Sun’iy intellektdan soliq maslahatlari: AI Soliq platformasi nimalar qila oladi?
Soliq qo‘mitasi sun’iy intellekt asosida ishlovchi AI Soliq platformasini ishga tushirdi. Platforma hozircha, asosan, tadbirkorlar uchun mo‘ljallangan bo‘lib, soliq masalalarini tushunish va hal qilishda ko‘maklashishi, masalan, mavjud imtiyozlar haqida ma’lumot berishi, soliq hisobotlarini tahlil qilishi va boshqa imkoniyatlarni taqdim etishi ko‘zda tutilgan. Kun.uz platformaning imkoniyatlari haqidagi savollar bilan Soliq qo‘mitasi AKT departamenti boshqarma boshlig‘i Akmaliddin Nurmuhammadov bilan suhbatlashdi.
**Sun'iy intellekt asosidagi soliq maslahatlari: "AI Soliq" platformasi imkoniyatlari**
**"AI Soliq" platformasi nima maqsadda yaratilgan va qanday imkoniyatlarni taqdim etadi?**
"AI Soliq" – Soliq qo‘mitasi tomonidan ishlab chiqilgan, sun'iy intellektga asoslangan portal bo‘lib, Soliq qo‘mitasining ulkan ma'lumotlar bazasini yagona platformaga jamlaydi. Ilgari soliq to‘lovchilar hisobotlar, imtiyozlar, reytinglar va boshqa ma'lumotlarni olish uchun turli axborot tizimlaridan foydalanishga majbur bo‘lishgan. "AI Soliq" esa bu xizmatlarni birlashtirib, sun'iy intellekt asosida tahlillar va tavsiyalar beradi.
Hozirda platformada to‘qqizta xizmat mavjud bo‘lib, yana ikkitasi ishlab chiqilmoqda. Jumladan:
* **AI Korxona:** Korxonani kompleks tahlil qilib, tavsiyalar beradi.
* **AI EHF:** Xavf toifasiga tushgan elektron hisob-fakturalar bo‘yicha maslahatlar beradi.
* **AI Reyting:** Barqarorlik reytingi natijalarini tahlil qilib, uni yaxshilash bo‘yicha amaliy tavsiyalar taqdim etadi.
* **AI Avtokameral:** Avtokameral nazoratda aniqlangan tafovutlar bo‘yicha tavsiyalar beradi.
* **AI Imtiyoz va AI Hisobot:** Soliq imtiyozlari va hisobotlar bo‘yicha xizmatlar.
**Tadbirkorlar "AI Reyting" orqali barqarorlik reytingida ball yo‘qotish sabablarini tushunishlari mumkinmi?**
Ha, "AI Reyting" korxonaning reyting natijalarini, olingan ballarini va ularni yaxshilash yo‘llarini batafsil ko‘rsatadi. Foydalanuvchi har bir mezon bo‘yicha olgan ballari va yo‘qotishlarini ko‘ra oladi. Istalgan mezonni tanlaganda, chatbot aynan o‘sha mezon bo‘yicha tahlil qilib, ball yo‘qotilishining sababini tushuntiradi. Shuningdek, foydalanuvchi ovozli yoki yozma shaklda savol berib, maksimal ball olish uchun nimalarga e'tibor berish kerakligi bo‘yicha tavsiyalar olishi mumkin.
**Platforma faqat Soliq qo‘mitasi bazasi bilan ishlaydimi yoki boshqa idoralar ma'lumotlari ham integratsiya qilinganmi?**
Platforma asosan Soliq qo‘mitasi ma'lumotlar bazasidan foydalanadi. Ammo Soliq qo‘mitasining o‘zi 70 dan ortiq vazirlik va idora bilan integratsiya qilinganligi sababli, ular bilan almashinilayotgan ma'lumotlardan ham foydalaniladi.
**Hozircha platforma asosan biznes uchun mo‘ljallangandek. Undan qanday foydalanish mumkin? Mobil ilova ham bo‘ladimi?**
Platformaga kirish juda oddiy. Foydalanuvchilar ai.soliq.uz sayti orqali elektron raqamli imzo bilan tizimga kirishlari mumkin. Yuridik shaxslar, jismoniy shaxslar va o‘zini o‘zi band qilgan fuqarolar undan foydalanish imkoniyatiga ega. Hozircha alohida mobil ilova yo‘q, ammo kelgusida Soliq mobil ilovasiga integratsiya qilinadi. Hozirda kompyuter yoki mobil telefon brauzeri orqali foydalanish mumkin.
**Platformani yaratishga qancha mablag‘ sarflandi?**
Ushbu platformani ishlab chiqish uchun qo‘shimcha mablag‘ sarflanmagan. Uni Soliq qo‘mitasining o‘z mutaxassislari – Yangi texnologiyalar ilmiy-axborot markazi, Soliq ma'lumotlarini qayta ishlash markazi hamda sun'iy intellekt laboratoriyasi mutaxassislari ishlab chiqqan.
**Ma'lumotlar qanchalik himoyalangan? Ular ChatGPT yoki boshqa xorijiy sun'iy intellekt modellariga yuborilmaydimi?**
Platformada sun'iy intellektning turli texnologiyalari qo‘llaniladi. Asosiy til modeli Soliq qo‘mitasining o‘z serverlarida joylashgan. Ma'lumotlar ChatGPT yoki Claude kabi tashqi modellarga yuborilmaydi. Open-source modellaridan foydalanilgan bo‘lsa-da, ular o‘z serverlarida o‘zbek tili va soliqqa oid ma'lumotlar bilan qayta o‘qitilgan. Axborot xavfsizligi to‘liq ta'minlanadi, barcha ma'lumotlar yopiq perimetrda saqlanadi.
**Oddiy tadbirkor ertadan boshlab "AI Soliq"dan foydalansa, uning ishida nima o‘zgaradi?**
Eng katta farq shundaki, kerakli ma'lumotlarni turli tizimlardan qidirishga vaqt ketmaydi. Barcha xizmatlar bitta platformada jamlangan. Chatbot orqali savollarga javob olish, normativ-huquqiy hujjatlarni alohida izlashga ehtiyoj kamayadi. Masalan, barqarorlik reytingi yoki avtokameral tizim bo‘yicha call-markazga qo‘ng‘iroq qilish o‘rniga, javobni chatbotdan olish mumkin.
**Sun'iy intellekt tavsiyalariga qanchalik ishonish mumkin? Agar SI tavsiyasiga amal qilib xatoga yo‘l qo‘yilsa, javobgarlik kimda bo‘ladi?**
Platforma Soliq qo‘mitasining o‘z ma'lumotlar bazasiga tayangan holda ishlaydi va tavsiyalar 95–99 foiz aniqlikda shakllantiriladi. Shunga qaramay, SI tavsiyalari maslahat xarakteriga ega. Asosiy huquqiy mezon har doim Soliq kodeksi va boshqa normativ-huquqiy hujjatlar bo‘lib qoladi. Soliq hisobotlari uchun javobgarlik buxgalter yoki boshqa mas'ul shaxs zimmasida qoladi. Sun'iy intellekt esa ularga yordam beruvchi vosita, xolos.
**"AI Imtiyoz" xizmati ilgari foydalanilmagan soliq imtiyozlarini ham tavsiya qiladimi?**
Ha. "AI Imtiyoz" korxona foydalanayotgan imtiyozlarni ham, faoliyat yo‘nalishidan kelib chiqib foydalanishi mumkin bo‘lgan imtiyozlarni ham ko‘rsatadi. Shuningdek, qaysi shartlar bajarilsa, ushbu imtiyozdan foydalanish mumkinligi, qanday hujjatlar topshirilishi kerakligi haqida ham ma'lumot beradi. Foydalanuvchi chatbot orqali qo‘shimcha savollarini ham berishi mumkin.
**Biznesni eng ko‘p qiynaydigan masalalardan biri – soliq tekshiruvlari. Bu borada platforma qanday yordam beradi?**
Hozircha "AI Avtokameral" xizmati tekshiruvdan oldingi tahlillar bo‘yicha ishlaydi. Unda qaysi mezonlar bo‘yicha tafovut aniqlangani, bu tafovutlarning sababi va ularni bartaraf etish yo‘llari ko‘rsatiladi. Soliq to‘lovchi shu tavsiyalar asosida kamchiliklarini oldindan tuzatishi mumkin.
**Kelgusida boshqa turdagi soliq tekshiruvlari bilan bog‘liq funksiyalar ham qo‘shiladimi?**
Sayyor soliq tekshiruvi yoki soliq auditi tartibi o‘zgarmaydi. Ammo ichki tahlillarda sun'iy intellekt va mashinaviy o‘qitish modellaridan foydalaniladi. Aniqlangan xavflar keyinchalik "AI Korxona" xizmatidagi "Kamchilik va tavsiyalar" bo‘limida aks ettiriladi. Bu tekshiruv boshlanadi degani emas, balki tavsiyaviy xarakterga ega ogohlantirish bo‘ladi.
**"AI Keshbek" xizmati qanday ishlaydi?**
Bu xizmat jismoniy shaxslar uchun mo‘ljallangan. Foydalanuvchi elektron raqamli imzo orqali tizimga kiradi. Agar ro‘yxatdan o‘tkazilgan chek bo‘yicha keshbek hisoblanmagan bo‘lsa, AI buning sababini tushuntirib beradi. Qaysi normativ hujjat asosida rad etilgani, qaysi band qo‘llangani haqida ham yozma yoki ovozli tarzda ma'lumot olish mumkin. Bu yerda faqat muammoli cheklar ko‘rsatiladi, tasdiqlangan cheklar aks ettirilmaydi.
**Yana qanday yangi funksiyalar rejalashtirilgan?**
Yaqin oylarda "AI Yordamchi" xizmatini ishga tushirish rejalashtirilmoqda. U ham jismoniy shaxslar, ham tadbirkorlar uchun umumiy chatbot sifatida ishlaydi. Foydalanuvchi oddiy tilda savol beradi, tizim esa normativ-huquqiy hujjatlarga asoslangan holda javob qaytaradi. Masalan, mol-mulk, QQS, yer, suv va boshqa barcha soliq turlari bo‘yicha hisob-kitoblar yoki tushuntirishlarni bera oladi.
**Ushbu xizmat qachon ishga tushiriladi?**
Rejaga ko‘ra, avgust oyi oxirigacha platformaga qo‘shiladi. Sentyabr boshidan foydalanuvchilar undan foydalanishlari mumkin.