Urganchda yangi aerovokzal qurilishi boshlandi. Yangilangan aeroport qanday koʻrinishda boʻladi

Urganchda yangi aerovokzal qurilishi boshlandi. Yangilangan aeroport qanday koʻrinishda boʻladi

29 sentyabr kuni jurnalistlarga Janubiy Koreyaning Incheon International Airport Corporation kompaniyasi tomonidan barpo etilayotgan Urganch xalqaro aeroportining boʻlajak yoʻlovchi terminali maydonchasi koʻrsatildi.

Bu yerdagi eski uchib kelish terminali toʻliq buzib tashlandi, hudud tozalandi va tekislandi. Hozirda poydevor ostiga tuproqni mustahkamlash uchun moʻljallangan maxsus beton qoziqlar (svayalar) qoqilmoqda. Jami 1495 ta qoziq qoqish rejalashtirilgan.

Pudratchi — Janubiy Koreyaning BoMi Engineering & Construction kompaniyasi vakili, qurilish uchun masʼul Xvan Yondje Urganchdagi tuproq xususiyatlari tufayli qoziqlar zarurligini tushuntirdi: bu yerda tuproqning yuqori qatlamlari suvga toʻyingan va yetarlicha barqaror emas. Uzunligi qariyb 12 metr boʻlgan qoziqlar ushbu qatlamlardan oʻtib, zich quruq loyga taqaladi. Shundan soʻng poydevor quyish boshlanadi, keyin esa metall konstruktsiyalarni montaj qilishga kirishiladi.

Qurilish vaqtida aeroport oʻz faoliyatini toʻxtatib qoʻymasligi uchun Koreya tomoni vaqtinchalik uchib kelish terminalini qurdi, deb tushuntirdi aeroport direktori Oybek Matkarimov. Bu sendvich-panellardan tiklangan yengil angardir. Qurilish davom etayotgan bir paytda reyslar oʻsha yerda qabul qilinadi, yangi terminal qurib bitkazilgach esa angar demontaj qilinadi.

Loyiha «qurish — foydalanish — davlatga topshirish» (Build-Operate-Transfer) davlat-xususiy sheriklik sxemasi asosida amalga oshirilmoqda. Loyiha muddati 22 yilni tashkil etadi, shundan uch yili qurilish davridir.

Loyihani tayyorlash 2024 yilda boshlangan. Avvaliga Vazirlar Mahkamasi kontseptsiyani tasdiqladi, soʻngra ikki bosqichli xalqaro tender oʻtkazildi. 2025 yil 17 aprelda Koreyaning Incheon International Airport Corporation kompaniyasi gʻolib deb topildi.

Allaqachon 2025 yilning noyabr oyida ICN-Urgench Airport Services loyiha kompaniyasi tashkil etildi, 26 dekabrda esa Toshkentda Uzbekistan Airports, Urganch aeroporti va ushbu kompaniya oʻrtasida DXSh toʻgʻrisidagi bitim imzolandi. 2026 yil 2 mart kuni Iqtisodiyot va moliya vazirligi loyiha kompaniyasi bilan loyihani davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash toʻgʻrisidagi bitimni imzoladi.

Oybek Matkarimovning soʻzlariga koʻra, tenderda sakkizta kompaniya ishtirok etgan. Ishtirokchilar yoʻlovchi oqimining oʻsishi, investitsiyalar hajmi, texnologiyalar va kompaniya tajribasi kabi mezonlar boʻyicha baholangan.

«DXSh doirasida xususiy sherik yoʻlovchilarga xizmat koʻrsatish uchun terminal quradi. Bundan tashqari, yordamchi binolar, shuningdek, keytering binosi va kargo terminali barpo etilishi rejalashtirilgan. Davlat tomonidan esa — asosiy uchish-qoʻnish yoʻlagi, rullash yoʻlkalari va perronlar quriladi», — dedi Matkarimov.

Loyihaning umumiy qiymati 242 mln dollarni tashkil etadi: shundan 134 mln dollari xususiy sherik obʼyektlariga, 108 mln dollari esa davlat obʼyektlariga toʻgʻri keladi.

Oybek Matkarimov, shuningdek, nima uchun aynan Incheon va BoMi tanlanganini tushuntirdi.

«Incheon dunyodagi eng kuchli oʻnta aeroport qatoriga kiradi. Soʻnggi besh yil ichida yoʻlovchi oqimi va yoʻlovchilarga xizmat koʻrsatish boʻyicha ular ikki marta birinchi oʻrinni egallashdi. Ularda juda katta tajriba bor va ulardan koʻp narsani oʻrgansa boʻladi. Quruvchiga kelsak — bu BoMi korporatsiyasi. Agar Tashkent City’ni koʻrgan boʻlsangiz, BoMi u yerda 30 qavatli bino qurgan. Bu ishonchli quruvchilar, bizning fikrimiz shunday», — dedi aeroport direktori.

Incheon nomidan jurnalistlar oldida koreyalik kompaniyaning Urganchdagi DXSh loyihasi rahbari Yu Byonnam nutq soʻzladi. U 20 yildan ortiq vaqt davomida Incheon kompaniyasida aeroport obʼyektlaridan foydalanish sohasida ishlab kelmoqda va yirik qurilish loyihalarida ishtirok etgan.

«Incheon uchun faoliyatning negizi — bu servisdir. Biz Oʻzbekistonning amaldagi aeroportlarida servis yomon demoqchi emasmiz. Qariyb 25 yil davomida bizda uchib ketish va uchib kelishni qulay, shinam va tezkor qilish boʻyicha oʻz standartlarimiz va tajribamiz toʻplandi. Biz ushbu tajribani Urganchda tatbiq etmoqchimiz», — dedi Yu Byonnam.

Uning soʻzlariga koʻra, AKT, elektr taʼminoti va boshqa maxsus tizimlarni sozlash uchun Janubiy Koreyadan Incheon va Samsung mutaxassislari jalb etilmoqda. Shu bilan birga, Koreya tomoni mahalliy kadrlarni tayyorlash bilan shugʻullanmoqda. Yu Byonnam 2029 yildan boshlab kompaniya ushbu aeroportni 19 yil davomida boshqarishini taʼkidladi. Shu bois Incheon hozirdan xodimlarni ishga qabul qilmoqda va aeroportdan foydalanishda ishlay oladiganlarni saralab olishga harakat qilmoqda.

Oybek Matkarimovning soʻzlariga koʻra, Janubiy Koreyadan 30 ga yaqin mutaxassis kelgan, qolgan ishchilar — mahalliy aholi. Hozirda qoziqlar qoqilayotgan bir paytda maydonchada 100 ga yaqin kishi mehnat qilmoqda, biroq yer ishlari vaqtida odamlar soni koʻpayadi. Aeroport direktorining fikricha, yakunda ularning soni 1000 nafardan oshadi.

Uzbekistan Airports mulkiy munosabatlar boʻlimi menejeri Sherzodbek Saidniyozov boshqaruv Incheon va aeroport oʻrtasida qanday taqsimlanishini tushuntirdi. Shartnomaga koʻra, koreys kompaniyasiga terminal boshqaruvi topshirilgan. U terminal va yordamchi binolarni quradi, shuningdek, yoʻlovchilarga xizmat koʻrsatuvchi maxsus texnikani saqlash va yangilash huquqini oladi.

Urganch aeroporti xodimlari avvalgidek havo kemalarini kutib olish, ularga xizmat koʻrsatish va yoʻlovchilarni havo kemasigacha kuzatib qoʻyish bilan shugʻullanadilar. Foydalanish bosqichiga oʻtishda uch tomon oʻrtasida oʻzaro hamkorlik batafsil bayon etilgan reglament tasdiqlanadi.

Incheon nima uchun tenderda ishtirok etgani haqidagi savolga Yu Byonnam asosiy sabab Oʻzbekistonning iqtisodiy rivojlanishiga hissa qoʻshish va Xiva yaqinida joylashgan Urganchning oʻsish salohiyati boʻlganini aytdi.

Shartnomada kontsessiya toʻlovlari koʻzda tutilgan: xususiy sherik oʻz daromadlarining bir qismini aeroportga oʻtkazib turadi. Toʻlovlar dastlabki uch yilda umumiy daromadning 5 foizini, 2032—2035 yillarda 16 foizini va 2036—2047 yillarda 27 foizini tashkil etadi. 22 yil davomida jami 408,7 mln dollar tushishi kutilmoqda.

Qurilishni 2028 yil oxirigacha yakunlash rejalashtirilgan.

Aeroport 1932 yilda tashkil etilgan boʻlib, oxirgi modernizatsiya 2014 yilda amalga oshirilgan. U Urganch markazidan 3 km va Xivadan taxminan 30 km uzoqlikda joylashgan boʻlib, maydoni 294 gektarni tashkil etadi.

Uchish-qoʻnish yoʻlagining uzunligi 3000 metrdan 3300 metrgacha uzaytiriladi. Qoplamasi beton qilinadi. Rullash yoʻlkalari soni bittadan toʻrttaga yetkaziladi, shuningdek, tezkor rullash yoʻlkasi ham paydo boʻladi. Samolyotlar toʻxtab turish joylari soni 6 tadan 18 tagacha koʻpayadi. Hozirda aeroport E klassidan yuqori boʻlmagan samolyotlarni qabul qiladi, qurilishdan keyin esa yoʻlak, rullash yoʻlkalari va toʻxtab turish joylari F klassiga (masalan, Boeing 747-8, Airbus A380) moʻljallanadi.

Yorugʻlik-signal uskunalari 1997 yilda ishlab chiqarilgan: xizmat muddati 10 yil deb hisoblangan boʻlsa-da, u allaqachon 28 yildan beri ishlamoqda. U IKAO talablariga javob beradigan zamonaviy uskunaga almashtiriladi va CAT-I toifasi oʻrniga CAT-II oʻrnatiladi. Oybek Matkarimovning soʻzlariga koʻra, uskunalar almashtirilgandan soʻng samolyotlar hozirgi 750 metr oʻrniga 300 metr koʻrinish masofasida qoʻnishni amalga oshirishi mumkin boʻladi.

Terminal maydoni qariyb 39 ming kv. metrni tashkil etadi, bu avvalgi 9200 kv. metrdan toʻrt barobar koʻpdir. Terminalning oʻtkazuvchanlik qobiliyati soatiga 300 nafardan 1300 nafar yoʻlovchigacha oshadi.

Bino uch qavatli boʻladi. Birinchi qavatda uchib ketish va uchib kelish boʻlimlari ajratiladi, shuningdek, u yerda bagajni qayta ishlash tizimi joylashtiriladi. Ikkinchi qavatda VIP-yoʻlovchilar uchun launj, savdo shoxobchalari va umumiy ovqatlanish joylari boʻladi. Uchinchi qavatda — savdo hududlari, xalqaro reyslar uchun teletrapli chiqish yoʻlaklari, CIP va biznes-zallar, oilaviy zallar va bolalar xonalari joylashadi. Terminalda onlayn roʻyxatdan oʻtish va bagajni mustaqil topshirish tizimlari joriy etiladi.

Arxitektura kontseptsiyasida Xorazm meʼmorchiligi va naqshlari elementlari koʻzda tutilgan. Binoning asosini katta shishaband fasadlar, baland ichki kengliklar va tabiiy yorugʻlik tashkil etadi.

Sherzodbek Saidniyozov taqdim etilgan vizualizatsiyalar taxminiy xususiyatga ega ekanini, interyerning yakuniy kontseptsiyasi hali tasdiqlanmaganini taʼkidladi.

«„Parallel loyihalash“ degan tushuncha bor, biz shu asosda ishlayapmiz. Bu ish jarayonida tuzatishlar kiritilishini anglatadi. Agar avval loyihani tugatib, keyin ishni boshlasak, loyiha yanada choʻzilib ketadi», — deb tushuntirdi aeroport direktori.

2028 yil oxirigacha, shuningdek, yuk kompleksi, taxminan 1000 oʻrinli avtoturargoh, keytering obʼyektlari va maxsus transport vositalari uchun kompleks qurish rejalashtirilgan. Loyihada, shuningdek, maydoni 1000 kv. metrdan ortiq boʻlgan texnik xizmat koʻrsatish markazi, qor tozalash texnikasi uchun qariyb 900 kv. metrlik isitiladigan garaj va maxsus transport uchun avtoyuvish shoxobchasi koʻzda tutilgan. Terminal oldida yangi kirish yoʻllari va piyodalar hududlari boʻlgan taxminan 20 ming kvadrat metrlik maydon barpo etiladi.

Yangi terminal temir yoʻl vokzali bilan toʻgʻridan-toʻgʻri bogʻlanadi. Urganch aeroportidan Xivagacha boʻlgan masofa elektr poyezdida 47 daqiqani tashkil etadi.

2026 yilning sakkiz oyida Urganch aeroporti 800 ming yoʻlovchiga xizmat koʻrsatdi, hozirda uning yillik oʻtkazuvchanlik qobiliyati 1,2 millionni tashkil etadi. Prognozlarga koʻra, 2047 yilga borib yoʻlovchi oqimi 3,4 millionga yetadi. Yuk aylanmasi 2025 yildagi 196 tonnadan 2047 yilda 1152 tonnagacha oshadi.