Tadqiqotchilarning aniqlashicha, fillar davolanish uchun shifobaxsh oʻsimliklardan foydalanadi

Tadqiqotchilarning aniqlashicha, fillar davolanish uchun shifobaxsh oʻsimliklardan foydalanadi

Mahalliy ekspertlarning maʼlumotlariga koʻra, yovvoyi fillar 35 dan ortiq oʻsimlikdan foydalangan, ularning aksariyati shifobaxsh xususiyatlari bilan mashhur

Afrika fillari kasal boʻlib qolganlarida oʻzlarini va oila aʼzolarini davolash uchun oʻnlab turli xil shifobaxsh oʻsimliklardan foydalanadilar.

Keniyaning Elgon togʻi hududida fillar bilan birga yashovchi va ishlovchi odamlar oʻrtasida oʻtkazilgan soʻrovnomalarga asoslangan tadqiqot shunday xulosaga keldi.

Bu hayvonlar oʻzlarining gʻayrioddiy xulq-atvori bilan olimlarni anchadan beri hayratda qoldirib keladi. Ular «tuz qazuvchi fillar» sifatida tanilgan, chunki ular gʻorlarga kirib, ratsioni uchun zarur boʻlgan minerallarni olish uchun tishlari bilan toshlarni qiradilar.

Yaqinda eʼlon qilingan tadqiqot shuni koʻrsatadiki, oʻsha fillar oʻrmondagi bir nechta oʻsimlik turlaridan tibbiy maqsadlarda ham foydalanadilar.

Mount Elgon Foundation tomonidan oʻrnatilgan fotoqopqonlar fillarning ratsionini toʻldirish uchun gʻorlarda tuz «qazib olayotganini» tasvirga oldi.

Yetakchi tadqiqotchilardan biri, AQShdagi Braun universiteti doktori Elodi Freymanning aytishicha, ushbu tadqiqot oʻrmon yashash joylarining vayron boʻlishi hayvonlarni va insonlarni yashab qolish uchun zarur boʻlgan dori-darmonlardan mahrum qiladimi, degan savolni oʻrtaga tashlaydi.

«Bu bizning dori-darmonlarimiz insoniyatdan tashqaridagi dunyo bilan qanchalik chambarchas bogʻliqligini koʻrsatadi», dedi doktor Freyman BBC News nashriga.

Tadqiqotchilarning taʼkidlashicha, oʻrmonlar fillar uchun «tabiiy dorixonalar» hisoblanadi.

Ular mahalliy aholi, jumladan, yovvoyi tabiat nazoratchilari va jamoat oqsoqollari bilan suhbatlashdilar.

Ularning hikoyalarida fillar oʻzlarini noxush his qilganlarida maʼlum bir oʻsimliklarni tanlashlari va ona fillar oʻz bolalariga shifobaxsh oʻsimlik xomashyosini berishlari tasvirlangan.

Bundan tadqiqotchilar fillar 35 xil oʻsimlik turidan foydalanishi va ulardan 25 tasi mahalliy aholiga shifobaxsh xususiyatlari bilan maʼlum degan xulosaga kelishdi.

Guvohliklar baʼzi hayratlanarli tafsilotlarni oʻz ichiga olgan. Bir maʼlumotda yovvoyi tabiat nazoratchisi fillarning Angurvit (Angurweet) deb nomlanuvchi oʻsimlikdan «bolalariga berish uchun dori sifatida» foydalanganini koʻrganini aytgan.

Angurvit oshqozon ogʻrigʻi kabi kasalliklarni davolashda qoʻllaniladi. Nazoratchi ona fillar uni ogʻizlarida aralashtirishini — «barglarini yulib olib, boshqa daraxtlarning ildizlari bilan birga yumshaguncha chaynashini» tasvirlab bergan.

U shuningdek, ona fillar oʻsimlik xomashyosini oʻz sutlari bilan aralashtirganini koʻrganini aytdi. «Ular buni bolalariga berishadi, bolalari esa uni chaynab, qattiq qismlarini tupurib tashlaydi».

Yaponiyadagi Nagasaki universiteti primatologi, professor Maykl Xaffman bu maʼlumot «qiziqarli» ekanini, ammo fillar oʻz bolalariga maxsus tibbiy yordam koʻrsatayotganini isbotlash uchun koʻproq dalillar kerakligini aytdi.

Olimlar mahalliy yovvoyi tabiat ekspertlariga kuzatilayotgan xulq-atvorni yozib olish uchun kameralar berish orqali ushbu dalillarni toʻplashni boshlab yuborishdi.

Ular shuningdek, fillar foydalanadigan oʻsimliklarni tahlil qilib, fillarning oʻzlari kashf etgan boʻlishi mumkin boʻlgan yangi dori vositalarini izlamoqdalar.

Loyihaning yana bir yetakchi tadqiqotchisi, Gamburgdagi Bernxard Noxt nomidagi Tropik tibbiyot instituti xodimi, doktor Fabiyen Shults BBC News nashriga shunday dedi: «Mahalliy bilimlar bizga xarita berdi».

«Biz [endi] fillarni kuzatib, ular maʼlum bir sogʻliq sharoitida maʼlum bir oʻsimliklarni tanlaydimi-yoʻqmi va bu oʻsimliklar tegishli biologik faollikka egami-yoʻqmi, shuni oʻrganmoqchimiz».

Tadqiqot davomida hayvonlar foydalanadigan 35 xil oʻsimlik turi aniqlandi.

Koʻpgina hayvonlar oʻzlarini oʻsimliklar va boshqa tabiiy vositalar bilan davolaydilar.

Fillarning «oʻzini oʻzi davolashi» haqidagi eng dastlabki ilmiy maʼlumotlar uchinchi asrning boshlariga toʻgʻri keladi.

Rimlik yozuvchi Klavdiy Elian oʻzining «De Natura Animalium» («Hayvonlar tabiati toʻgʻrisida») asarida nayza va kamon oʻqlaridan yaralangan filning zaytun daraxti gullari va moyini yeganini tasvirlagan. Fil toʻliq sogʻayib ketgan.

Asrlar oʻtgach, bu olimlar yovvoyi tabiat bizga ular rivojlangan oʻrmon yashash joylaridagi oʻsimliklarning xususiyatlari haqida nimalarni oʻrgatishi mumkinligini tadqiq qilmoqdalar.

«Bu sayyorada shunday ajoyib qobiliyatga ega boʻlgan dori ishlab chiqaruvchi organizmlar bor», dedi doktor Freyman BBC News nashriga. «Atrofimizda mavjud boʻlgan dori-darmon fabrikalari».

Tadqiqotchilar fillar foydalanadigan oʻsimliklarni aniqlash uchun mahalliy ekspertlar bilan hamkorlik qilishdi.

Tadqiqotda ishtirok etmagan professor Xaffman shunday qoʻshimcha qildi: «Biz endi chivinlar va drozofilalar (pashshalar) oʻzini oʻzi davolashini, asalarilar oʻzini oʻzi davolashini, shuningdek, evolyutsiya pillapoyasi boʻylab Afrika va Osiyoning yirik maymunlarigacha boʻlgan koʻplab boshqa turlar ham shunday qilishini bilamiz.

«Har bir yangi oʻrganilgan tur bilan biz tibbiy oʻtmishimizni yanada chuqurroq anglab bormoqdamiz».

Doktor Freyman uchun bu kashfiyotlar kelajak uchun ham saboq beradi.

«Dorixonadan sotib oladigan koʻplab dori-darmonlarimiz daraxtlar, suvoʻtlar, zamburugʻlar va marjon riflaridan olingan birikmalardan tayyorlangan.

«Bu oʻrmonlarni himoya qilish va ushbu tabiiy dorixonalarni saqlab qolish biz uchun ikki tomonlama foydalidir... toki biz kelajakda bizni qutqara oladigan yangi tabiiy mahsulotlarni kashf etgunimizcha».