Ta’lim kreditini qanday olish mumkin?

Ta’lim kreditini olish tartibi

Ta’lim kreditlari O‘zbekiston fuqarosi bo‘lgan talabalarga, ularning ota-onalariga yoki vasiylariga tijorat banklari tomonidan ajratiladi. Bu kreditlar oliy ta’lim muassasalarining kunduzgi bo‘limlariga to‘lov-kontrakt asosida qabul qilingan talabalarning o‘qishi uchun mo‘ljallangan.

**Kredit muddatlari:**

* Bakalavriat talabalari uchun: 10 yilgacha.

* Magistratura talabalari uchun: 5 yilgacha.

**Kimlarga ajratiladi?**

Ta’lim kreditlari respublikadagi davlat, xususiy va xorijiy oliy ta’lim tashkilotlari hamda ularning filiallari talabalariga kontrakt to‘lovlari uchun beriladi.

**2024/25-o‘quv yilidan boshlab o‘zgarishlar:**

Ikkinchi va undan yuqori bosqich talabalari uchun ta’lim krediti miqdori fanlarni o‘zlashtirishning o‘rtacha ko‘rsatkichi (GPA) asosida belgilanadi:

* **GPA “3” dan past bo‘lsa:** To‘lov-kontrakt summasining ko‘pi bilan 80 foizi miqdorida ajratiladi. Bunda kredit, talaba tomonidan to‘lov-kontrakt summasining dastlabki 20 foizi to‘langandan so‘ng beriladi.

* **GPA “3” va undan yuqori bo‘lsa, yoki “Ijtimoiy himoya yagona reestri”ga kiritilgan oilalarning ta’lim olayotgan a’zolari uchun:** Ta’lim krediti to‘lov-kontrakt summasi miqdorida ajratiladi.

**Ma’lumotlarni olish tartibi:**

Talabaning fanlarni o‘zlashtirishning o‘rtacha ko‘rsatkichi (GPA) avvalgi o‘quv yili yakuni bo‘yicha “Oliy ta’lim jarayonlarini boshqarish” (HEMIS) axborot tizimidan olinadi. Talabaning GPA ko‘rsatkichi va tegishli ma’lumotlari HEMIS orqali, to‘lov-kontrakt ma’lumotlari esa “Talabalarga shartnoma asosida ko‘rsatiladigan xizmatlar hisobini yuritish” (kontrakt.edu.uz) axborot tizimi orqali avtomatik tarzda shakllantiriladi.

Nodavlat va xorijiy oliy ta’lim tashkilotlari talabalarining to‘lov-kontrakt ma’lumotlari ularning axborot tizimlarini “Talabalarga shartnoma asosida ko‘rsatiladigan xizmatlar hisobini yuritish” tizimiga integratsiya qilish yoki ushbu tizimdan foydalanish orqali shakllantiriladi.

**Ta’lim kreditini olish uchun zarur hujjatlar:**

1. Ta’lim kreditini olish uchun ariza.

2. Talaba va oliy ta’lim muassasasi o‘rtasida tuzilgan to‘lov-kontrakt asosida o‘qish haqidagi shartnoma (kontrakt).

3. Kreditni qaytarishning ta’minlanishi to‘g‘risida hujjat (masalan, jismoniy yoki yuridik shaxslarning kafolati, mol-mulk yoki qimmatli qog‘ozlar garovi, kreditning qaytarilmasligi xavfini sug‘urtalash haqidagi sug‘urta polisi).

4. “Ijtimoiy himoya yagona reyestri”ga kiritilganligini tasdiqlovchi ma’lumotnoma (“Ijtimoiy himoya yagona reyestri”ga kiritilgan oilalar farzandlari uchun).

5. Bankning ichki hujjatlarida (siyosatida) belgilangan boshqa hujjatlar, shu jumladan, birgalikda kredit oluvchiga tegishli ma’lumot va hujjatlar.

**Qaysi banklar ta’lim kreditlarini ajratmoqda?**

O‘zbekistonda 14 ta bank ta’lim kreditlarini ajratadi. Ularning aksariyati davlat dasturi doirasida, yillik 14 foiz stavkada kreditlar beradi. Faqat beshta bank bunday kreditlarni o‘z mablag‘lari hisobidan moliyalashtiradi.

Kreditdan O‘zbekiston fuqarolari hamda mamlakatda doimiy yashovchi chet el fuqarolari foydalanishi mumkin. Uni bakalavriat yoki magistraturada kunduzgi, kechki va masofaviy ta’lim uchun rasmiylashtirish mumkin. Ayrim banklar superkontrakt to‘lovini ham kredit hisobidan qoplash imkonini beradi.

Ta’lim O‘zbekistonda litsenziyaga ega bo‘lgan davlat, xususiy yoki xorijiy oliy ta’lim muassasalari filiallarida olinishi mumkin. Bank kontrakt qiymatining 80 foizidan 100 foizigacha bo‘lgan qismini qoplaydi.

Kredit faqat o‘qish uchun to‘lovni amalga oshirishga mo‘ljallangan. Shu sababli mablag‘ni naqd pul shaklida yoki shaxsiy bank kartasiga o‘tkazib olish mumkin emas. Bank pulni to‘g‘ridan to‘g‘ri oliy ta’lim muassasasi hisob raqamiga o‘tkazadi.

Kredit olish uchun oliy ta’lim muassasasi bilan tuzilgan amaldagi kontrakt va kredit ta’minoti — kafillik, mol-mulk garovi yoki sug‘urta talab etiladi. Ayrim qarz oluvchilar uchun istisnolar mavjud. Masalan, Yagona ijtimoiy himoya reyestriga kiritilgan oilalardagi ayollardan kafillik yoki garov talab qilinmaydi.

**Kreditni qanday rasmiylashtirish mumkin?**

Arizani bankka shaxsan murojaat qilgan holda yoki onlayn tarzda topshirish mumkin. Bankka murojaat qilinganda, zarur hujjatlar taqdim etiladi. Bank ularni tekshirgach, kredit ajratish yoki ajratmaslik bo‘yicha qaror qabul qiladi. Ariza ma’qullangan taqdirda, tomonlar kredit shartnomasini tuzadi.

Onlayn arizani Ta’lim krediti tizimi yoki Yagona portal orqali topshirish mumkin. Bunday holatda jarayonning asosiy qismini masofadan turib amalga oshirish mumkin, biroq zarurat tug‘ilganda rasmiylashtirishni bankda yakunlash talab etiladi.

Bank arizani ma’qullaganidan so‘ng kredit mablag‘larini to‘g‘ridan to‘g‘ri ta’lim muassasasining hisob raqamiga o‘tkazadi. Talaba boshqa oliy ta’lim muassasasiga o‘tsa yoki o‘qish qiymati o‘zgarsa, kredit summasi qayta hisoblanishi mumkin. Buning uchun bank va ta’lim muassasasiga murojaat qilib, o‘zgarishni tasdiqlovchi hujjatlarni taqdim etish kerak.

**Davlat dasturi bo‘yicha kredit**

Davlat dasturi 2021-yildan beri amal qiladi. U Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi Ta’lim kreditlarini moliyalashtirish jamg‘armasi orqali amalga oshiriladi.

Ayollar uchun qo‘shimcha qo‘llab-quvvatlash chorasi mavjud: kredit bo‘yicha foizlar Jamg‘arma mablag‘lari hisobidan qoplab beriladi. Shu sababli dastur shartlariga rioya qilgan qarz oluvchi kreditning faqat asosiy summasini, foiz to‘lamagan holda qaytaradi.

Dasturning asosiy afzalligi — yillik 14 foizlik qat’iy stavka. Bunda o‘qish davrida asosiy qarzni to‘lash talab etilmaydi. Talaba bu davrda kredit bo‘yicha faqat foizlarni to‘laydi. Oliy ta’limni tugatgandan so‘ng bitiruvchiga ish topishi uchun imtiyozli davr beriladi. Asosiy qarzni to‘lash o‘qishni tamomlagandan olti oy o‘tib boshlanadi.

**Kredit miqdori talabaning kursi va ta’lim qiymatiga bog‘liq:**

* **1-kurs:** Kontrakt qiymatining 100 foizigacha.

* **2-kurs va undan yuqori:** O‘rtacha o‘zlashtirish ko‘rsatkichi (GPA) 3,0 dan past bo‘lsa, 80 foizigacha. Qolgan 20 foizini talabaning o‘zi to‘laydi.

* **100 foizigacha:** GPA 3,0 va undan yuqori bo‘lgan talabalar, shuningdek, Yagona ijtimoiy himoya reyestriga kiritilgan oilalar a’zolari uchun.

Imtiyozli kreditlar faqat O‘zbekistondagi oliy ta’lim muassasalarida kunduzgi ta’lim shaklida tahsil olayotgan talabalarga ajratiladi.

Bundan tashqari, beshta bank ta’lim kreditlarini o‘z mablag‘lari hisobidan moliyalashtirmoqda. Davlat dasturi doirasidagi kreditlardan farqli o‘laroq, bunday kreditlarni nafaqat kunduzgi, balki kechki va masofaviy ta’lim uchun ham rasmiylashtirish mumkin.