Trampning AQShga immigratsiyani oʻzgartirgan beshta usuli

**Trampning AQShda immigratsiyani oʻzgartirishining beshta usuli**

Immigratsiya uzoq vaqtdan beri Donald Tramp siyosatining markazida boʻlib kelgan.

U 2015 yilda oʻzining birinchi prezidentlik kampaniyasini boshlash uchun Tramp-Tauerdagi oltin eskalatorda namoyon boʻlganida, Meksikani chegaradan shimolga giyohvand moddalar va jinoyatchilik yuborayotganlikda ayblagan edi — u shundan beri bu mavzuni qayta-qayta taʼkidlab kelmoqda.

Uning boʻlajak immigrantlar sonini kamaytirish boʻyicha birinchi muddatidagi baʼzi rejalari sudlar tomonidan cheklangan edi.

Biroq, ikkinchi muddatda, koʻproq qoʻllab-quvvatlovchi Oliy sud va Kongress tomonidan ajratilgan oʻnlab milliard dollarlik qoʻshimcha nazorat mablagʻlari tufayli bu cheklovlar kuchsizlandi.

AQShda kim yashash huquqiga ega boʻlishi Tramp prezidentligiga berilgan baho sifatida keng qaraladigan boʻlajak oraliq saylovlar arafasida saylovchilarni tashvishga solayotgan asosiy masala boʻlib qolmoqda.

U 2024 yilda chegaralarni yopish va ommaviy deportatsiya qilish vaʼdalari bilan muvaffaqiyatli kampaniya olib bordi va u bu ikkala vaʼdasini ham bajarganiga shubha qiladiganlar kam.

Shunda ham, qattiqroq yondashuvning baʼzi tarafdorlari ham choralar juda uzoqqa ketib qolganidan xavotirda.

Uning asosiy siyosati beshta asosiy yoʻnalishda amalga oshdi.

Djo Bayden prezidentligi davrida chegarani kesib oʻtish holatlari keskin ortdi, faqat 2023 va 2024 yillarning oʻzida janubiy chegarada 4,5 milliondan ortiq migrantlar bilan «toʻqnashuvlar» qayd etildi, bu AQSh chegarasi tomon shimolga harakatlanayotgan odamlarning juda goh sonini aks ettiradi.

Uning administratsiyasi oxir-oqibat boshpana soʻrovlarini cheklash va AQShga noqonuniy kirgan migrantlarni rasmiylashtirmasdan chiqarib yuborish orqali oylik umumiy koʻrsatkichlarni keskin kamaytirdi.

Tramp lavozimga qaytganida, bu oqim juda oz darajaga tushib qoldi. Chegaradagi toʻqnashuvlar keskin kamaydi.

Tramp lavozimga qaytganining birinchi yili oxiriga kelib, Bayden administratsiyasi davrida butun dunyo boʻylab sarlavhalarga chiqqan tartibsiz sahnalar asosan yoʻqoldi.

Misol uchun, 2025 yil noyabr oyida Texas shtatining El-Paso chegara shahriga tashrifi chogʻida BBC ilgari immigratsiya jarayonlarini kutayotgan va AQShda vaqtincha boʻlish huquqi berilgan minglab migrantlarni bagʻriga olgan vaqtinchalik lagerlar boʻlgan joylarda sokin koʻchalarni koʻrdi.

Tramp administratsiyasi tez-tez AQSh tarixidagi «eng xavfsiz» chegara deb ataydigan natijani taʼminlash uchun tajovuzkor, koʻp qirrali strategiyadan foydalandi.

Bu chegarada boshpana soʻrovlarini amalda muzlatib qoʻyish, ushlanganlarni AQSh ichiga «tutib olish va qoʻyib yuborish»ni toʻxtatish, chegaraga qoʻshinlarni yuborish va Meksikaga shimolga ketayotgan migrantlarga qarshi chora koʻrish uchun bosim oʻtkazishni oʻz ichiga oldi.

«Prezident Tramp Amerika xalqiga xavfsiz chegarani vaʼda qilgan edi va maʼlumotlar u bu vaʼdasini bajarganini isbotlaydi», dedi Milliy xavfsizlik kotibi Markueyn Mallin 16 oktyabrdagi bayonotida.

«Natijalar bundan ortiq aniq boʻlishi mumkin emas: qatʼiy nazorat va ijro oʻz samarasini beradi.»

Deyarli 2 000 millik (3 218 km) AQSh-Meksika chegarasi boʻylab «katta, goʻzal devor» qurish vaʼdasi Trampning 2016 yilgi kampaniyasining asosiy vaʼdalaridan biri edi.

Trampning «Birta Katta Goʻzal» xarajatlar toʻgʻrisidagi qonun loyihasidan ajratilgan 46,5 milliard dollarlik (£34,7 milliard) yangi moliyalashtirish yordamida undagi ishlar uning ikkinchi muddatida tezlashdi.

Tramp Oq uyga qaytguniga qadar chegaraga eng yaqin boʻlgan taxminan 644 mil «asosiy devor», shuningdek, AQSh ichkarirogʻida joylashgan 75 mil «ikkinchi darajali» devor allaqachon mavjud edi.

Oʻshandan beri yana 250 mil yangi devor, jumladan asosiy, ikkinchi darajali va suvdagi toʻsiqlar, shuningdek, noqonuniy oʻtishlarni aniqlash uchun moʻljallangan texnologiyalar qurib bitkazildi. Yana 1 443 millik toʻsiqlar hozirda qurilmoqda.

Biroq, ekspertlarning taʼkidlashicha, qurilgan narsalarning haqiqati shunchaki yaxshilangan yoki yangilangan devor qismlaridan koʻra murakkabroq.

Devorning umumiy immigratsiya sonlariga haqiqiy taʼsiri ham bahsli.

«Yangi devor qurilishi haqiqatan ham jiddiy boshlanganidan beri chegarani kesib oʻtuvchi odamlar sonida sezilarli oʻzgarish boʻlmadi», dedi Amerika immigratsiya kengashining immigratsiya nazorati boʻyicha eksperti Aaron Reyxlin-Melnik.

Uning qoʻshimcha qilishicha, chegara devori migrantlar oʻtishini kamaytirganiga hech qanday belgi yoʻq va bu pasayish koʻproq Trampning siyosati va bayonotlari bilan bogʻliq.

Tramp esa, oʻz navbatida, hali ham devorni muvaffaqiyat sifatida koʻrsatadi — va baribir Meksika buning uchun pul toʻlaganini aytadi.

«Men Devor Qiroliman», dedi Tramp 17 oktyabrda Kentukkidagi mitingda. «Aytgancha, Meksika bu devor uchun pul toʻladi. Men ularga bojlar solindim va ulardan tarixda hech qachon toʻlamaganday xarajatlarni undirib oldim.»

**Ispan tilli saylovchilar Trampni hokimiyatga olib kelishga yordam berdi - Texasda vaziyat oʻzgarayotgan boʻlishi mumkin**

Trampning immigratsiya siyosati tufayli kelib chiqqan eʼtiborning katta qismi AQSh ichidan keldi, u yerda Immigratsiya va bojxona nazorati (ICE) xizmatining mamlakatda noqonuniy yurganliklari aytilayotgan odamlarni ushlash boʻyicha operatsiyalari butun mamlakat boʻylab shaharlarni larzaga keltirdi.

Kampaniya davomida Tramp oʻzi «Amerika tarixidagi eng yirik deportatsiya operatsiyasi» deb atagan jarayonni zudlik bilan boshlashga vaʼda berdi, rasmiylar bu jinoyat sodir etgan odamlardan boshlanishini aytdi.

Deportation Data Project tomonidan olingan maʼlumotlarga koʻra, Tramp lavozimga qaytganidan beri hibsga olishlar — va undan keyin immigratsiya muassasalarida ushlab turishlar — keskin oshdi, jumladan, faqat shu yilning iyul oyida rekord darajadagi deyarli 50 000 tani tashkil etdi.

Ammo xuddi shu maʼlumotlar shuni koʻrsatadiki, ushbu hibsga olishlarning katta qismi jinoiy sudlanmagan odamlarga tegishli. 2026 yil iyul oyida jinoiy tarixi boʻlgan immigrantlarni ushlab turish tarixdagi eng past darajaga — 27 foizga tushdi.

Deportatsiyalar ham keskin oshdi. Shu yilning iyul oyi oʻrtalariga kelib, ICE kuniga oʻrtacha 1 255 kishini chiqarib yubordi, Baydenning vakolat muddatining soʻnggi oylarida bu koʻrsatkich 770 atrofida edi — garchi Baydenning oʻzi tomonidan chiqarib yuborishlar uning soʻnggi yilida keskin oshgan boʻlsa ham.

Ammo AQSh shaharlaridagi ICE taktikasi koʻplab amerikaliklarni, shu jumladan umuman qattiqroq cheklovlarni qoʻllab-quvvatlaganlarni ham xavotirga soldi. Bu 2026 yil boshida Minneapolisda ikki AQSh fuqarosining oʻlimiga olib kelgan «Operation Metro Surge» ikki oylik yirik miqyosli nazorat operatsiyasidan soʻng yanada aniqroq boʻldi.

21 oktyabrda eʼlon qilingan soʻrovnoma shuni koʻrsatdiki, saylovchilarning 50 foizi bu masalani hal qilishda Demokratlarga ishonadi, Respublikachilar uchun bu koʻrsatkich 46 foizni tashkil etadi — garchi immigratsiya anʼanaviy ravishda Respublikachilarning kuchli tomoni boʻlib kelgan boʻlsa ham.

Sentyabr oyi oxiridagi soʻrovnoma Respublikachilar oʻrtasida bu masalada chuqur boʻlinish borligini koʻrsatdi, MAGA aʼzosi boʻlmagan Respublikachilarning (yaʼni Tramp harakatiga qoʻshilmaganlarning) 31 foizi kampaniya juda tajovuzkor boʻlib ketganini aytdi.

Oʻtgan yili Oq uyga qaytgach, Tramp deyarli darhol qochqinlarni qabul qilishni toʻxtatib qoʻydi va oʻsha paytda ular faqat AQSh milliy manfaatlariga mos kelishi koʻrsatilsagina qayta boshlanishi mumkinligini aytdi.

Fevral oyida esa Tramp tomonidan imzolangan ijrochi farmon Janubiy Afrikadan kelgan afrikanerlar uchun jarayonni tor doirada qayta ochdi, Oq uy ularning oʻldirilayotgani va «taʼqib qilinayotganini» qayta-qayta taʼkidladi — bu daʼvo Pretoriyadagi hukumat tomonidan rad etilgan.

2026 moliyaviy yili uchun qochqinlar kvotasi dastlab 7 500 ta etib belgilangan edi, soʻngra administratsiya «kutilmagan favqulodda qochqinlar vaziyati» deb atagan holat sababli shu yilning may oyida 17 500 taga oshirildi.

Umumiy qochqinlarni qabul qilish juda oz darajagacha sekinlashdi. Davlat departamenti maʼlumotlari shuni koʻrsatadiki, 2026 moliyaviy yilida AQShga 16 292 nafar qochqin qabul qilingan — ularning 16 287 nafari janubiy afrikalik.

Taqqoslash uchun, Bayden administratsiyasining soʻnggi ikki moliyaviy yilida — 2023 va 2024 yillarda — mamlakatga tegishlicha 60 000 va 100 000 kishi kirib kelgan. 2024 moliyaviy yilida eng koʻp odam Kongo Demokratik Respublikasi, Afgʻoniston, Suriya va Venesueladan kelgan.

Trampning ijtimoiy vaqtinchalik himoya statusi (TPS) deb atalgan gumanitar kafolatni tugatgan ikkinchi muddati tufayli deportatsiyadan himoyalangan yuz minglab odamlar bu himoyani yoʻqotdilar. U tekshiruvdan oʻtgan odamlarga, agar ularning vatanlariga qaytish xavfsiz emas deb hisoblansa, AQShda yashash va ishlash imkonini berar edi.

Ushbu mamlakatlardan biri Gaiti edi. Iyun oyida Oliy sud Tramp administratsiyasining AQShdagi taxminan 350 000 gaitilik uchun TPS’ni tugatish haqidagi qarorini oʻz kuchida qoldirdi.

AQShda yashash va ishlashning boshqa qonuniy yoʻllari ham bir qator siyosiy oʻzgarishlar orqali kuchaytirildi.

Tramp administratsiyasi xavfsizlik uchun xavf deb atovchi oʻnlab mamlakatlar toʻliq yoki qisman viza va sayohat muzlatilishiga duch keldi.

Qattiqroq tekshiruvlar va AQShda allaqachon yashayotgan odamlardan grin-karta olish uchun oʻz mamlakatlariga qaytishni talab qiluvchi yangi qoidalar bu jarayonni sekinlashtirdi.

2025 yil sentyabr oyida malakali xodimlar uchun yangi H1-B vizalariga 100 000 dollarlik toʻlov belgilangani — asosan hindistonliklarga tegishli — AQSh texnologiya sanoatini hayratda qoldirdi. Joriy yilning may oyida AQSh Fuqarolik va immigratsiya xizmati X’da 2027 yil uchun roʻyxatdan oʻtishlar 40 foizga kamayganini maʼlum qildi.

«Maʼlumotlar dasturni ommaviy, arzon ishchi kuchi roʻyxati bilan suiisteʼmol qilish kunlari tugaganidan va dastur yuqori malakali xorijiy ishchilarni jalb qilish hamda Amerika ishchilarining ish haqi, mehnat sharoitlari va ish imkoniyatlarini himoya qilish boʻyicha oʻzining moʻljallangan maqsadiga yaxshiroq xizmat qilayotganidan aniq dalolat beradi», deyiladi bayonotda.

Sud hozircha 100 000 dollarlik toʻlovni blokda ushlab turgan boʻlsa-da, bu tahdid ish beruvchilarni koʻngli sovuganga oʻxshaydi. Ammo baʼzi ekspertlar administratsiyaning Amerika ish oʻrinlarini himoya qilish, ish haqini oshirish va kompaniyalarning autsorsing qilishini toʻxtatish maqsadiga erishish qiyin boʻlishi mumkinligidan ogohlantirdilar.

Uorton biznes maktabining bir tadqiqoti shuni koʻrsatdiki, H1-B oʻzgarishlari AQShda tugʻilgan ishchilarning ish haqiga «sezilarli taʼsir koʻrsatmaydi», raqobatning har qanday pasayishi mehnat unumdorligi oʻsishining sekinlashishi bilan qoplanadi.

Ammo AQShga borishning boshqa yoʻllari ochildi — agar sizda ortiqcha bir million boʻlsa.

2025 yilda ishga tushirilgan «Tramp Oltin Kartasi» boy xorijliklarni AQSh hukumatiga 1 million dollarlik «sogʻa» va qaytarib berilmaydigan 15 000 dollarlik ariza toʻlovi evaziga AQShda yashashga jalb qilishni maqsad qilgan edi.

Oʻsha paytda Tramp bu dastur AQSh iqtisodiyotini mustahkamlashini aytgan edi. Biroq, hozirgacha u juda kam qiziqish uygʻotganga oʻxshaydi. Aprel oyiga kelib, faqat bitta arizachi qabul qilingan edi.