Sobiq bosh vazir bilan xayrlashuv marosimida Keniya politsiyasi tomonidan oʻldirilgan motamsarolar zoʻravonlikga aloqador boʻlmagan, deb topdi BBC

Keniya politsiyasi sobiq bosh vazirning milliy vidolashuv marosimida oʻldirgan motamsaralar zoʻravonliklarga aloqador boʻlmagani BBC tomonidan aniqlandi

«U yerda juda koʻp odam bor edi, nega aynan u?» Ivonn Akini eri otib oʻldirilgan kunni eslaydi

Keniya politsiyasi sobiq Bosh vazir Raila Odinga bilan milliy vidolashuv marosimida qarata oʻt ochganida halok boʻlgan uch nafar motamsara otishmaga sabab boʻlgan toʻqnashuvda qatnashmagani BBC Africa Eye surishtiruvida aniqlandi.

Oʻtgan yilning oktyabr oyida odamlar Odinga xotirasiga hurmat bajo keltirishi uchun oʻtkazilgan tadbirda motamsaralar Nayrobidagi «Kasarani» stadionining VIP-sektoriga yorib kirishga uringanidan soʻng uch kishi otib oʻldirilgan edi.

BBC’ning stadion ichidan olingan tahlili shuni koʻrsatadiki, qurbonlarning har biri mushtalashuv sodir boʻlgan joydan kamida 60 metr (197 fut) va 160 metrgacha boʻlgan masofada boʻlgan.

Keniya Ichki ishlar vaziri Kipchumba Murkomen BBC’ga xaloiq tosh otishni boshlaganidan soʻng politsiya harakatlari «vazminlik bilan» amalga oshirilganini aytdi.

BBC tomonidan oʻrganilgan tasvirlarda plastik kursilar kabi buyumlar otilayotganini aniq koʻrish mumkin, ammo ular orasida toshlar boʻlganiga hech qanday dalil yoʻq.

BBC 2025 yil 16 oktyabr kuni stadion ichida halok boʻlganlar qayerda joylashganini aniqlash uchun 1500 dan ortiq foto va videolarni koʻrib chiqdi, shuningdek, ularning ayrim yaqinlari bilan gaplashdi.

BBC’ning sud-tibbiy tahlili shuni koʻrsatadiki, oʻlimga olib kelgan oʻqlarni prezidentni himoya qilish topshirilgan elit politsiya boʻlinmasi uzgan boʻlishi mumkin.

Keniyaning eng uzoq xizmat qilgan muxolifat yetakchisi va sobiq bosh vaziri bir kun oldin Hindistonda davolanayotganda vafot etgan edi. U mamlakatning eng taʼsirli siyosiy arboblaridan biri edi.

Bir yil oʻtib ham Keniya politsiya nazorati organi — Mustaqil politsiya nazorati organi (IPOA) hali ham oʻlim holatlari va politsiyaning munosabatini surishtirmoqda va hech kim javobgarlikka tortilmagan.

Ichki ishlar vaziri politsiyachilarni himoya qilib, ular tanaffussiz koʻp soat ishlaganidan va soʻnggi daqiqada yangi joyga koʻchirilganidan keyin «juda katta bosim» ostida boʻlishganini aytdi.

«Tergov mustaqil politsiya nazorati organi tomonidan olib borilmoqda, ularning xulosalari tegishli huquqiy choralar koʻrishimizga yordam beradi, deb ishonamiz», — dedi Murkomen.

Politsiyaning xatti-harakatlari haqida soʻralganda, u shunday dedi: «Oʻylamaymanki... kimdir u yerda oʻtirib: 'Hozir ot', degan boʻlsin. Bu politsiya ofitserining oʻsha vaziyatdagi zudlik bilan qabul qilgan qaroridir».

Evans Kiche (chapda) va Jida Burka (oʻngda) boshidan, Vinsent Ogutu (oʻrtada) esa koʻkragidan otib oʻldirilgan

Eri halok boʻlganlar orasida boʻlgan Ivonn Akini BBC’ga shunday dedi: «Bizni himoya qiladi deb qaraydigan odamlarimiz — bizga bu azobni yetkazayotgan odamlardir. Bu mamlakatda bizni yosh bevaga, bu okrugda yosh yetimga aylantirayotganlar aynan shu odamlardir», — dedi u.

Odinganing 80 yoshida vafot etishi butun Keniya boʻylab katta qaygʻuga sabab boʻldi. Uning jasadi uyga uchirib kelinganda, Nayrobidagi Jomo Keniata xalqaro aeroportiga minglab odamlar yigʻildi.

Jasad dastlab parlamentda xotirlanishi kerak edi, ammo olomonning koʻpligi va xavfsizlik buzilishi xavfi tufayli soʻnggi daqiqada «Kasarani» stadioniga koʻchirildi. Rasmiylarning aytishicha, ularda 48 000 kishilik sigʻimga ega maydon xavfsizligini taʼminlash uchun vaqt kam boʻlgan va minglab odamlar maydonga va tribunalarga tekshiruvsiz yorib kirgan.

30 daraja issiqda tobutning yonidan oʻtish uchun bir necha soat kutgandan soʻng va rasmiy yangiliklar uchun ovoz kuchaytirish tizimi boʻlmagach, olomonning kichik bir qismi VIP-pavilonni qoʻriqlayotgan ofitserlarga buyumlarni, jumladan plastik kursilarni ota boshladi. Motamsaralar pavilon tomon bostirib kirganda politsiya jangovar oʻq uzgan. Stadionning boshqa joylaridan olingan tasvirlar shuni koʻrsatadiki, olomon asosan tinch boʻlgan.

Jami uch kishi halok boʻldi.

Ulardan biri 40 yoshli oshpaz va yetti farzandning otasi Evans Kiche edi. BBC tahlili shuni koʻrsatadiki, u boshidan olingan oʻq jarohatidan halok boʻlganida toʻqnashuvdan taxminan 60 metr uzoqlikda boʻlgan.

Halok boʻlgan qolgan ikki motamsara — Vinsent Ogutu va Jida Burka kamida 160 metr uzoqlikda, qarama-qarshi tribunada, pavilondan ancha yiroqda boʻlishgan.

Tekshiruv xulosalari Ogutu koʻkrak qismidan olingan oʻq jarohatidan va 42 yoshli Burka boshidan otilgan oʻqdan halok boʻlganini tasdiqlaydi.

Voqealar xronologiyasini qayta tiklash orqali BBC Africa Eye taktik kiyim va harbiy kamuflyaj kiygan, birgalikda harakat qilayotgan kamida gʻalaba sakkiz nafar politsiya ofitserini aniqladi. Ular avtomatik miltiqlar koʻtarib olishgan, hech qanday koʻrinaradigan farqlash belgilari boʻlmagan va yuzlari yopilgan edi.

Ularning kiyimlari va harakatlari otishmadan oldin va keyin Prezident Uilyam Ruto va boshqa VIP shaxslarga biriktirilgan xavfsizlik qatlamiga mos keladi. Ushbu boʻlinmaning kamida uch nafar ofitseri oʻz qurolidan oʻt ochgani koʻrinadi.

BBC ulardan uch nafarini prezident muhofazasi uchun masʼul boʻlgan elit politsiya boʻlinmasi aʼzolari deb aniqladi.

BBC qaysi oʻq har bir qurbonni oʻldirganini aniqlay olmaydi va stadion ichida boshqa ofitserlar oʻt ochganini istisno qila olmaydi.

Keniya Milliy politsiya xizmati BBC’ga shunday dedi: «Kun voqealaridan katta saboqlar olindi», bu «kelajakda yaxshiroq, professionalroq qoʻllash uchun asosiy oʻrganish tajribasi boʻlib xizmat qildi». IPOA izoh berish soʻroviga javob bermadi.

Otishma stadion ichidagi minglab odamlar orasida vahima keltirib chiqardi

36 yoshli, uch farzandning otasi Ogutu Kasaraniga borishni rejalashtirmagan edi, dedi uning xotini BBC’ga. U 16 oktyabr ertalab doʻstlari bilan Nayrobi markazida boʻlganida, odamlarning stadionga ketayotganini koʻrib, ularga qoʻshilishga qaror qilgan.

Bir necha soat ichida u vafot etdi.

Uning bevasi Ivonn Akini qotillik ularning oilasini qanday barbod qilganini tasvirlab, farzandlari endi yetim boʻlib qolganini aytdi.

Erining oʻlimiga bir yil toʻlishini xotirlashga tayyorgarlik koʻrayotgan Akini, hukumat tomonidan tashkil etilgan tadbirda hurmat bajo keltirayotganda eri nega halok boʻlganini hali ham tushunib yetgani yoʻq.

«Men shunchaki kuchli ayol boʻlishga harakat qilaman. Juda kuchli. Lekin ich-ichimda boʻshliq bor», — dedi u.

«Bu juda azobli, chunki baʼzida shunchaki oʻtirib oʻzingizga savol berasiz. Kasaranida juda koʻp odam bor edi, juda ham koʻp. Nega aynan u?»