“Tolibon” Afg‘onistonda terrorchilik xavfini jilovlay olmadi — BMT

**BMT: "Tolibon" Afg‘onistonda terrorchilik tahdidini to‘liq bartaraf eta olmadi**

Birlashgan Millatlar Tashkilotining Sanksiyalarni monitoring qilish guruhi tomonidan e’lon qilingan yangi hisobotga ko‘ra, "Tolibon" ISHID (ISHID-Xuroson) va boshqa jangarilarga qarshi faol kurashayotgan bo‘lsa-da, Afg‘onistondagi terrorchilik xavfini to‘liq jilovlay olmayapti.

10-avgust kuni chop etilgan 38-hisobotda qayd etilishicha, Afg‘oniston mintaqadagi qo‘shni davlatlar va Markaziy Osiyo uchun doimiy xavf manbai bo‘lib qolmoqda. BMT ekspertlarining xulosalari a’zo davlatlar taqdim etgan razvedka ma’lumotlari va iyun oyigacha bo‘lgan voqealar tahliliga asoslangan.

**ISHID-Xuroson o‘z kuchini tiklamoqda**

Hisobotda ISHID-Xuroson guruhi "Tolibon" hukumati va butun mintaqa uchun eng katta tahdid sifatida baholangan. "Tolibon" va Pokiston maxsus kuchlarining operatsiyalari guruhga jiddiy zarba berganiga qaramay, tashkilot o‘z imkoniyatlarini qayta tiklashga muvaffaq bo‘lmoqda. Ular yana yirik va ko‘plab qurbonlarga sabab bo‘ladigan teraktlarni amalga oshirish qobiliyatiga ega bo‘lgan.

Guruh Afg‘oniston ichidagi hujumlar sonini kamaytirib, e’tiborni Pokistonga qaratgan. Biroq "Tolibon"ning Kobul va shimoliy viloyatlardagi bosimiga javoban jangarilar o‘z lagerlarini mamlakat shimoliga hamda Pokiston bilan chegara hududlariga ko‘chirgan. Shuningdek, ular Kobul atroflarida ham o‘z mavqeyini saqlab qolgan.

Mintaqa davlatlari bergan ma’lumotlarga ko‘ra, guruh a’zolari zamonaviy taktik uskunalarga ega. Ular dronlar, tungi ko‘rish moslamalari va termal detektorlardan foydalanmoqda. Jangarilar shaharlarda jang qilish hamda dronlarni boshqarish bo‘yicha maxsus tayyorgarlikdan o‘tgan. Hujjatda 19-yanvar kuni Kobuldagi xitoy restorani yonida sodir etilgan va 12 kishining umriga zomin bo‘lgan portlash hamda 10-aprelda Hirotdagi shia ziyoratgohi yaqinida 11 kishi halok bo‘lgan otishma bunga misol qilib keltirilgan.

**"Pokiston Toliboni" (TTP) va "Al-Qoida" ittifoqi**

Yana bir jiddiy muammo — "Tahriki Tolibon Pokiston" (TTP) guruhining faollashuvidir. Guruh Pokiston kuchlariga qarshi hujumlarni keskin oshirgan va bu Kobul hamda Islomobod o‘rtasidagi munosabatlarni keskinlashtirgan. TTP o‘zining yangi tarkibini, jumladan ikki yangi diviziya va hatto "TTP Havo kuchlari" bo‘linmasi tuzilganini e’lon qilgan. Mart oyida ular tinch aholi va harbiylarga qarshi "Xaybar amaliyoti" bahorgi hujumini boshlagan.

Monitoring guruhi ma’lumotiga ko‘ra, TTP 16-fevral kuni Pokistonning Bajaur tumanida 11 nafar harbiy va bir bolaning o‘limiga sabab bo‘lgan portlash uchun javobgarlikni o‘z zimmasiga olgan. Guruh jangarilari Afg‘oniston hududida erkin harakatlanmoqda.

"Tolibon" vaziyatni nazorat qilish uchun TTPning 2000 ga yaqin jangchisini oilalari bilan birga Pokiston chegarasidan Afg‘onistonning ichkari hududlariga ko‘chirgan. "Tolibon" yetakchisi Hibatulloh Oxundzoda ham parda ortidagi aloqalar orqali TTP rahbarlarini Pokistonga hujumlarni to‘xtatishdan ogohlantirgan. Shunga qaramay, chegaradagi to‘qnashuvlar to‘xtamayapti.

Afg‘onistonda "Al-Qoida" pozitsiyasi ham o‘zgarmagan. U TTPga g‘oyaviy, harbiy va logistik yordam berishda davom etmoqda. 28-aprelda "Al-Qoida" rasmiy mediasi ilk bor TTPning Pokistonga qarshi amaliyotlarini ochiqchasiga qo‘llab-quvvatladi. BMTga a’zo mamlakatlardan birining xabariga ko‘ra, Afg‘onistondagi "Al-Qoida" murabbiylari TTP bilan birga "Balujiston ozodlik armiyasi" a’zolarini ham tayyorlamoqda.

Shuningdek, Hindiston yarimorolidagi "Al-Qoida" (AQIS) bo‘linmasi ham hududiy guruhga aylanmoqda. Guruh rahbarlari Kobulda yashamoqda va ularga Afg‘oniston shaxsni tasdiqlovchi hujjatlari (tazkira) berilgan. Bu holat "Tolibon" va "Al-Qoida" o‘rtasida yaqin hamkorlik saqlanib qolayotganidan dalolat beradi.

**Boshqa jangarilar va zamonaviy qurollar**

BMT hisobotida "Sharqiy Turkiston islomiy harakati" (ETIM/TIP) ham tilga olingan. Uning jangarilari Badaxshon, Vaxon koridori va Qunduzda to‘planayotgani aytilmoqda. Ularning bir qismi Nuriston viloyatining Bargi Matal tumanida yangi tashkil etilgan "Al-Qoida" lagerida tayyorgarlikdan o‘tmoqda va dron texnologiyalariga investitsiya kiritmoqda.

Yana bir jiddiy xavf AQSH va sobiq hukumatdan qolgan ulkan harbiy qurol-aslahalardir. "Tolibon" nazoratidagi ushbu zamonaviy qurollar va tungi ko‘rish moslamalari TTP va boshqa guruhlar qo‘liga o‘tib ketmoqda. Bu ularning jangovar imkoniyatlarini oshirmoqda.

Bundan tashqari, ISHID-Xuroson guruhi kimyoviy va biologik qurollarga, xususan o‘ta zaharli risin moddasini tayyorlashga qiziqish bildirmoqda. Shuningdek, ular o‘z targ‘ibot materiallarini tezkor tarjima qilish va tarqatishda sun’iy intellekt texnologiyalaridan foydalanmoqda.

**"Tolibon" munosabati**

"Tolibon" harakatining bosh matbuot kotibi Zabihulloh Mujohid "Amu TV" telekanaliga bergan bayonotida BMT hisobotidagi ayblovlarni butunlay rad etdi. Uning ta’kidlashicha, hisobotda keltirilgan barcha terrorchi guruhlarning Afg‘onistonga hech qanday aloqasi yo‘q va ular mamlakat hududida faoliyat olib bormaydi.

_ISHID ekstremistik guruhi jahonning bir qator mamlakatlari va xalqaro tashkilotlar tomonidan "terrorchilik tashkiloti" deb topilgan._

_Avvalroq "Tolibon" Afg‘onistonda BMTning ikki xodimini qo‘lga olgani haqida xabar berilgandi. Ularga nisbatan qanday ayblov qo‘yilgani ochiqlanmagan. Xalqaro tashkilotga xodimlar bilan uchrashishga ruxsat berilmagan._