Turkiya Interpoldan Netanahuni xalqaro qidiruvga berishni rasman soʻradi
Turkiya Adliya vazirligi mamlakat Ichki ishlar va Tashqi ishlar vazirliklariga murojaat qilib, Interpoldan Isroil bosh vaziri Binamin Netanahuga nisbatan «qizil xabarnoma» eʼlon qilishni talab etdi. Bu haqda 21-avgust kuni Turkiya Adliya vazirligi rahbari Oqin Gyurlek maʼlum qildi.
Turkiya hukumati Interpolga Isroil Bosh vaziri Benyamin Netanyahuni xalqaro qidiruvga berish boʻyicha rasmiy soʻrov yubordi. Bu haqda Sabah nashri xabar berdi.
**Voqealar rivoji:**
Turkiya hukumati Netanyahuni "qizil xabarnoma" tizimi orqali xalqaro qidiruvga berishni maqsad qilgan. Bu soʻrov Istanbul sudi tomonidan 2026-yil 14-iyulda chiqarilgan hibsga olish orderlariga asoslangan.
Ushbu huquqiy asos 2026-yil may oyida Gʻazo sektoriga yoʻl olgan "Sumud" (Global Sumud Flotilla) gumanitar flotiliyasining Isroil tomonidan qoʻlga olinishi boʻyicha Istanbulning ogʻir jinoyatlar boʻyicha 11-sudi tomonidan olib borilgan tergov doirasida qabul qilingan qaror hisoblanadi. Flotiliya bortida shved faoli Greta Tunberg ham boʻlgan.
Turkiya sudi Netanyahuni va yana oʻttizga yaqin yuqori martabali isroillik amaldorni, jumladan, mudofaa vaziri Israel Kats, uning oʻtmishdoshi Yoav Galant va milliy xavfsizlik vaziri Itamar Ben-Gvirni insoniyatga qarshi jinoyatlar, genotsid, noqonuniy ozodlikdan mahrum etish, shafqatsiz muomala va talonchilikda ayblamoqda.
Bu Anqaraning birinchi harakati emas. 2025-yil noyabr oyida Istanbul prokuraturasi Netanyahuni va boshqa isroillik mansabdor shaxslarni Gʻazodagi genotsid hamda gumanitar yordam yetkazilishiga toʻsqinlik qilishda ayblab, milliy hibsga olish orderlari bergan edi.
**"Qizil xabarnoma" nima va nega u hibsga olish hisoblanmaydi?**
Interpolning "qizil xabarnoma"si klassik maʼnodagi xalqaro hibsga olish orderi emas. Bu tashkilotga aʼzo 196 mamlakatning huquqni muhofaza qilish organlariga yoʻllangan soʻrov boʻlib, unda shaxsning turgan joyini aniqlash va zarur boʻlsa, ekstraditsiya masalasi hal etilguniga qadar uni vaqtincha ushlab turish soʻraladi. Bunday soʻrovni bajarish yoki bajarmaslikni har bir davlatning oʻzi hal qiladi.
Bundan tashqari, Interpol nizomi tashkilotning siyosiy, harbiy yoki diniy tusdagi ishlarga aralashishini taqiqlaydi. Isroil tomoni aynan shu bandga ishora qilmoqda. Mutaxassislar fikricha, shu sababli ham Interpolning Turkiya soʻrovini rad etish ehtimoli yuqori.
Shuni alohida taʼkidlash joizki, Netanyahuning 2024-yil noyabr oyida Haagadagi Xalqaro jinoiy sud tomonidan harbiy jinoyatlarda ayblanib berilgan amaldagi hibsga olish orderi ham bor. Bu order qariyb ikki yildan beri birorta mamlakat tomonidan ijro etilmagan.
**Isroilning munosabati:**
Netanyahuning idorasi Turkiyaning bu tashabbusini samarasiz deb atadi va uni Rajab Toyyib Erdoʻgʻanning Isroil rahbariyati hamda armiyasini qoʻrqitishga urinishi deya baholadi. Tel-Aviv Anqaraning mintaqadagi vaziyatni beqarorlashtirish va Isroil xavfsizligiga zarar yetkazish harakatlariga qarshi turishga tayyorligini bildirdi.
Avvalroq Isroil TIV rahbari Gideon Saar Turkiya bergan orderlarni Erdoʻgʻanning piar-aksiyasi deb atab, Turkiya prezidentining siyosiy raqibi - Istanbul sobiq meri Akrom Imomoʻgʻlining hibsga olinishini Turkiya adliya tizimining siyosiylashganiga ishora sifatida keltirgan edi.
OAV maʼlumotlariga koʻra, munosabatlar keskinlashuvi fonida Isroil Vashingtonga murojaat qilib, Turkiyaga Harbiy havo kuchlari uchun qurol-yarogʻ yetkazib bermaslikni ham soʻragan.
**Umumiy vaziyat:**
Turkiya va Isroil oʻrtasida ekstraditsiya toʻgʻrisida ikki tomonlama shartnoma mavjud emas, bu esa Turkiya talabining amalda bajarilishini deyarli imkonsiz qiladi. Shunga qaramay, Anqaraning bu qadami Gʻazoda davom etayotgan mojaro fonida Isroil rahbariyatiga nisbatan kuchayib borayotgan diplomatik va huquqiy bosimlar zanjirining bir qismidir.