«Vazmin optimizmda». Rustam Qosimjonov — Oʻzbekistonning shaxmat Olimpiadasidagi imkoniyatlari va favoritlar haqida

«Vazmin optimizmda». Rustam Qosimjonov — Oʻzbekistonning shaxmat Olimpiadasidagi imkoniyatlari va favoritlar haqida

Oʻzbekiston shaxmat Olimpiadasida qanday gʻalaba qozonishni allaqachon biladi. Endigi vazifa ancha murakkab — jamoa favoritlar qatoriga kirgan va unga juda katta eʼtibor qaratilgan bir paytda, ushbu muvaffaqiyatni oʻz uyidagi turnirda takrorlash.

Musobaqaning ochilish marosimi 15 sentyabr kuni Samarqandda boʻlib oʻtadi, ilk partiyalar esa keyingi kuni boshlanadi. Start oldidan Oʻzbekistonning uchta erkaklar va uchta ayollar terma jamoalari soʻnggi mashgʻulot uchrashuvlarini oʻtkazmoqda va jamoaviy yigʻinlarga tayyorgarlik koʻrmoqda.

Oʻzbekistonning birinchi erkaklar terma jamoasi tarkibiga besh nafar grossmeyster kiritilgan. Ariza topshirilgan vaqtda eng yuqori reyting Javohir Sindarovda (2778) edi. Keyingi oʻrinlarda Nodirbek Abdusattorov (2762), Nodirbek Yoqubboyev (2685), Shamsiddin Vohidov (2654) va Muhiddin Madaminov (2611) bormoqda. Oʻrtacha reyting boʻyicha (2720) jamoa AQSh (2753) va Hindistondan (2735) keyin roʻyxatda uchinchi oʻrinni egallab turibdi.

«Gazeta» sharhlovchisi Georgiy Shvanov terma jamoa murabbiyi, oʻzbek shaxmati afsonasi Rustam Qosimjonov bilan jamoadan nimalar kutish kerakligi va Oʻzbekistonni kim toʻxtata olishi haqida suhbatlashdi.

— Bizda ham, qizlarda boʻlgani kabi, soʻnggi yigʻinlar rejalashtirilmoqda. Lekin ular qisqaroq boʻladi. Yigitlarimiz, aslida, Toshkentda soʻnggi mashgʻulot uchrashuvlarini yakunlashmoqda. Muhiddin Madaminov hozir ozarbayjonlik Oydin Sulaymonli bilan, Nodirbek Yoqubboyev esa eronlik Amin Tabatabai bilan oʻynamoqda.

Maqola chop etilgan vaqtga kelib, klassik vaqt nazorati ostidagi har ikkala uchrashuv yakunlandi. Nodirbek Yoqubboyev Amin Tabatabaini 3:1 hisobida magʻlub etdi, Muhiddin Madaminov esa Oydin Sulaymonliga 1,5:4,5 hisobida imkoniyatni boy berdi.

Rejaga koʻra, dushanba kuni (7 sentyabr) biz ham Toshkent yaqinidagi togʻlarga bir necha kunga yoʻl olamiz. Bu mashgʻulotlardan koʻra koʻproq jamoaviy ruhni shakllantirish uchundir.

— Oʻyinchilarning iltimosiga binoan va sport rejimiga kirishish uchun. Hozir Yoqubboyev (FIDE reytingi — 2685) uchrashuvda Erondan boʻlgan ancha kuchli shaxmatchi Tabatabaini (2737) magʻlub etmoqda.

Menimcha, bizda vazmin optimizm uchun asoslar bor. Birinchi ikkita taxtamiz juda mashhur, ammo uchinchisi ham yaxshi sport formasida yaqinlashmoqda. Nazariy jihatdan, imkoniyatlarimiz faqat yaxshilanishi kerak.

— Uning reytingi ham bugungi kunda Yoqubboyevnikidan ancha yuqori. Yaʼni, biz kuchsizroq raqiblarni tanlamadik, aksincha — hech boʻlmaganda reyting boʻyicha biznikilardan bir oz tajribaliroq, bir oz kuchliroq raqiblarni tanladik.

Yigitlarimiz sinovlardan qoʻrqishmaydi va biz ularning oʻyinini ochish uchun osonroq raqiblar topishga harakat qilmayapmiz. Ular eng jiddiy ishchi sharoitlarda oʻz oʻyinlarini shakllantirishmoqda.

— Bu rapid va blits. Bu borada ham ikki xil fikr bor. Baʼzi odamlar oʻyinga kirishib olishni yaxshi koʻrishadi va u Olimpiadaga optimal formada yetib boradi degan umid bor.

— Bu juda foydali boʻlishi mumkin, ha. Baʼzida muhim start oldidan boshqa, unchalik muhim boʻlmagan narsani oʻynash kerak boʻladi. Baʼzida salbiy energiyaning ayrim elementlari, tanadagi zoʻriqishlar oʻsha musobaqada qolib ketadi.

— Yakuniy qaror — hali bizning sport sirimiz. Internetdagi tarkiblar — hali taxtalar boʻyicha taqsimlanmagan. Qaror qabul qilib boʻlingan, ammo u eʼlon qilinmayapti.

Maʼlumot uchun: jamoaviy shaxmatda «birinchi», «ikkinchi», «uchinchi» va hokazo taxtalar — bu oʻyinchilarning jamoa ichidagi pozitsiyalaridir. Olimpiadada jamoa har bir uchrashuvga toʻrt nafar shaxmatchini olib chiqadi: birinchi taxta oʻyinchisi raqibning birinchi taxtasi bilan, ikkinchisi — ikkinchisi bilan va hokazo toʻqnash keladi.

Birinchi taxta odatda jamoaning eng kuchli yoki eng nufuzli oʻyinchisiga beriladi. Qoida tariqasida, unga eng ogʻir raqiblar toʻgʻri keladi: boshqa terma jamoalarning yetakchilari, supergrossmeysterlar, jahon toji uchun daʼvogarlar. Shu bois, birinchi taxta psixologik ahamiyatga ham ega — uning oʻyinchisi koʻp jihatdan jamoa yetakchisi sifatida qabul qilinadi.

Ikkinchi taxta ham juda kuchli raqiblarga qarshi oʻynaydi, ammo baʼzida taqsimot strategik tarzda amalga oshiriladi. Agar jamoa boshqa tartib sport formasi, psixologiya yoki kutilayotgan raqiblar nuqtai nazaridan yaxshiroq deb hisoblasa, birinchi taxtaga albatta eng yuqori reytingga ega shaxmatchini qoʻyishi shart emas.

Shu bilan birga, istalgan taxtadagi ochko bir xil qiymatga ega: birinchi taxtadagi gʻalaba toʻrtinchidagi gʻalabadan qimmatliroq emas. Jamoaviy uchrashuvda toʻrtta partiyaning barcha natijalari qoʻshiladi. Masalan, 2,5:1,5 — jamoaning gʻalabasi.

— Qaror bizda umumiy jamoaviy qabul qilinadi. Yigitlarning bir-biriga boʻlgan munosabati juda yaxshi. Bu borada hammasi joyida.

— Masalan, avvalgi Olimpiadada terma jamoamiz Vyetnamga yutqazib qoʻygan edi. Favoritlarning hech qanday roʻyxatida boʻlmagan jamoaga.

Xavfli jamoalar juda koʻp: Polsha, Germaniya, Serbiya, Angliya, Frantsiya. Osiyo jamoalaridan anʼanaviy tarzda Eron xavfli. Turkiyaning juda yosh, juda xavfli tarkibi bor. Anʼanaviy tarzda Ozarbayjon — kuchli jamoa. Olimpiadalarda anʼanaviy tarzda Armaniston — xavfli jamoa.

Bularning barchasi favoritlarning kuchli uchlik-toʻrtligiga kirmaydigan jamoalardir. Ularning barchasi juda xavfli.

Va yana vazn toifasi ogʻir boʻlganlarning oʻzlari bor. Ogʻir vaznlilar toʻrtligi — bu Xitoy, AQSh, Hindiston va Oʻzbekiston. Va, aslida, turli odamlar ularni turli tartibda koʻrib chiqishadi. Olimpiada hech kim uchun oson sayr boʻlmaydi.

— Ikkinchi va uchinchi terma jamoalar mening vazifalarim doirasiga kirmaydi. Bilamanki, bizda yigitlar juda yaxshi, juda yosh, juda istiqbolli. Va, masalan, ikkinchi va hatto uchinchi terma jamoa bilan uchrashuv ham biz uchun oson boʻlmaydi.

Men ularni tilga olmadim, chunki bu bizning mamlakatimiz, lekin aslida potentsial ogʻir uchrashuvlar qatorida — bizning boshqa terma jamoalarimiz bilan oʻyinlar ham bor. Bu doim qiyin. Psixologik jihatdan ham — biz uchun ham, ular uchun ham. Bu alohida bir tarix. Umid qilamanki, biz bunday uchrashuvdan qochishga muvaffaq boʻlamiz.

— Yigitlarimizning murabbiylari koʻp. Men bu haqda batafsil gapirishni istamasdim, chunki bu ham raqiblarimiz uchun qiziq boʻlishi mumkin boʻlgan maʼlumotdir. Shuning uchun ismlarni aytmagan boʻlardim.

Menimcha, eng yaxshisi, eng yoqimlisi — turnirda gʻolib chiqish va shundan keyin barcha tafsilotlar bilan oʻrtoqlashish. «Mana, biz yutdik, endi esa bunga hissa qoʻshgan odamlarning ismlarini yetti daqiqa davomida oʻqib chiqish mumkin», deyish.

Bizning holatimizda bu ishga jalb qilingan yuzlab, minglab odamlardir. Aslida Shaxmat federatsiyasi va davlat tomonidan amalga oshirilayotgan ishlar hajmi jihatidan mutlaqo hayratlanarlidir.

— Bunga juda umid qilaman. Men uchun, hatto Javohir Sindarov bir-ikki oydan keyin jahon chempionati uchrashuvida oʻynashini hisobga olsak ham, Olimpiada baribir — eng muhim voqea. Hech boʻlmaganda bu terma jamoa boʻlgani va bu Oʻzbekistonda sodir boʻlayotgani uchun. Hozir barcha fikrlar Olimpiada bilan band va yordam berishi mumkin boʻlgan har bir narsani eng mayda tafsilotlarigacha oʻylab koʻrishga harakat qilyapmiz.

Hatto rafiqam ham bizni qoʻllab-quvvatlash uchun uchib kelyapti. Uning oʻzi ham ilgari sportchi boʻlgan, meni va terma jamoani qoʻllab-quvvatlash uchun bir nechta shaxmat Olimpiadalarida qatnashgan. Yigitlarni ham taniydi, shaxmatni ham yaxshi biladi, professional sportni ham tushunadi. Yaʼni, biz eng yaxshi kuchlarni safarbar qilyapmiz.

— Keling, bir oz siz haqingizda gaplashaylik. Sizning Xalqaro shaxmat federatsiyasi (FIDE) vitse-prezidentligiga nomzodingiz koʻrsatilayotgani haqida maʼlumot paydo boʻldi. Agar iloji boʻlsa, bu haqda bir oz gapirib bersangiz.

«FIDE vitse-prezidenti» aslida boʻlganidan koʻra ancha jarangdorroq eshitiladi. Mening tushunishimcha, u yerda sakkizta vitse-prezident bor va bu tashkilotdagi ikkinchi shaxs degani emas. Bu shunday faxriy lavozim, xuddi direktorlar kengashi yoki kuzatuv kengashiga oʻxshash narsa.

Bularning barchasi men uchun birinchi marta va mutlaqo yangilik, men oʻz navbatimda aynan Olimpiadaning oʻziga, terma jamoamizning chiqishiga eʼtibor qarataman.

Men Samarqandga yigitlarimizga yordam berish uchun kelyapman. U yerda saylovlar bilan nima sodir boʻlishini esa ovoz beruvchi delegatlar hal qiladi. Shaxmat olamida ancha taniqli nomim, yaxshi obroʻyim borligini va turnir Oʻzbekistonda oʻtayotganini hisobga olsak, mening tushunishimcha, imkoniyatlarim ancha yaxshi. Lekin aslo yuz foizlik emas.

U yerda juda koʻp odamlar nomzodini qoʻymoqda, ular ham taniqli, FIDEda Makropulos kabi eng yuqori boʻgʻinlarda ishlagan. Xitoylik sobiq jahon chempioni ayol nomzodini qoʻymoqda, shaxmat olamida taniqli boʻlgan turli insonlar nomzodini qoʻymoqda. Shuning uchun, ha, garchi men siyosatdan juda-juda uzoq boʻlsam-da, bu oson boʻlmasligini bilaman. Va bu Samarqandda oʻylaydigan narsam emas.

— Bu mutlaqo alohida narsa. Men hech kimning dasturida emasman, hozir nomzodini qoʻyishga harakat qilayotgan biror bir shaxs bilan bogʻliq emasman.

Agar meni saylashsa, meni biror bir dasturning qismi yoki kimningdir, taʼbir joiz boʻlsa, prezidentlik chiptasining bir qismi sifatida saylashmaydi. Agar oʻtsam, faqat shaxmat olamida meni yaxshi koʻrishlari va qadrlashlari uchungina oʻtaman, kimdir tanlab olgani uchun emas.

— Xususiyatlari bor. Menimcha, baʼzi shaxmatchilarga jamoa uchun oʻynash osonroq. Yelkadoshlik hissi, masʼuliyat hissi baʼzilarga yordam beradi. Umid qilamanki, Oʻzbekistonda bu xususiyat koʻproq ijobiy taʼsir koʻrsatadi.

Va jamoamiz hozir, shubhasiz, Olimpiadada gʻolib chiqqan toʻrt yil avvalgidan koʻra kuchliroq. Shuning uchun men vazmin optimizmdaman.

— Men koʻplab Olimpiadalarda oʻynaganman va ularning aksariyatida — birinchi taxtada. Menga doim tuyulgan va hozir ham tuyuladiki, garchi barcha taxtalar bir xil boʻlsa va barcha ochkolar bir xil hisoblansa-da, jamoa yetakchisining muayyan roli bor.

Menga doim Olimpiadada oʻyinchilar jamoa yetakchisiga intilishadigandek tuyulardi. Va agar yetakchi yaxshi oʻynasa, koʻp hollarda jamoa ham yaxshi oʻynaydi. Bu vaziyatning qandaydir psixologik taʼsiri bor.

Shuning uchun — ha, men bu masʼuliyatni doim his qilganman. Va bu menga bosim oʻtkazmagandek tuyulardi. Koʻp yillar davomida yaqqol birinchi raqamli, yaqqol eng kuchli va eng tajribali shaxmatchi boʻlgan terma jamoani oʻz ortimdan boshlash mening muqaddas burchim deb hisoblardim.

Hozir esa bizda juda koʻp kuchli shaxmatchilar, tashabbusni oʻz qoʻliga olishga qodir juda koʻp odamlar bor. Albatta, bizda yigitlar baribir bir oz kamroq tajribaga ega boʻlgan bir-ikkita taxta bor. Ular bizning birinchi taxtalarimizga intilishadi va oʻz darajalarini kerakli darajaga koʻtarib olishadi.

Ana oʻshanda bizda birinchi oʻringa daʼvogarlik qiladigan oʻsha jamoa boʻladi.

Qayd etish joizki, 26 sentyabr kuni Samarqandda boʻlib oʻtadigan FIDE prezidentligi saylovida uch nafar nomzod roʻyxatga olingan. Germaniyalik tadbirkor va Freestyle Chess hammuassisi Yan Xenrik Byuttner saylovga britaniyalik xalqaro master, tashkilotchi va jurnalist Malkolm Peyn bilan birga bormoqda.

WR Chess asoschisi Vadim Rozenshteyn singapurlik tadbirkor Gordon Tang bilan tandemda nomzodini koʻrsatdi. Uning saylovoldi jamoasiga Oʻzbekiston Milliy olimpiya qoʻmitasi raisining birinchi oʻrinbosari Otabek Umarov ham kirdi.

Uchinchi nomzod — qozogʻistonlik tadbirkor va Freedom Holding asoschisi Timur Turlov boʻlib, u 2023 yildan buyon Qozogʻiston shaxmat federatsiyasini boshqarib kelmoqda. Uning prezident oʻrinbosarligiga nomzodi Vishvanatan Anand — koʻp karra jahon chempioni va FIDEning amaldagi prezident oʻrinbosaridir.