Soz mashinani elektromobilga almashtirish foydalimi? Olimlar hisoboti
Hali ishlab turgan benzinli yoki dizelli avtomobilni elektromobilga almashtirish ayrim sharoitlarda umumiy issiqxona gazlari chiqindilarini kamaytirishi mumkin. Shveysariyadagi hisob-kitob va AQShda oʻtkazilgan alohida tahlil shunday natija bergan. Biroq iqlim uchun foyda yillik masofa, elektr energiyasining manbasi va eski mashinaning keyingi taqdiriga bogʻliq.
Soz avtomobilni elektromobilga almashtirish qanchalik foydali? Olimlar hisoboti
Shveysariya Federal energetika boshqarmasi — BFE buyurtma qilgan, biroq dastlab eʼlon qilinishi toʻxtatib qoʻyilgan tadqiqot 2025-yil yozida oshkor qilingan. Shu bois hisobot hanuz jamoatchilikdan yashirilmoqda, degan talqin toʻgʻri emas.
Republik nashri va WAV tadqiqotchilar guruhi hisobotni hamda idoraning ichki yozishmalarini axborot olish toʻgʻrisidagi qonun orqali qoʻlga kiritgan. Yozishmalardan xodimlar soz avtomobillarni almashtirish haqidagi tavsiyalarga salbiy munosabat boʻlishidan xavotirlangani ayon boʻlgan. Bunday yondashuv aholining moliyaviy imkoniyatlaridan uzoqdek tuyulishi mumkin edi.
BFE eski avtomobil utilizatsiya qilinmay, boshqa shaxsga sotilsa, butun dunyo miqyosida chiqindilar qanchalik kamayishi nomaʼlumligini ham qayd etgan.
Masala ommaga maʼlum boʻlgach, idora 34 sahifali hisobotni oʻz saytiga joylashtirgan. Hujjat muqovasidagi 2025-yil 6-yanvar sanasi uning tayyorlangan vaqtini bildiradi. Tadqiqotni bajargan INFRAS kompaniyasi esa 2025-yil 4-avgustda natijalar va modelning cheklovlarini alohida izohlagan.
Hisob-kitobda avtomobilning butun hayot davri — ishlab chiqarish, yonilgʻi va elektr energiyasini olish, foydalanish hamda utilizatsiya jarayonlaridagi chiqindilar hisobga olingan.
Mualliflar bahosiga koʻra, Shveysariya avtoparkidagi ichki yonuv dvigatelli mashinalarning taxminan 90 foizini shu toifadagi yangi elektromobilga almashtirish iqlim uchun foydali boʻlishi mumkin.
Bu raqam chiqindilar 90 foizga kamayadi, degani emas. U almashtirish ijobiy natija beradigan avtomobillar ulushini anglatadi. Tahlil issiqxona gazlariga bagʻishlangan boʻlib, elektromobillar barcha ekologik koʻrsatkichlar boʻyicha ustunligini isbotlamaydi.
Asosiy natijalar eski mashina utilizatsiya qilinadigan ssenariyga tayangan. Agar u qayta sotilsa, yangi egasida boshqa, koʻproq yonilgʻi sarflaydigan avtomobilning oʻrnini bosadimi yoki yoʻllardagi mashinalar sonini shunchaki oshiradimi — buni ham hisobga olish kerak. Mualliflar ushbu oqibatlarning barchasini ishonchli modellashtira olmaganini tan olgan.
Yillik masofa ham muhim. Shveysariya modelida yiliga taxminan 4–5 ming kilometrdan kam yuradigan avtomobilni muddatidan oldin almashtirish, odatda, iqlim nuqtai nazaridan oʻzini oqlamagan. Koʻproq yurilganda esa foydalanish davridagi chiqindilar tejalishi yangi mashinani ishlab chiqarishda hosil boʻlgan chiqindilarni tezroq qoplaydi.