Taxminan 1,4 mln o‘zbekistonlik xorijda ishlamoqda. Mehnat migratsiyasi geografiyasi o‘zgaryapti
Migratsiya agentligiga ko‘ra, O‘zbekistonning 1,4 millionga yaqin fuqarosi dunyoning 40 ga yaqin mamlakatida mehnat qilmoqda. Ularning taxminan 60 foizi Rossiyada. Shu bilan birga, mehnat migratsiyasi geografiyasida MDH davlatlarining ulushi kamaygan, Yevropa va Sharqiy Osiyo yo‘nalishlari esa o‘sgan.
Markaziy bank sharhida keltirilgan Migratsiya agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, hozirda 1,4 millionga yaqin O‘zbekiston fuqarosi dunyoning 40 ga yaqin davlatida mehnat qilmoqda.
**Migratsiya geografiyasi va demografik tarkib:**
* Xorijdagi o‘zbekistonlik mehnat migrantlarining qariyb 60 foizi Rossiya Federatsiyasida ishlaydi.
* Mehnat migrantlarining 398,9 ming nafari (28,6%) ayollar, 402,1 ming nafari (28,9%) esa yoshlardir.
**Mehnat migratsiyasi yo‘nalishlarining o‘zgarishi:**
Markaziy bankning qayd etishicha, tashqi mehnat migratsiyasi geografiyasi o‘zgarib bormoqda. MDH davlatlariga yo‘nalish 29 foizga kamaygan bo‘lsa, Yevropa mintaqasiga 42 foizga, Sharqiy Osiyoga esa 26 foizga o‘sgan. Bu shuni anglatadiki, O‘zbekiston fuqarolari endilikda nafaqat an’anaviy yo‘nalishlar (Rossiya, Qozog‘iston, Janubiy Koreya, Turkiya) bo‘yicha, balki Yevropa va Osiyo davlatlariga ham faolroq yo‘l olmoqda.
**Xalqaro hamkorlik:**
Migratsiya agentligi tashkillashtirilgan tashqi mehnat migratsiyasi bo‘yicha 23 ta davlat bilan 48 ta kelishuvga ega. 2025-2026-yillarda 14 ta davlat bilan 18 ta hukumatlararo va idoralararo bitimlar tuzilgan. Shuningdek, 36 ta davlatdan 325 dan ortiq yirik ish beruvchilar va rekruting kompaniyalari bilan hamkorlik yo‘lga qo‘yilgan.
**Istiqbolli hamkorlar va yangi yo‘nalishlar:**
Markaziy bank Germaniya, Buyuk Britaniya, Italiya, Ispaniya, Shvetsiya, Fransiya, Bolgariya, Ruminiya, Slovakiya, Sloveniya, Serbiya, AQSh va Yaponiyani istiqbolli hamkorlar qatoriga kiritgan. AQSh, Italiya, Shvetsiya, Fransiya va Sloveniya tashkillashtirilgan migratsiyaning yangi yo‘nalishlari sifatida paydo bo‘lgan.
**Ishga joylashtirish sohalari:**
Hamkorlik doirasida O‘zbekistondan ishchilarni savdo va xizmat ko‘rsatish, sog‘liqni saqlash va ijtimoiy xizmatlar, transport va logistika, qishloq xo‘jaligi, sanoat va ishlab chiqarish, qurilish, payvandlash va metallga ishlov berish, yog‘ochsozlik, neft-gaz va tog‘-kon sanoati kabi sohalarga jalb qilish rejalashtirilgan. 2026-yil boshidan buyon 124,5 ming nafar fuqaro xorijda yuqori maoshli ish o‘rinlariga joylashtirilgan.
**Kelajakdagi tendensiyalar va demografik omillar:**
Markaziy bank mehnat migratsiyasining kelgusida kengayishini rivojlangan mamlakatlardagi demografik o‘zgarishlar bilan bog‘lamoqda. Hisob-kitoblarga ko‘ra, Markaziy Osiyoda mehnatga layoqatli yoshdagi aholi dinamikasi iqtisodiy o‘sishga har yili taxminan 1 foiz punkti qo‘shishi mumkin, Shimoliy Yevropada esa bu omil iqtisodiy o‘sishni taxminan 0,7 foiz punktiga kamaytirishi mumkin. Bu tafovut Markaziy Osiyodan Yevropa va ishchi kuchi qarib borayotgan boshqa mamlakatlarga mehnat koridorlarini kengaytirish uchun iqtisodiy zamin yaratadi.
**Ishchi kuchi tanqisligi prognozlari:**
* 2030-yilga borib Yevropada ishchi kuchi tanqisligi 7,5-10,5 million kishini tashkil etishi kutilmoqda. Muhandislik, yuqori texnologik ishlab chiqarish, infratuzilma qurilishi, transport va logistika, qishloq xo‘jaligi, tibbiyot, IT, turizm va xizmat ko‘rsatish sohalarida mutaxassislarga talab ortishi prognoz qilinmoqda.
* Germaniyada har yili kamida 400 ming nafar malakali migrantlar oqimining yo‘qligi mamlakat YAIM o‘sishiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
* Shimoliy Yevropa mamlakatlarida "yashil" metallurgiya, shamol energetikasi va axborot texnologiyalari bo‘yicha mutaxassislarga talab ortishi kutilmoqda.
* Sog‘liqni saqlash va qariyalarni parvarish qilish sohalari eng istiqbolli yo‘nalishlardan biri sifatida qayd etilgan. Germaniyada 2030-yilga borib parvarishga muhtojlar soni 5,7 million kishiga yetishi, bu esa qariyb 500 ming qo‘shimcha xodimga ehtiyoj tug‘dirishi mumkin. Buyuk Britaniyada esa yana taxminan 90 ming nafar parvarish qiluvchi xodim talab etilishi mumkin.
* Yaponiyada parvarishlash, qishloq xo‘jaligi va qurilish sohalarida 6-7 million ishchi yetishmovchiligi, Janubiy Koreyada esa kemasozlik, metallsozlik, elektronika va sanoat tarmoqlarida 1,2-1,5 million ishchi tanqisligi prognoz qilinmoqda.
* "Yashil" energetika sohasida ham talab o‘sadi. Germaniyada quyosh panellari va shamol turbinalarini o‘rnatish bo‘yicha mutaxassislar, shuningdek, texniklar, mexaniklar, ekologiya muhandislari hamda elektr va avtopilotli transport bo‘yicha mutaxassislar yetishmovchiligi 300 ming kishini tashkil qilishi baholanmoqda.
**Fors va Arab ko‘rfazi mamlakatlari:**
Markaziy bank Fors va Arab ko‘rfazi mamlakatlarini alohida ta’kidlab o‘tgan. Iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish dasturlari, jumladan, Vision 2030 amalga oshirilishi fonida Saudiya Arabistonida qo‘shimcha 1,5-2 million ishchiga, BAAda esa taxminan 1 million xodimga talab shakllanishi mumkin. Saudiya Arabistonida qurilish va texnik mutaxassislarga, shuningdek, o‘rta tibbiyot xodimlariga yuqori talab kutilmoqda. BAAda esa mehmonxona va restoran biznesi, turizm, xizmat ko‘rsatish, aviatsiya va logistika uchun malakali kadrlarga talab ortadi.
**Xulosa:**
Markaziy bankning hisoblashicha, tashkillashtirilgan mehnat migratsiyasini yanada rivojlantirishda O‘zbekiston jahon mehnat bozoridagi demografik va tarkibiy o‘zgarishlarni hisobga olishi hamda ishchi kuchiga yuqori talab kutilayotgan yangi geografik va kasbiy yo‘nalishlarga e’tibor qaratishi lozim.
**Oldingi ma’lumotlar:**
To‘rt oy muqaddam prezident ishtirokidagi yig‘ilishda Migratsiya agentligi xorijda 1,2 millionga yaqin O‘zbekiston fuqarosi mehnat qilayotganini ma’lum qilgandi. 2025-yilning yanvarida agentlik bundan yuqoriroq ko‘rsatkichni – 1,34 milliondan ortiq kishini keltirgan. O‘shanda taxminan 600 ming nafar fuqaro Rossiyada, qolganlarning katta qismi esa Qozog‘iston va Turkiyada ishlayotgani xabar qilingandi. Ayollar umumiy mehnat migrantlari sonining 20 foizini, ya’ni 268 mingga yaqin kishini tashkil qilgan.