Ulug‘beklar yurtida MrBeast shov-shuvi: yoshlarimiz kimlarga ergashyapti?

Ulug‘beklar diyorida MrBeast atrofidagi shov-shuv: yoshlarimiz kimlarga ergashyapti?

Dunyoga mashhur blogerning tashrifi nega minglab yoshlarni ko‘chaga olib chiqdi-yu, ilm-fan va tafakkur egalari kelganda bunday qiziqish kuzatilmayapti? Samarqanddagi holat faqat internet yulduziga bo‘lgan qiziqish emas, balki zamonaviy jamiyat qadriyatlari, yoshlar tarbiyasi va mashhurlik fenomeni haqida ham jiddiy savollarni yuzaga chiqardi.

Samarqand ko‘chalaridagi olomon, mashhur blogerni yaqindan ko‘rishga oshiqayotgan yoshlar va ijtimoiy tarmoqlarda tez yoyilgan videolar... 2026-yil 9-oktyabr kuni Toshkentda bo‘lgan MrBeast — Jimmi Donaldson ertasi kuni Samarqandga yo‘l oldi. Uning tashrifiga oid lavhalar internetda keng tarqaldi.

Bir qarashda bu zamonaviy internet madaniyatining odatiy manzarasidek ko‘rinadi. Dunyoda yuz millionlab muxlisga ega inson keladi, uni ko‘rishni istaganlar esa ko‘payadi. Ammo masalaning boshqa tomoni ham bor: tarixda ilm-fan, madaniyat va islom sivilizatsiyasi markazlaridan biri sifatida alohida o‘rin tutgan Samarqandda mashhur bloger atrofidagi bunday shov-shuv nimani anglatadi?

Masala yoshlarning biror insonga qiziqish bildirishida emas. Gap bu qiziqish qanday shakl olayotgani, mashhurlikni qanday qadriyat bilan o‘lchayotganimiz va yoshlarimiz kimlarning hayot yo‘lini o‘rnak deb qabul qilayotganidadir.

MrBeastni faqat kamera oldida pul tarqatadigan, ulkan sovrinlar va g‘aroyib chellenjlar uyushtiruvchi bloger sifatida tasavvur qilish uning faoliyatini to‘liq anglamaslik bo‘ladi.

Jimmi Donaldson internetdagi eng yirik shaxsiy brendlardan birini yaratdi. Uning faoliyati YouTube videolari bilangina cheklanmaydi: Feastables shokolad mahsulotlari, reklama shartnomalari, tijoriy loyihalar, xayriya tashabbuslari va Amazon Prime Video platformasidagi «Beast Games» realiti-shousi ham uning biznes imperiyasining bir qismidir.

2025 yil fevral oyida «The Diary of a CEO» podkastiga bergan intervyusida Donaldson qog‘ozda milliarder ekanini, ammo shaxsiy bank hisobidagi mablag‘i bir million dollardan kamligini aytgan. U daromadining katta qismini biznesini rivojlantirish va yangi loyihalarga qayta sarflashini tushuntirgan.

Bu raqamning o‘zi muhim bir haqiqatni ko‘rsatadi: ommaviy axborot vositalari tilga oladigan boylik har doim ham insonning bankdagi naqd pulini anglatmaydi. Kompaniya ulushlari va biznes aktivlarining bahosi bilan shaxsiy hisobdagi mablag‘ bir xil tushuncha emas.

MrBeast muvaffaqiyatini faqat tarqatilgan pullar bilan izohlash ham noto‘g‘ri. U auditoriya e’tiborini o‘rganish, videoning g‘oyasini ishlab chiqish, tomoshabinni birinchi soniyalardanoq jalb etish, katta ishlab chiqarish jamoasini boshqarish va kontentni tijoriy mahsulotga aylantirishda katta tajriba to‘plagan. Demak, uning muvaffaqiyati ortida faqat pul emas, balki strategiya, marketing, texnologiya, tavakkalchilik va mehnat ham bor.

Ammo aynan shu yerda boshqa savol tug‘iladi: biz yoshlarimizga uning qaysi jihatini o‘rnak qilib ko‘rsatyapmiz — biznes qurish mahoratinimi yoki kamera oldida pul sochish orqali mashhur bo‘lish imkoniyatinimi?

MrBeastning ommaviy qiyofasi bilan uning kompaniyalari atrofidagi bahslar o‘rtasida ham farq bor. Jumladan, 2024 yil sentyabr oyida «Beast Games» realiti-shousining bir guruh ishtirokchilari MrBeast bilan bog‘liq ishlab chiqarish kompaniyalari va Amazonga qarshi sud da’vosi kiritdi. Unda ishtirokchilar suratga olish jarayonida mehnat shartlari, ovqatlanish, dam olish, tibbiy yordam va xavfsizlik bilan bog‘liq muammolar bo‘lganini bildirishgan. Ayol ishtirokchilarga nisbatan noo‘rin munosabat va jinsiy tazyiqqa oid ayblovlar ham keltirilgan.

Bundan tashqari, MrBeastning sobiq xodimlari uning ish uslubi va kompaniyadagi muhit haqida salbiy fikrlar bildirgan. The New York Times va boshqa nashrlarda yoritilgan ayrim sobiq xodimlar bayonotlarida ish jarayonida haqoratli munosabat va yuqori bosim bo‘lgani aytilgan. Donaldson esa kompaniyasidagi talabchanlikni zaharli ish muhiti bilan tenglashtirishga qarshi chiqqan.

Bu voqealardan qanday xulosa chiqarish mumkin? Mashhur insonning kamera oldidagi samimiy ko‘rinishi uning ish faoliyatidagi barcha masalalarni baholash uchun yetarli emas. Muhimi, insonning ommaviy obrazi bilan real faoliyatini dalillar asosida farqlash, muvaffaqiyatni faqat pul va obunachilar soni bilan o‘lchamaslikdir.

Samarqandda MrBeastni ko‘rish uchun ko‘plab muxlislarning to‘planishi o‘z-o‘zidan jinoyat yoki ma’naviy tanazzul belgisi emas. Mashhur insonga qiziqish, u bilan suratga tushish istagi yoki ijtimoiy tarmoqlardagi qahramonni hayotda ko‘rishga intilish zamonaviy ommaviy madaniyatning bir qismi.

Biroq, qiziqish tartibsizlikka, boshqalarning xavfsizligiga tahdid solishga yoki jamoat joyidagi odob qoidalarini unutishga olib kelsa, buni oddiy muxlislik bilan oqlab bo‘lmaydi.

Samarqand asrlar davomida ilm-fan, savdo, me’morchilik va madaniyat tutashgan maskan bo‘lib kelgan. Uning nomi Mirzo Ulug‘bekning astronomik tadqiqotlari, Alisher Navoiyning ma’naviy merosi, islom ilmlarining rivoji va buyuk tamaddunlar tarixi bilan bog‘liq.

Albatta, bugungi yoshlardan tarixiy shaxslarning nomini tilga olib, zamonaviy madaniyatdan voz kechishni talab qilib bo‘lmaydi. Milliy g‘urur degani ham faqat o‘tmish bilan faxrlanish emas. U bugungi xatti-harakatimiz bilan ham o‘sha merosga munosib bo‘lishdir.

Shu bois Samarqanddagi voqeani «yoshlarimiz buzilib ketdi» degan oson xulosa bilan yakunlash ham to‘g‘ri emas. Bu manzara bizni boshqa savollar ustida o‘ylashga undaydi: yoshlar nega aynan shu qahramonlarga qiziqyapti? Ular mashhurlikning qaysi jihatini ko‘ryapti? Oila, maktab, jamiyat va ommaviy axborot vositalari ularning qiziqishlarini mazmunli yo‘naltirish uchun nima qilyapti?

Bugungi raqamli muhitda diqqat eng qimmat resurslardan biri. Ijtimoiy tarmoqlar odatda insonning diqqatini tez jalb qiladigan, hissiyot uyg‘otadigan va oson iste’mol qilinadigan kontentni keng tarqatish imkonini beradi. Katta pul, g‘aroyib sinov, kutilmagan natija va kuchli emotsiya — bularning barchasi tomoshabinni videoni oxirigacha ko‘rishga undashi mumkin.

MrBeast bu mexanizmdan foydalanishni juda yaxshi biladi. Uning videolaridagi sovrinlar, musobaqalar va kutilmagan voqealar shunchaki tasodif emas, balki auditoriya e’tiborini jalb qilishga qaratilgan kontent strategiyasining bir qismidir.

Shu ma’noda, uning muvaffaqiyatini o‘rganishning o‘zi ham foydali. Yoshlar raqamli marketing, ssenariy yozish, videomontaj, brend qurish, jamoa boshqarish va tadbirkorlik haqida ko‘p narsani o‘rganishi mumkin.

Yoshlarga faqat kimni hurmat qilishni aytish emas, balki nima uchun hurmat qilish kerakligini ham tushuntirish zarur. Bugungi dunyo sun’iy intellekt, biotexnologiya, tibbiyot, energetika va kosmik tadqiqotlar orqali o‘zgarmoqda. Bu sohalardagi mutaxassislar insoniyatning ertangi kunini belgilayotgan shaxslardir.

Yoshlarimiz NASA, Google, Microsoft va boshqa xalqaro tashkilotlarda ishlayotgan olimlar, muhandislar hamda tadqiqotchilarning faoliyati bilan tanishishi, ularning bilim olish yo‘li, mehnat intizomi va kasbiy tajribasini o‘rganishi kerak.

Xalqaro musobaqalarda O‘zbekiston sharafini himoya qilayotgan sportchilar, jahon sahnalarida tanilayotgan san’atkorlar, adabiyot, kino va musiqa sohasida mehnat qilayotgan ijodkorlar ham yoshlar uchun muhim namuna bo‘la oladi.

Ularning faoliyati ortidagi yillar davomidagi mashg‘ulot, intizom, mag‘lubiyatdan keyin qayta turish va o‘z ustida ishlash jarayonini ko‘rsatish lozim. Chunki yoshlar ko‘pincha g‘alabani ko‘radi, ammo unga olib kelgan mashaqqatni ko‘rmaydi.

Shifokorlar, o‘qituvchilar, tadqiqotchilar, qutqaruvchilar, muhandislar va oddiy mehnati bilan boshqalar hayotini yengillashtirayotgan insonlar ham qahramonlikning zamonaviy namunasidir. Har bir qahramonning millionlab obunachisi bo‘lishi shart emas. Ba’zan bir insonning vijdon bilan bajargan ishi minglab odamlarning hayotiga ta’sir ko‘rsatishi mumkin.

Mamlakatimizda xalqaro investitsiya forumlari, ilmiy anjumanlar, media tadbirlar va texnologik ko‘rgazmalar o‘tkaziladi. Ular doirasida xalqaro biznes vakillari, olimlar, muhandislar, jurnalistlar va turli sohalar ekspertlari bilan muloqot qilish imkoniyati paydo bo‘ladi.

Biroq bunday tashriflarning yoshlar uchun haqiqiy qiymati faqat tadbir o‘tkazilgani yoki mehmonning nufuzli lavozimga ega ekani bilan belgilanmaydi. Muhimi, ularning tajribasi yoshlarga qay darajada yetkazilishi, ochiq muloqotlar va mahorat darslari tashkil etilishi, yoshlar o‘z savollariga javob olishi mumkinligidir.

Nega mashhur bloger kelganda uning atrofida katta olomon to‘planadi-yu, olim yoki muhandis tashrif buyurganda bunday qiziqish ko‘pincha kuzatilmaydi? Buning javobini faqat yoshlardan izlash noto‘g‘ri. Qaysi mehmonning tashrifi haqida ko‘proq xabar beriladi? Qaysi tadbirlar yoshlar uchun ochiq? Olimning murakkab kashfiyoti qanday sodda tilda tushuntiriladi? Tadbirlar materiallari ijtimoiy tarmoqlarda qay darajada tarqatiladi?

Agar ilm-fan haqidagi ma’lumotlar zerikarli ma’ruzalar bilan cheklansa, ko‘ngilochar kontent esa doimiy ravishda hissiyot va shov-shuv bilan taqdim etilsa, auditoriya e’tibori qaysi tomonga og‘ishini taxmin qilish qiyin emas. Shuning uchun media, ta’lim muassasalari va jamoat tashkilotlari yoshlar uchun bilimni ham qiziqarli, ta’sirchan va zamonaviy formatda yetkazish yo‘llarini izlashi zarur.

Yoshlarimizga olimni ham qahramon sifatida ko‘rsatish, ixtironing ortidagi inson taqdirini hikoya qilish, tadbirkorning muvaffaqiyati bilan birga uning muammolarni qanday hal qilganini tushuntirish mumkin. Zero, ilm-fanga qiziqish tug‘ma xususiyat emas, uni ham shakllantirish mumkin.

Samarqanddagi voqeadan kelib chiqib, xorijiy blogerlarga qiziqishni milliy qadriyatlarga qarshi qo‘yish ham to‘g‘ri emas. Zamonaviy dunyoda ochiqlik, boshqa madaniyatlar bilan tanishish va xalqaro muloqot muhim ahamiyatga ega.

Ammo biror voqeaga, shaxsga, hatto mamlakatga ijtimoiy tarmoqlardagi videolar orqali baho berilayotgan zamonda biz hatto ko‘rishga uyalayotgan tasvirlar xorijliklarda o‘zbeklar, bizning yoshlarga nisbatan qanday tasavvur uyg‘otadi?

Umrida Hindistonga bormagan kishi ham Hindiston ko‘chalari va aholisi haqida ma’lum tasavvurga ega. MrBeast O‘zbekistonga kelishidan avval sentyabr oyining oxirlarida Hindistonda bo‘ldi. Ammo ijtimoiy tarmoqlarda ikki davlatdagi kutib olish jarayonlari solishtirilganda, O‘zbekistondagi vaziyat ancha og‘ir va keskin bo‘lgani qayd etildi. Hindistondagi safar ancha tartibli va tizimli tashkil etilgan bo‘lib, u yerda panjaralarni buzib o‘tish yoki olomon ichida bolalar bosilib qolish xavfi kabi holatlar kuzatilmadi.

O‘zbekiston esa MrBeast uchun eng og‘ir manzilga aylandi. Blogerning o‘zi ham internetda tarqalgan videolarda O‘zbekistondagi muxlislar kabi jo‘shqin va haddan tashqari ko‘p sonli olomonni deyarli hech qayerda ko‘rmaganini tan oldi. Samarqanddagi Registon maydonida esa odamlar xavfsizlik to‘siqlarini buzib yuborgani, o‘smirlar mashinalar ortidan yugurgani va turtkilashlar sababli bolalar yiqilib, jarohat olish xavfi yuzaga kelgani bois u s’yomkalarni to‘xtatib, shaharni tezda tark etishga majbur bo‘ldi.

MrBeastning tashrifiga qiziqqan yoshlarning barchasini ilm-fanga befarq yoki milliy tarixni bilmaydigan insonlar sifatida baholashga asos yo‘q. Bir inson bir vaqtning o‘zida ham blogerni kuzatishi, ham kitob o‘qishi, ham sport bilan shug‘ullanishi, ham ilm o‘rganishi mumkin.

Milliy g‘urur — xorijiy mehmonni rad etish yoki uning mashhurligini inkor qilish degani emas. Milliy g‘urur — o‘z tarixini bilish, jamoat joyida o‘zini munosib tutish, boshqalarning huquqini hurmat qilish va o‘z yurtini munosib namoyon eta olishdir.

Samarqandga kelgan har qanday mehmonni madaniyat bilan kutib olish mumkin, buning uchun olomon bo‘lib yugurish, xavfsizlikni unutish yoki boshqalarga xalaqit berish shart emas. Buyuk shaharning sha’ni faqat uning tarixiy obidalari bilan emas, balki bugungi aholisining madaniyati bilan ham namoyon bo‘ladi.

MrBeastning O‘zbekistonga tashrifi bir necha kunlik internet shov-shuvi bo‘lib qolishi mumkin. Ammo bu voqeadan chiqariladigan saboq ancha uzoqqa borishi kerak. Biz yoshlarimizga faqat kim mashhur ekanini emas, nima uchun mashhur ekanini tushuntirishimiz lozim. Ularning e’tiborini faqat kim qancha pul tarqatayotganiga emas, balki kim yangi bilim yaratayotgani, kim insonlar hayotini yaxshilayotgani, kim jamiyatga foyda keltirayotganiga ham qaratish zarur.

Bunda MrBeastni yomonlash yoki uning muxlislarini ayblash yechim emas. Yechim yoshlarga tanlash imkoniyatini kengaytirish, ilm-fan va mehnat sohiblarini ommaga yaqinlashtirish, milliy va umuminsoniy qadriyatlarni zamonaviy tilda tushuntirishdir.

Kuni kecha Janubiy Koreyaning Inchxon shahrida o‘tkazilgan FIRST Global Challenge 2026 xalqaro robototexnika musobaqasida O‘zbekiston yoshlar terma jamoasi mutlaq jahon chempioni bo‘ldi. Hamyurtlarimiz musobaqa davomida o‘tkazilgan 16 ta o‘yinning birortasida ham mag‘lubiyatga uchramay, 100 foizlik natija qayd etdi. Yakunda esa uchta oltin medalga sazovor bo‘lib, shohsupaning eng yuqori pog‘onasidan joy oldi.

Samarqandda mashhur bloger atrofida to‘plangan olomon haqidagi muhokamalardan so‘ng Inchxondagi bu g‘alaba yanada chuqur ma’no kasb etadi. Bir tomonda millionlab odamlarning e’tiborini tortadigan internet yulduzlari, ikkinchi tomonda esa o‘z aqli, bilimi va mahorati bilan O‘zbekiston bayrog‘ini dunyoga tanitayotgan yoshlarimiz bor.

Albatta, bu ikki holatni bir-biriga mutlaqo zid qo‘yish shart emas. Ammo ular bizga muhim bir haqiqatni eslatadi: yoshlarimizning e’tiborini faqat mashhurlikka emas, balki bilim, kashfiyot va haqiqiy yutuqlarga ham qaratishni o‘rganishimiz kerak.

Axir, bugun robot yasayotgan, murakkab muhandislik masalalarini hal qilayotgan, xalqaro maydonda raqiblarini ortda qoldirayotgan o‘zbek yoshlari orasida ertaga jahon ilm-fanini o‘zgartiradigan ixtirochilar, muhandislar va texnologik startaplar asoschilari yetishib chiqishi mumkin.

Shunday ekan, yoshlarimizga kimni namuna qilib ko‘rsatishimiz haqida gap ketganda, jahon chempionlarimiz, olimlarimiz, muhandislarimiz va ixtirochilarimizning yutuqlarini ham keng targ‘ib qilishimiz lozim. Zero, blogerni ko‘rish uchun minglab odamlar to‘planishi mumkin. Ammo mamlakatning haqiqiy kelajagini bilim olayotgan, robot yasayotgan, yangi texnologiyalar yaratayotgan va o‘z mehnati bilan dunyoga tanilayotgan yoshlar belgilaydi.

Eng muhimi, yoshlarimiz mashhur insonlarning ortidan ergashish bilan cheklanmay, o‘zlari ham butun dunyo havas qiladigan yutuqlar egasi bo‘lishga intilishsin. Inchxondagi g‘alaba esa buning shunchaki orzu emas, balki haqiqiy imkoniyat ekanini isbotladi.