STTM: Oʻzbekiston-Xitoy hamkorligining yangi bosqichi: qoʻshma innovatsiyalar, milliy kompetentsiyalar va texnologik suverenitet

SMTI: Oʻzbekiston-Xitoy hamkorligining yangi bosqichi: qoʻshma innovatsiyalar, milliy kompetentsiyalar va texnologik suverenitet

2026 yil 19 oktyabr kuni Toshkentda «Raqamli sheriklik: sunʼiy intellekt va yangi avlod maʼlumotlar iqtisodiyoti» mavzusida Oʻzbekiston-Xitoy ekspertlar kengashining ikkinchi yigʻilishi boʻlib oʻtdi.

Tadbir Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Strategik va mintaqalararo tadqiqotlar instituti (SMTI) hamda Xitoy Ijtimoiy fanlar akademiyasining Rossiya, Sharqiy Yevropa va Markaziy Osiyo instituti tomonidan tashkil etildi.

Kengash yigʻilishida ikki mamlakatning yetakchi tahliliy, tadqiqot va taʼlim markazlari, jumladan Jahon iqtisodiyoti va diplomatiya universiteti, Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi, Raqamli texnologiyalar va SIni rivojlantirish ilmiy-tadqiqot instituti, shuningdek Xitoy Ijtimoiy fanlar akademiyasining Osiyo-Tinch okeani mintaqasi va global strategiya instituti hamda Miqdoriy iqtisodiyot va texnik iqtisodiyot instituti vakillari ishtirok etdilar. Muhokamaga, shuningdek, diplomatik missiyalar rahbarlari va davlat idoralari vakillari ham qoʻshildilar.

Ushbu uchrashuv Kengashning 2025 yil 22 mart kuni Pekinda boʻlib oʻtgan, iqlim kun tartibi, yashil iqtisodiyotni rivojlantirish va ekologik texnologiyalarni joriy etishga bagʻishlangan birinchi yigʻilishida boshlangan ekspertlar muloqotining davomi boʻldi. Bu gal raqamli transformatsiyaning milliy strategiyalari, sunʼiy intellektni tartibga solishga doir yondashuvlar, investitsiyalar va innovatsiyalarni rivojlantirish, shuningdek, malakali kadrlar tayyorlash asosiy mavzular boʻldi.

Yigʻilish XXR Davlat kengashi Bosh vaziri Li Tsyanning Oʻzbekistonga tashrifi kunlarida boʻlib oʻtdi, tashrif doirasida u Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev bilan muzokaralar oʻtkazdi va Oʻzbekiston Bosh vaziri Abdulla Aripov bilan uchrashdi.

Yigʻilish davomida ekspertlar Oʻzbekiston-Xitoy munosabatlari muqaddam kuzatilmagan yuqori darajaga koʻtarilgani va barcha yoʻnalishlarda — siyosiy muloqot va savdo-iqtisodiy hamkorlikdan tortib ilmiy-texnikaviy kooperatsiya, raqamlashtirish va gumanitar almashinuvgacha izchil rivojlanayotganini taʼkidladilar.

Sheriklik koʻlami aniq natijalar bilan tasdiqlanadi. Oxirgi besh yilda oʻzaro savdo hajmi uch baravarga ortdi va 2025 yil yakunlariga koʻra 18 mlrd dollarga yaqinlashdi. Oʻzbekiston iqtisodiyotiga kiritilgan toʻgʻridan-toʻgʻri Xitoy investitsiyalari hajmi 17 mlrd dollarga yetdi, Xitoy kapitali ishtirokidagi korxonalar soni 6,5 mingdan oshdi, qatʼiy kelishuvlar bilan mustahkamlangan loyihalar portfeli esa qariyb 60 mlrd dollarni tashkil etdi. Shu bilan birga, hamkorlikning anʼanaviy yoʻnalishlari bilan bir qatorda, yuqori texnologik sohalar, jumladan raqamli texnologiyalar, sunʼiy intellekt, robototexnika va yashil energetika tobora katta ahamiyat kasb etmoqda.

Yigʻilishda soʻzga chiqqan SMTI direktorining birinchi oʻrinbosari Akramjon Neʼmatov sunʼiy intellekt va maʼlumotlar iqtisodiy raqobatbardoshlik, davlat boshqaruvi sifati va texnologik xavfsizlikning asosiy omillariga aylanayotganini bayon etdi. Ishlab chiqarish zanjirlari qayta qurilayotgan va texnologik raqobat kuchayayotgan bir sharoitda ushbu sohadagi hamkorlik Oʻzbekiston uchun alohida amaliy ahamiyatga ega boʻlmoqda.

Uning soʻzlariga koʻra, Prezident Shavkat Mirziyoyev rahbarligida raqamli transformatsiya islohotlarning asosiy yoʻnalishlaridan biriga aylandi. «Raqamli Oʻzbekiston – 2030», «Oʻzbekiston – 2030» va sunʼiy intellekt texnologiyalarini 2030 yilgacha rivojlantirish strategiyalarining amalga oshirilishi maʼlumotlardan foydalanishni kengaytirish, hisoblash quvvatlarini oshirish va milliy iqtisodiyotga intellektual yechimlarni joriy etish uchun zamin yaratmoqda.

Oʻzgarishlarning izchilligi xalqaro reytinglarda ham oʻz aksini topmoqda. Soʻnggi yillarda Oʻzbekiston BMTning Elektron hukumatni rivojlantirish indeksida 17 pogʻonaga, Butunjahon intellektual mulk tashkilotining Global innovatsion indeksida 16 pogʻonaga va Oxford Insights’ning Hukumatning sunʼiy intellektni qoʻllashga tayyorligi indeksida 25 pogʻonaga koʻtarildi.

Shu bilan birga, mamlakat oʻz pozitsiyalarini yanada mustahkamlashni maqsad qilgan. Prezident tomonidan 2030 yilga borib elektron hukumatni rivojlantirish boʻyicha 30 ta, SIni qoʻllashga tayyorlik boʻyicha 50 ta va innovatsion rivojlanish darajasi boʻyicha 50 ta yetakchi mamlakat qatoriga kirish vazifalari qoʻyilgan. Ushbu marralarga erishish uchun nafaqat raqamli infratuzilmani rivojlantirish va elektron xizmatlarni kengaytirish, balki shaxsiy texnologik kompetentsiyalarni shakllantirish, SIni amaliyotda kengroq qoʻllash va milliy raqamli iqtisodiyotning raqobatbardoshligini oshirish zarur.

A. Neʼmatov Xitoy Oʻzbekistonning texnologik va sanoat transformatsiyasiga salmoqli hissa qoʻshayotganini taʼkidladi. Savdo va investitsiyalar kengayishidan tashqari, telekommunikatsiyalar, maʼlumotlarni qayta ishlash, raqamli servis va sunʼiy intellekt sohasida hamkorlik rivojlanmoqda. Shu bilan birga, sheriklikni yanada chuqurlashtirish tayyor yechimlarni shunchaki joriy etishdan texnologiyalar transferi, muhandislik kompetentsiyalarini rivojlantirish, mutaxassislar tayyorlash hamda qoʻshma tadqiqot va ishlanmalarni kengaytirishni nazarda tutuvchi chuqurroq texnologik kooperatsiyaga oʻtish bilan birga kechishi kerak.

«Xitoy bilan hamkorlik tayyor yechimlarni xarid qilish bilan cheklanib qolmay, balki milliy iqtisodiyot ehtiyojlariga moslashtirilgan shaxsiy kompetentsiyalar, infratuzilma va texnologiyalarni rivojlantirishga xizmat qilishi biz uchun printsipial ahamiyatga ega», – dedi SMTI direktorining birinchi oʻrinbosari.

U, shuningdek, texnologik sheriklik milliy raqamli ekotizimning ochiqligi va uning xalqaro texnologik zanjirlarga integratsiyasini saqlab qolgan holda Oʻzbekistonning texnologik suverenitetini mustahkamlashga xizmat qilishi kerakligini qayd etdi. Maʼlumotlarni himoya qilish, raqamli yechimlarning mosligi, mahalliy ilmiy va muhandislik kompetentsiyalarini rivojlantirish, shuningdek, fuqarolar va biznesning raqamli iqtisodiyot afzalliklaridan keng foydalanishini taʼminlash bunday hamkorlikning eng muhim shartlari hisoblanadi.

A. Neʼmatov misol tariqasida 2026 yil avgustida uchirilgan hamda «Oʻzbekkosmos» agentligi bilan hamkorlikda STAR.VISION kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan Yerni masofadan zondlashning Samarkand-2028 sunʼiy yoʻldoshini keltirdi. Oʻzbek muhandislari qurilmaga integratsiya qilingan sunʼiy intellekt modulini yaratdilar. Ushbu tajriba yerlarni monitoring qilish, ekologik vaziyatni baholash va tabiiy resurslarni boshqarish uchun yuqori texnologik yechimlarni birgalikda ishlab chiqish salohiyatini koʻrsatadi.

Hamkorlik istiqbollarini ochar ekan, A. Neʼmatov beshta ustuvor yoʻnalishni ajratib koʻrsatdi: hisoblash infratuzilmasi va maʼlumotlar iqtisodiyotini, shu jumladan yuqori unumdorlikka ega hisoblashlar va maʼlumotlarni qayta ishlash markazlarini rivojlantirish; sanoat, iqtisodiyotning asosiy tarmoqlari va davlat boshqaruvi, jumladan qishloq va suv xoʻjaligiga SIni birgalikda ishlab chiqish va joriy etish; kadrlar tayyorlash va ilmiy tadqiqotlarni kengaytirish; elektron savdo va raqamli moliyani rivojlantirish, shuningdek, kiberxavfsizlikni mustahkamlash.

U Oʻzbekiston Prezidentining Oʻzbekiston-Xitoy sunʼiy intellektni rivojlantirish markazini tashkil etish, qoʻshma pilot loyihalarni ishga tushirish va oʻzbek tilidagi til modellarini ishlab chiqish boʻyicha tashabbusini amalda roʻyobga chiqarishga alohida ahamiyat qaratdi. Fuqarolar huquqlarini himoya qilish va innovatsiyalarni qoʻllab-quvvatlashni taʼminlaydigan SI axloqi va tartibga solinishiga doir muvozanatli yondashuvlarni ishlab chiqish zarurati alohida taʼkidlandi. Oʻzbekistonning Butunjahon sunʼiy intellekt sohasidagi hamkorlik tashkilotiga (WAICO) asoschi davlatlardan biri sifatida ishtirok etishi hamkorlik uchun qoʻshimcha imkoniyatlar ochadi.

Natijalarni yakunlar ekan, A. Neʼmatov Oʻzbekiston-Xitoy ekspertlar kengashi nafaqat ikki tomonlama muloqot maydoni, balki ikki mamlakatning ilmiy, texnologik va ishbilarmonlik salohiyatini birlashtirgan holda, talab yuqori boʻlgan takliflarni ishlab chiqish va qoʻshma tashabbuslarni ilgari surishning taʼsirchan mexanizmiga aylanishi kerakligini qayd etdi.

Xitoylik ekspertlar, oʻz navbatida, Oʻzbekistonning raqamli infratuzilma va milliy innovatsion ekotizimni rivojlantirishdagi yutuqlarini, shuningdek, uning axborot texnologiyalari va sunʼiy intellektning mintaqaviy markazi sifatidagi ortib borayotgan salohiyatini taʼkidladilar.

Muhokama davomida, shuningdek, Xitoy va Markaziy Osiyo mamlakatlari oʻrtasidagi raqamli aloqalarni mustahkamlagan holda texnologik kooperatsiya, raqamli xizmatlar, maʼlumotlar almashinuvi va qoʻshma innovatsiyalarni kengaytirishga xizmat qiluvchi Raqamli ipak yoʻlini rivojlantirishda Oʻzbekiston ishtirokining istiqbolli ekani urgʻulandi.

Yigʻilish ishtirokchilari raqamli sheriklikning barcha masalalari boʻyicha ekspertlar muloqotini davom ettirishga hamda sunʼiy intellekt, maʼlumotlar iqtisodiyoti va raqamli transformatsiya sohasidagi qoʻshma loyihalarni amalga oshirishga qaratilgan amaliy hamkorlik shakllarini rivojlantirishga tayyor ekanliklarini bildirdilar.