Toshkentda advokat va sud mobil kompleks maʼlumotlari boʻyicha chiqarilgan jarima sababli ommaviy bahsga kirishdi
Toshkentda advokat va sud mobil kompleks maʼlumotlari asosida chiqarilgan jarima sababli ommaviy ravishda bahslashib qoldi
Toshkentda mobil kompleks maʼlumotlari boʻyicha rasmiylashtirilgan jarimaning qonuniyligi atrofida ommaviy bahs-munozara avj oldi. Bunga Telegram’da Abdumalikovich taxallusi bilan tanilgan advokatning posti sabab boʻldi: u sud qarorining huquqiy asoslariga shubha bildirdi va radarlardan foydalanishning amaldagi tartibiga oid ayrim normalar oʻrtasidagi ehtimoliy ziddiyatga eʼtibor qaratdi.
Advokatning soʻzlariga koʻra, Toshkent shahar sudi jinoyat ishlari boʻyicha sudlov hayʼati sudya Shamshiyev raisligida Toshkent shahar IIBB YHXB boshligʻi Adilovning kassatsiya shikoyatini qanoatlantirgan va jarimani oʻz kuchida qoldirgan.
Advokatning taʼkidlashicha, sud huquqiy asos sifatida Vazirlar Mahkamasining 2018 yil 1 dekabrdagi 975-son qarori bilan tasdiqlangan Yoʻl-patrul xizmati xodimlarining yoʻl harakati qatnashchilari bilan oʻzaro munosabatlari va maxsus qurilmalardan foydalanishi tartibi toʻgʻrisidagi nizomning 31 va 37-bandlariga tayangan.
Shu bilan birga, advokatning fikricha, ushbu normalarni qoʻllash alohida huquqiy tahlilni talab qiladi.
Abdumalikovich 975-sonli Nizomning oʻzida keltirilgan taʼriflarga eʼtibor qaratadi.
Hujjatda maxsus qurilmalar jumlasiga, xususan, audio-, foto- va videofiksatsiya qiluvchi maxsus avtomatlashtirilgan texnik vositalar, shuningdek, koʻchma fotoradarlar va mobil komplekslar, alkotesterlar, narkotesterlar, planshetlar va boshqa maxsus texnik vositalar kiritilgan.
Advokatning fikricha, taʼrifning oʻzi foto- va videofiksatsiya qiluvchi maxsus avtomatlashtirilgan vositalarni hamda koʻchma fotoradarlar va mobil komplekslarni qurilmalarning alohida toifalari sifatida ajratish imkonini beradi.
Soʻngra u Nizomning 31-bandiga ishora qiladi. U keltirgan normaga koʻra, koʻchma fotoradarlar va mobil komplekslardan foydalanilganda Yoʻl harakati qoidalari buzilishini qayd etish 37-bandda nazarda tutilgan tartibda amalga oshiriladi.
Biroq, advokatning fikricha, aynan 37-bandning mazmuni asosiy savolni tugʻdiradi.
Unda aytilishicha, Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksning 309¹-moddasiga muvofiq, agar maʼmuriy huquqbuzarlik foto- va videofiksatsiya qiluvchi maxsus avtomatlashtirilgan texnik vositalar orqali qayd etilgan boʻlsa, jarima solish toʻgʻrisidagi qaror bayonnoma tuzilmasdan va huquqbuzarlikni sodir etgan shaxsning ishtirokisiz chiqariladi.
Shu bilan birga, Abdumalikovich taʼkidlaganidek, 37-bandning ushbu taʼrifida koʻchma fotoradarlar va mobil komplekslar alohida tilga olinmagan.
Aynan shu sababli advokat 37-bandda nazarda tutilgan qaror chiqarishning soddalashtirilgan tartibi bevosita mobil komplekslarga ham tatbiq etiladimi, deb soʻraydi.
U, shuningdek, xuddi shu Nizomning 29-bandiga ham eʼtibor qaratadi.
U keltirgan normaga koʻra, agar haydovchi maxsus qurilma tomonidan qayd etilgan koʻrsatkichlarga rozi boʻlmasa, tegishli vaziyat xolislar ishtirokida rasmiylashtiriladi.
Shu tariqa, Abdumalikovichning fikricha, potentsial ziddiyat yuzaga keladi: bir tartib qarorni huquqbuzar ishtirokisiz chiqarishni nazarda tutsa, boshqasi haydovchi maxsus qurilma koʻrsatkichlariga rozi boʻlmagan taqdirda vaziyatni rasmiylashtirish tartibi haqida gapiradi.
Advokat jarimaning qonuniyligini baholashda aynan mana shu ziddiyatni alohida koʻrib chiqish zarur deb hisoblaydi.
U ishni koʻrib chiqqan sud nima uchun ushbu qoidalarning oʻzaro nisbatiga alohida baho bermagani bilan qiziqmoqda.
Advokat oʻz postida Oʻzbekistonda mobil komplekslar bilan bogʻliq jarimalar boʻyicha sud amaliyoti allaqachon shakllanib ulgurganini, Oliy sud esa avvalroq tegishli tushuntirishlar berganini ham eslatib oʻtadi.
Shu bilan birga, u bitta normativ hujjatning turli qoidalari turlicha talqin qilinishi mumkin boʻlgan vaziyatlar qanday hal etilishi kerakligi haqida savol qoʻyadi.
Advokatning postidan soʻng Toshkent shahar sudlarining rasmiy kanali munosabat eʼlon qildi.
Sud qonunchilikka koʻra, quyi sudlar qarorlariga huquqiy baho berishga faqat yuqori sud instantsiyasi haqli ekanini taʼkidladi.
Shu bilan birga, sudning fikricha, protsess ishtirokchisining, jumladan advokatning muayyan sud hujjatiga nisbatan fikri uning vajlari va huquqiy pozitsiyasi hisoblanadi, biroq protsessual maʼnoda sud qaroriga berilgan «huquqiy baho» emas.
Aynan shu sababli sud advokatning sudlov hayʼati qarori asoslariga «huquqiy baho berish» niyati haqidagi iborasini tanqid qildi.
Sud talqiniga koʻra, advokat oʻz fikrlarini bildirish va ijtimoiy tarmoqlar imkoniyatlaridan foydalanishga haqli, biroq subʼyektiv pozitsiyani bahssiz isbotlangan fakt sifatida taqdim etmasligi va auditoriyani chalgʻitmasligi kerak. Xabarda, shuningdek, bunday talablar advokatning kasb odobiga taalluqli ekani va avval ham post muallifiga yetkazilgani qayd etilgan.
Shu tariqa, sud amalda advokatning huquqiy pozitsiyasi va sud qaroriga beriladigan rasmiy huquqiy bahoni ajratishni taklif qildi, zero bunday baho ish yuqori instantsiya tomonidan koʻrib chiqilayotganda berilishi mumkin.
Bunga javoban Abdullayev sud pozitsiyasida ikki xil tushuncha aralashtirib yuborilayotganini maʼlum qildi.
Uning soʻzlariga koʻra, haqiqatan ham faqat yuqori sud quyi sud qarorini bekor qilish, oʻzgartirish yoki oʻz kuchida qoldirishga haqli. Biroq, advokatning fikricha, bu advokat sud hujjatini mustaqil oʻrgana olmaydi, uning mazmunini tahlil qila olmaydi va qarorning qonunchilikka muvofiqligi haqida fikr bildira olmaydi degani emas.
U tibbiy xulosa bilan bogʻliq vaziyatni misol qilib keltirdi: bir shifokor bosh shifokor boʻlmasdan turib, boshqa shifokorning tashxisini tahlil qilishi va tanqid qilishi mumkin.
Advokat, shuningdek, BMTning Yuristlar roliga taalluqli asosiy printsiplariga tayanib, hujjatning advokatlarning qonunchilik, odil sudlovni amalga oshirish va inson huquqlarini himoya qilish masalalari boʻyicha jamoatchilik muhokamalarida ishtirok etish huquqini mustahkamlovchi 23-bandini koʻrsatib oʻtdi.
Abdullayev ushbu vaziyatda sudyaning shaxsiga baho bermaganini, uni haqorat qilmaganini, maxfiy maʼlumotlarni tarqatmaganini va jamoatchilikni sudga qarshi chiqishga chaqirmaganini taʼkidladi.
Uning soʻzlariga koʻra, u aynan sud qarorining huquqiy asoslarini tahlil qilgan, muayyan normalarning qoʻllanilishi haqida savollar bergan va oʻzining yuridik pozitsiyasini bildirgan.
«Bu advokatning oʻz kasbiy vazifalarini bajarishidir» — uning pozitsiyasi aslida shunga taqaladi: advokatning sud qarorini tahlil qilish huquqi uning kasbiy faoliyatining bir qismidir.
Shu bilan birga, advokat uning dalillariga qoʻshilmaslik va ularni boshqa yuridik vajlar bilan rad etish mumkinligini tan oldi. Biroq, uning fikricha, huquqiy savolga javob ham huquqiy boʻlishi kerak.
«Agar advokat hatto sud qarorini ham ochiq tahlil qila olmasa, unda u umuman kimning qarorini tahlil qilishi kerak?» — deya savol qoʻyadi u.
Munozaraga jamoat arbobi Abdurahmon Tashanov ham qoʻshildi. U yuz berayotgan voqealarni «bir piyola suvdagi boʻron» deb atadi.
Tashanov soʻnggi yillarda u va uning jamoasi, shuningdek, u hamkorlik qilayotgan advokatlar sud-huquq sohasidagi muammolarni faol koʻtarib kelayotganini taʼkidladi. Shu bilan birga, u hozirgi vaziyatni advokatlar va sud oʻrtasidagi qarama-qarshilik emas, balki turli funktsiyalar atrofidagi nizo sifatida koʻrishni taklif qildi.
Uning fikricha, bir tomonda mavjud muammolarni jamoatchilikka yetkazishga harakat qilayotgan advokatlar turgan boʻlsa, ikkinchi tomonda yuz berayotgan voqealarni ommaviy ravishda tushuntirishga harakat qilayotgan sud matbuot xizmati turibdi.
Tashanov Toshkent shahar sudlari matbuot xizmatining faolligini alohida ijobiy baholab, hamma davlat organlari ham ommaviy tanqidga bunchalik faol munosabat bildiravermasligini taʼkidladi.
Shu bilan birga, u tashqaridan qaraganda advokatlar va matbuot xizmati oʻrtasidagi ommaviy dahanaki jang xunuk koʻrinishi mumkinligini tan oldi.
Uning fikricha, advokatlar davlat organlari matbuot xizmatlari ishining murakkabligini tushunishlari, matbuot xizmatlari esa advokatlar ishining tanqidiy xususiyatini, ayniqsa gap sud-huquq tizimidagi muammolar haqida ketayotganda, hisobga olishlari kerak.
Advokat va sud oʻrtasidagi ommaviy yozishmalar bu vaziyatda amalda bitta postning ifodasi ustidagi bahs doirasidan chiqib ketdi.
Bir tomondan, Toshkent shahar sudi protsessual chegarani koʻrsatmoqda: sud qarorini faqat tegishli instantsiya sudi bekor qilishi yoki oʻzgartirishi mumkin, advokatning pozitsiyasi esa oʻz-oʻzidan sudning huquqiy bahosiga aylanib qolmaydi.
Ikkinchi tomondan, advokat boshqa daraja — sud hujjatining kasbiy tahlili va ommaviy yuridik munozara haqida gapirmoqda. U oʻz posti sud qarorini avtomatik ravishda oʻzgartirishini daʼvo qilmayapti, balki muayyan normalarning qoʻllanilishini shubha ostiga qoʻyib, ularning mazmunini muhokama qilishni taklif etmoqda.
Shu bilan birga, jarima ustidagi dastlabki bahs asosiy yuridik savol boʻlib qolmoqda. Agar 975-sonli Nizomning 29, 31 va 37-bandlari qoidalari haqiqatan ham bir xil vaziyatga nisbatan qoʻllanilsa, ularning oʻzaro qanday nisbatda ekanini va 37-bandda nazarda tutilgan haydovchi ishtirokisiz qaror chiqarish tartibi aynan koʻchma fotoradar yoki mobil kompleks tomonidan qayd etilgan qoidabuzarliklarga tatbiq etilishi yoki etilmasligini aniqlash zarur.
Munozaraga chek qoʻyishga «huquqiy baho» iborasini ishlatish huquqi kimga tegishli ekani haqidagi bahs emas, balki aynan shu savolga beriladigan javob qodir.
Hozircha esa tomonlar amalda ikkita parallel munozarani olib bormoqdalar: advokat — huquq normalarining mazmuni va qoʻllanilishi haqida, sud esa — advokatning ommaviy chiqishlari chegarasi va bunday bahoning protsessual maqomi haqida. Va ularning ikkalasi ham bitta kengroq savolga taqaladi: sud qarorlari atrofidagi yuridik munozaralar qanchalik ochiq boʻlishi kerak va davlat organlari kasbiy tanqidga qanday javob berishlari lozim.