Tramp oraliq saylovlar yaqinlashayotgan bir paytda yoqilgʻi narxini pasaytirmoqchi - bu ish beradimi?

Tramp oraliq saylovlar yaqinlashar ekan, yoqilgʻi narxini tushirishga harakat qilmoqda — u bunga erisha oladimi?

AQSh va Isroilning Eron bilan mojarosi fevral oyida boshlanganidan beri benzin va dizel yoqilgʻisi narxi ikki baravardan koʻproq oshdi, bu esa transport kompaniyalari, fermerlar va Amerikada mashina haydaydigan har bir kishiga zarba berdi.

Muhim oraliq saylovlar yaqinlashar ekan, yoqilgʻi narxini pasaytirish uchun yanada qatʼiy choralar koʻrish talabi kuchaymoqda va AQSh Prezidenti Donald Tramp xarajatlarni kamaytirishga qaratilgan bir qator bayonotlar va eʼlonlar bilan chiqdi.

Asosiy savol shundaki, saylov kuniga atigi bir necha hafta qolganda u amalda nima qila oladi va bu biror natija beradimi.

Trampning shu hafta saylovoldi tashviqoti chogʻida qizil boʻyoqli dizel yoqilgʻisidan foydalanishga ruxsat berishi haqidagi bayonoti yoqilgʻi narxi moliyaviy imkoniyatlar bilan bogʻliq xavotirlar ustuvor boʻlgan oraliq saylovlar kurashida qanchalik markaziy oʻringa chiqqanini koʻrsatdi.

Saylovlar yoqilgʻi, oziq-ovqat va boshqa xarajatlarning oshishi tufayli aholi oʻrtasida keng tarqalgan xavotirlar fonida oʻtmoqda. Saylovchilar bu muammoni Tramp va uning partiyasi bilan bogʻlashmoqda, bu esa noyabr oyida saylovda qatnashadigan respublikachilarni bosim ostida qoldirmoqda.

Soʻrovnomalar shuni koʻrsatadiki, aksariyat amerikaliklar Trampning iqtisodiyot va Erondagi urush boʻyicha olib borayotgan siyosatini maʼqullamaydi, chunki bu ikki omil AQShda dizel va benzin narxining oshishiga yordam berdi.

Yaqin Sharqdagi mojaro bir necha oy davomida Hormuz boʻgʻozi orqali neft va qayta ishlangan mahsulotlarning odatiy harakatini amalda toʻxtatib qoʻygani sababli, global neft yetkazib berish cheklangan edi.

Garchi xom neft oqimi hozirda urushdan oldingi darajaga deyarli qaytgan boʻlsa-da, narx bir barrel uchun 100 dollardan yuqoriligicha qolmoqda va neft narxining barqaror yuqoriligi dizel va benzin narxlariga taʼsir qildi.

Argus xomashyo razvedkasi firmasining narx belgilash boʻyicha menejeri Devid Ryuisarning aytishicha, Rossiyaning Ukraina bilan davom etayotgan urushi ham neft yetkazib berishga taʼsir qilib, yoqilgʻi xarajatlarini oshirgan.

«Bizning hisob-kitoblarimizga koʻra, [dizel uchun] narxning bir gallon uchun taxminan 3 dollardan 6 dollargacha oshishi 60 foiz Hormuz boʻgʻozi bilan, 40 foiz esa Rossiya-Ukraina mojarosi bilan bogʻliq», deydi u.

Oxford Economics bosh AQSh iqtisodchisi Maykl Pirsning aytishicha, ushbu yuqori energiya narxlari joriy yildagi inflyatsiya oʻsishining katta qismini tashkil qiladi, bu esa foiz stavkalarini ham oshirmoqda.

«Yuqori stavkalar va yuqori energiya narxlarining birlashgan taʼsiri uy xoʻjaliklari byudjetlarini siqmoqda va firmalarning xarajatlarini oshirmoqda», deydi u.

Narxlar hali ham yuqori boʻlsa-da, GasBuddy yoqilgʻi narxini kuzatish saytining neft tahlili boʻlimi rahbari Patrik De Xaan yaqinda benzin va dizel narxida biroz pasayish kuzatilganini aytdi.

«Buning katta qismi Tramp maʼmuriyati soʻnggi bir necha hafta ichida qoʻllagan baʼzi chora-tadbirlar bilan bogʻliq boʻlishi mumkin», dedi u.

Shu hafta prezident qizil boʻyoqli dizel — yoʻldan tashqarida ishlatiladigan va federal soliqlardan ozod qilingan yoqilgʻidan AQSh avtomagistrallarida federal bojlarsiz foydalanishga ruxsat berishini aytdi.

Ryuisarning aytishicha, yuk mashinalari haydovchilari va oddiy isteʼmolchilar foydalanadigan dizel bilan soliqdan ozod qilingan qizil boʻyoqli dizel oʻrtasidagi yagona farq bu boʻyoqning oʻzidir.

«Ushbu qizil boʻyoq bilan bogʻliq muammo shundaki, uni bakdan tozalab tashlash juda qiyin», deb tushuntirdi u.

Uning soʻzlariga koʻra, bu vaqtinchalik soliq imtiyozi tugaganidan keyin boʻyalgan dizeldan foydalanadigan yuk tashish kompaniyalari bilan nima sodir boʻlishi muammosini keltirib chiqaradi.

«Buni yoqilgʻi bakida saqlash uchun jarimalar juda yuqori, chunki bu soliqdan boʻyin tovlash deb hisoblanadi».

Ryuisarning fikricha, qizil boʻyoqli dizeldan foydalanishni kengaytirish bilan bogʻliq yana bir xavotir shundaki, odamlar va korxonalar, jumladan, temir yoʻl operatorlari odatda ushbu mahsulotning maʼlum miqdorini zaxira qilib qoʻyishadi.

«Agar toʻsatdan odamlar chiqib, ushbu dizelni isteʼmol qila boshlasalar, bu ularning mavjud zaxiralarini ham kamaytiradi», dedi u.

Ammo tahlilchilarning taʼkidlashicha, Trampning boshqa bir qadami samaraliroq boʻldi.

Oʻtgan haftada G7 davlatlari Trampning bosimidan soʻng, taʼminot xavotirlarini yumshatish uchun zaxiralardan 100 million barrel neft va dizel chiqarishlarini maʼlum qilishdi.

De Xaanning aytishicha, ushbu eʼlonning oʻzi — hozirgacha amalda qancha chiqarilganidan qatʼi nazar — «narxlarni maʼlum darajada pasaytirishga xizmat qildi».

Pirs bu fikrga qoʻshildi, ammo bu chora faqat vaqtinchalik yechim ekanligidan ogohlantirdi.

«Koʻrfazdan energiya eksporti uzilib qolar ekan, bozorni taʼminlash uchun zaxiralarni yanada koʻproq sarflash kerak boʻladi», dedi u. «Va ushbu zaxiralarni qayta toʻldirish zarurati Yaqin Sharqdagi uzilishlar bartaraf etilganda ham, energiya narxlari bir muddat yuqori boʻlib qolishini anglatadi».

Shu hafta boshida Tramp benzinga solinadigan federal soliqni toʻxtatib turish haqida «oʻylayotganini» aytdi.

De Xaanning aytishicha, prezident shtatlarni ham mahalliy benzin soliqlarini kamaytirishga undamoqda va bir nechta shtatlar, jumladan Ogayo va Jorjiya buni amalga oshirdi.

Shtat soliqlari isteʼmolchilar yoqilgʻi quyish shoxobchalarida toʻlaydigan pulning «oʻrtacha qismini» tashkil qiladi va bu qisqartirishlar narxlarni va milliy oʻrtacha koʻrsatkichlarni pasaytirishga yordam berdi, dedi u.

Biroq, federal benzin bojini toʻxtatib turish yoki kamaytirish uchun Kongress bilan hamkorlik qilish talab etiladi.

«Bunga oraliq saylovlar oldidan erishish qiyin boʻlishi mumkin», dedi De Xaan.

Bu ham qimmatga tushadigan qadamdir.

De Xaanning hisob-kitoblariga koʻra, may oyida benzin soligʻini kamaytirgan Indiana shtatida bu qadam shtat hukumatiga 1 milliard dollar (760 million funt sterling) yoʻqotilgan daromadga tushgan.

Tramp avvalroq AQShdan dizel eksportini taqiqlash chaqiriqlarini ham qoʻllab-quvvatlagan edi.

Pirsning aytishicha, bu Koʻrfaz va Oʻrta Gʻarbda qisman yengillik beradi, ammo Shimoli-sharq va Gʻarbiy sohil uchun «kam foyda keltiradi».

«Bu siyosat teskari natija berish xavfini tugʻdiradi, chunki bu dizel zaxiralarining toʻplanishiga olib keladi va bu omborlar toʻlib qolganda, neftni qayta ishlash zavodlari ishlab chiqarishni qisqartirishi kerak boʻladi», dedi u.

«Bu boshqa energiya mahsulotlari, jumladan benzin narxini oshiradi».

De Xaanning aytishicha, prezident «asosan prezident qoʻlidan keladigan barcha kichik choralarni ishga soldi, ammo biz hali ham narxlar juda yuqori ekanligini koʻrmoqdamiz».

«Benzin narxini sezilarli darajada pasaytirishning yagona yoʻli — yuqori narxlarga sabab boʻlayotgan geosiyosiy keskinliklardan birini yoki ikkalasini ham hal qilishdir», dedi u.

Bu Eron bilan kelishuvga erishish va Ukraina hamda Rossiya oʻrtasidagi bitimni taʼminlashga yordam berishni anglatadi — Pirsning soʻzlariga koʻra, bu masalalarni Oq uy toʻgʻridan-toʻgʻri nazorat qila olmaydi.

Ushbu mojarolar tugagan taqdirda ham, Ryuisarning aytishicha, harbiy zarbalar tufayli Yaqin Sharqdagi inshootlarga yetkazilgan zarar ishlab chiqarishni normal holatga qaytarish uchun hali toʻrt-olti oy vaqt talab qilishini anglatadi.

«Isteʼmolchilar va sanoat uchun xabar shundan iboratki, nima sodir boʻlishidan va prezident bunday kelishuvni muvaffaqiyatli muzokara qila olishidan qatʼi nazar», dedi u.

«Yuqori narxlar hech boʻlmaganda bir muddat saqlanib qoladi».