Taʼlim va innovatsiyalar Markaziy Osiyoning kelajakdagi raqobatbardoshligi asosi sifatida

**Taʼlim va innovatsiyalar Markaziy Osiyoning boʻlajak raqobatbardoshligi asosi sifatida**

8 oktyabr kuni Avazada boʻlib oʻtgan Markaziy Osiyo davlatlari va Ozarbayjon rahbarlarining sakkizinchi Maslahat uchrashuvi mintaqaviy hamkorlik bevosita amaliy kun tartibiga oʻtayotganini koʻrsatdi. Oʻzbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning texnologiyalar va taʼlim sohasidagi tashabbuslari raqamli infratuzilma, sunʼiy intellekt va kadrlar tayyorlashni mintaqaning uzoq muddatli raqobatbardoshligi vazifalari bilan bogʻlaydi.

Ularning asosiy xususiyati raqamli infratuzilma, ilmiy-texnologik salohiyat va inson kapitalini bir vaqtning oʻzida rivojlantirishni nazarda tutuvchi kompleks yondashuvdan iborat.

Bugungi kunda jahon iqtisodiyoti yangi texnologik bosqichga kirmoqda, unda mahsuldorlik va raqobatbardoshlik koʻp jihatdan hisoblash quvvatlaridan foydalanish imkoniyatiga, shaxsiy raqamli yechimlarni yaratish qobiliyatiga va yangi avlod mutaxassislarining mavjudligiga bogʻliq.

Markaziy Osiyo uchun bu alohida ahamiyatga ega.

Sanoat, transport va energetika sohalaridagi koordinatsiyaning kengayishi iqtisodiy oʻsish uchun yangi imkoniyatlar ochadi, lekin shu bilan birga zamonaviy raqamli infratuzilma va malakali kadrlarga boʻlgan ehtiyojni kuchaytiradi.

Ushbu kontekstda Oʻzbekiston Prezidentining milliy maʼlumotlar markazlarining oʻzaro bogʻliq tarmogʻi asosida Umumiy hisoblash infratuzilmasini yaratish boʻyicha tashabbusi alohida ahamiyat kasb etadi. U Oʻzbekistonning ilmiy-texnologik hamkorlikni mustahkamlash boʻyicha izchil siyosatining mantiqiy davomidir. Jumladan, 2025 yilda Toshkentda boʻlib oʻtgan yettinchi Maslahat uchrashuvida Prezident Shavkat Mirziyoyev davlatlararo loyihalarni moliyalashtirish va sunʼiy intellektni qoʻllash imkoniyatlarini kengaytirish uchun Ilmiy tadqiqotlar jamgʻarmasini tashkil etishni taklif qilgan edi.

Bugungi kunda sunʼiy intellekt va katta hajmdagi maʼlumotlarni qayta ishlash texnologiyalari mehnat unumdorligini oshirish, ishlab chiqarish jarayonlarini maqbullashtirish va davlat boshqaruvini takomillashtirishning eng muhim vositalariga aylanmoqda. Shu bilan birga, ularni keng joriy etish katta hisoblash quvvatlarini talab qiladi, ularni faqat milliy darajada yaratish esa katta moliyaviy va texnologik xarajatlar bilan bogʻliq.

Shu omillar fonida Oʻzbekiston yetakchisi tomonidan ilgari surilgan, mintaqa davlatlarining mavjud imkoniyatlarini birlashtirishga asoslangan yondashuv juda dolzarb boʻlib koʻrinmoqda. Tashabbusning amalga oshirilishi chegaralararo transport oqimlarini boshqarish, energetika, suv va qishloq xoʻjaligida raqamli yechimlarni kengroq qoʻllashni taʼminlashi, shuningdek, texnologik tadbirkorlik va qoʻshma innovatsion loyihalarni rivojlantirish uchun qoʻshimcha imkoniyatlar yaratishi kerak.

Shu bilan birga, bunday infratuzilmadan foydalanish samaradorligi koʻp jihatdan malakali mutaxassislarning mavjudligiga bogʻliq. Shu munosabat bilan, sohaviy kadrlarni tayyorlash boʻyicha qoʻshma dasturlarni ishga tushirish va texnologik tadbirkorlikni qoʻllab-quvvatlash bilan bir qatorda, Oʻzbekiston rahbari Talab yuqori boʻlgan kasblar va kompetentsiyalarning mintaqaviy atlasini ishlab chiqishni taklif etdi.

Ushbu taklifning dolzarbligi Markaziy Osiyo iqtisodiyotlarining malakali kadrlarga boʻlgan ehtiyoji ortib borayotgani bilan izohlanadi. Yosh va oʻsib borayotgan aholi rivojlanish uchun salmoqli salohiyat yaratadi, biroq uning roʻyobga chiqishi tobora koʻproq taʼlimning iqtisodiyotning real talabiga mos kelishiga bogʻliq boʻlib bormoqda.

Jadal texnologik modernizatsiya ushbu talab tarkibini shiddat bilan oʻzgartirmoqda. Ishlab chiqarishni avtomatlashtirish, transport va energetikani raqamlashtirish, sunʼiy intellektni joriy etish koʻpincha taʼlim dasturlari moslashishga ulgurishidan koʻra tezroq yangi kasblar va kompetentsiyalarni shakllantirmoqda.

Bunday sharoitda Mintaqaviy atlas taʼlim siyosatini iqtisodiyotning real ehtiyojlari bilan muvofiqlashtirishning amaliy vositasiga aylanishi mumkin. Milliy prognozlarni birlashtirish eng talabgir kasblarni oldindan aniqlash, taʼlim dasturlariga tuzatishlar kiritish va istiqbolli yoʻnalishlar boʻyicha kadrlar tayyorlashni rejalashtirish imkonini beradi.

Bunday yondashuvning amaliy zarurligi sanoat, transport, energetika va raqamli sohalardagi yirik davlatlararo loyihalarni amalga oshirishda yaqqol namoyon boʻladi. Bunday holda, kadrlar rejalashtirishi investitsiyaviy va infratuzilmaviy loyihalashning ajralmas qismiga aylanadi.

Tashabbus ilgari shakllangan taʼlim kun tartibini ham rivojlantiradi. 2024 yilda Ostonada boʻlib oʻtgan oltinchi Maslahat uchrashuvida Oʻzbekiston Prezidenti Taʼlim va akademik almashinuvlar boʻyicha Markaziy Osiyo dasturini, yetakchi oliy oʻquv yurtlari diplomlarini oʻzaro tan olishni va iqtidorli yoshlar uchun stipendiya imkoniyatlarini kengaytirishni taklif qilgan edi. «Markaziy Osiyo yoshlar kun tartibi – 2030»ni ilgari surish ushbu yoʻnalishni toʻldirib, taʼlim va kasbiy rivojlanishni yoshlarning mintaqaviy hamkorlik va innovatsion faoliyatdagi yanada faol ishtiroki bilan bogʻlaydi.

Mintaqaviy atlas taʼlim sohasidagi hamkorlikni modernizatsiya qilishning muayyan vazifalari va kompetentsiyalarga boʻlgan boʻlajak talab bilan bogʻlagan holda, ushbu tashabbuslarga amaliy ahamiyat bagʻishlaydi.

Shunday qilib, ilgari surilgan tashabbuslar bir-biri bilan chambarchas bogʻliq va bir-birini toʻldiradi. Ularning amaliy roʻyobga chiqarilishi sunʼiy intellekt va innovatsion sohalarni rivojlantirish uchun texnologik asos yaratishga, shu bilan bir vaqtda iqtisodiyotning yangi ehtiyojlarini hisobga olgan holda malakali kadrlar tayyorlashni taʼminlashga imkon beradi.

Yakuniy natijada bu raqamli va taʼlim sohasidagi hamkorlikni chuqurlashtirishga, Markaziy Osiyoning texnologik salohiyatini mustahkamlashga va mintaqa davlatlarining ilgʻor texnologiyalarni birgalikda oʻzlashtirish imkoniyatlarini kengaytirishga xizmat qiladi.