va yashash sharoitlarini qamrab olgan. Tadqiqot natijalari Frontiers in Environmental Archaeology jurnalida chop etilgan.
Qazishmalar chog‘ida olimlar turar joy qatlamlari, o‘choqlar va boshqa obyektlardan tuproq, o‘simlik qoldiqlari hamda yog‘och ko‘miri namunalarini yig‘gan. Mayda topilmalar tuproqni yuvish orqali ajratib olingan, so‘ng mikroskop ostida tekshirilgan va zamonaviy namunalar bilan solishtirilgan. Ildiz va tuganaklarning belgilarini aniqlash uchun ayrim namunalar tajriba tariqasida ko‘mirlantirilgan.
Jami 194 ta o‘simlik qoldig‘i ajratib olingan. Biroq ularning barchasini aniq turga mansub deb belgilashning imkoni bo‘lmagan. Qoldiqlarning hammasi ham oziq-ovqat sifatida ishlatilgan o‘simliklarga tegishli emas.
Turar joylardan topilgan materiallarda meva daraxtlari, palmalar va yerosti qismlari iste’mol qilinadigan o‘simliklar muhim o‘rin tutgan. Makkajo‘xori, loviya va qovoq qoldiqlari esa ancha kam uchragan.
Aniqlangan o‘simliklar orasida maniok, avokado, kakao, meva beruvchi palmalar va boshqa tropik turlar bor. Ularning turli qatlamlarda uchrashi aholi o‘rmon mahsulotlaridan muntazam foydalanganini ko‘rsatgan.
Olimlar bunday muhitni obrazli ravishda «yegulik o‘rmon» deb atamoqda. Unda daraxtlar, butalar, chirmashuvchi o‘simliklar, shuningdek, yer ostidagi ildiz va tuganaklar oziq manbai bo‘lgan.