Soatiga 500 ming soʻmdan. Afsungarlar marketpleyslarda ishlash niqobi ostida oʻzbekistonliklardan qanday qilib pul undirishmoqda

Soatiga 500 ming soʻmdan. Afsunkarlar marketpleyslardagi ish niqobi ostida oʻzbekistonliklarning pullarini qanday qilib shilib olmoqda

Oʻzbekistonda «Yandeks Market» va boshqa taniqli kompaniyalar nomidan masofaviy ish taklif qilish bilan bogʻliq firibgarlik sxemasi tarqalmoqda. Jabrlanuvchilarga «tovarlarni ilgari surish» boʻyicha oddiy topshiriqlarni bajarish taklif etiladi, biroq yakunda bu shaxsiy mablagʻlarni butunlay yoʻqotish bilan tugaydi. Sxema qanday ishlashini, boshqa mamlakatlardagi shu kabi holatlar haqida nimalar maʼlumligini va uning qurboniga aylanmaslik yoʻllarini tahlil qilamiz.

### Eʼtibordan chetda qoldirish qiyin boʻlgan eʼlon

Tuzoq oddiy Instagram lentasidan boshlanadi. «Reklama» belgisi boʻlgan post ommabop milliy marketpleysning firma ranglarida bezatilgan va boʻsh ish oʻrni niqobi ostida oson daromad vaʼda qiladi. Shartlar deyarli ideal koʻrinadi: uydan turib ishlash, kuniga bir soatdan uch soatgacha va toʻlovlar topshiriq bajarilgan kuni amalga oshiriladi. Bir soatlik ish uchun 500 ming soʻm, ikki soat uchun – 1,2 million, uch soat uchun esa – 2,3 million soʻm vaʼda qilinadi.

Vazifalarning oʻzi birinchi qarashda mutlaqo bezarar tuyuladi: buyurtmalarni tekshirish, maʼlumotlarni tasdiqlash va ularning maqomini yangilash.

Biroq eʼtiborsizlik oqibatida gʻalati detallarni payqamay qolish hech gap emas. Reklamani marketpleysga hech qanday aloqasi boʻlmagan, ingliz tilidagi nomga ega begona akkaunt joylashtiradi. Eʼlonning oʻzi vizual jihatdan neyrotarmoq tomonidan yaratilgan kontentga oʻxshaydi. Haqiqiy kompaniyalar boʻsh ish oʻrinlarini bunday usulda eʼlon qilmaydi, lekin daromad izlayotgan odam koʻpincha bu xavotirli signallarga eʼtibor bermaydi. Natijada, ariza topshirish tugmasi bosilgandan soʻng, foydalanuvchi avtomatik ravishda Telegram'ga oʻtadi.

### «Kurator» bilan tanishuv

Messenjerda jabrlanuvchini kimdir «kurator» yoki «ustoz» sifatida kutib oladi. Profilda koʻrsatilgan «Yandeks Market» logotipi tushirilgan avatar, soat 9:00 dan 21:00 gacha boʻlgan ish grafigi va rasmiy muloqot uslubi haqiqiy xodim taassurotini uygʻotadi. Reklama Uzum nomidan boʻlsa-da, u oʻzini «Yandeks Market» xodimi deb tanishtiradi. Bu eʼtibordan chetda qolishi oson boʻlgan birinchi nomuvofiqlikdir.

Suhbat oldindan oʻylab qoʻyilgan stsenariy boʻyicha kechadi. Avvaliga odamdan yoshi, ismi, kasbi va telefon raqami soʻraladi. Keyin «qoidalar» yuboriladi, unda buyurtmalar goʻyoki Uzum Market, Amazon, Bonanza va eBay bilan hamkorlikda shakllantirilishi va platforma kiritilgan mablagʻlarning xavfsizligini kafolatlashi aytiladi. Tanish brendlarning tilga olinishi ishonch hissini uygʻotishi kerak. Shu bilan birga, jabrlanuvchi ish tafsilotlarini oshkor qilmaslik haqida ogohlantiriladi va bir nechta akkaunt roʻyxatdan oʻtkazish taqiqlanadi. Aslida, bu sxemani oshkor boʻlishdan va takroriy tekshiruvlardan himoya qilish uchun kerak.

Ishonch qozonilgach, «oʻqitish» boshlanadi.

### «Oʻqitish»

Birinchi topshiriq toʻqqizta buyurtmani oʻz ichiga oladi. Ularni «Yandeks Market» (pmhnss.cc) yoki «Savdo markazi» (auns6.com) koʻrinishida bezatilgan saytda bajarish kerak. Kurator koʻrsatkichlar bilan belgilangan skrinshotlarni yuboradi: qayerga bosish, nimani tasdiqlash kerakligini koʻrsatadi. Toʻqqizta buyurtma uchun berilgan 20 ming soʻmlik boshlangʻich balans 61 ming soʻmga aylanadi.

Keyin esa hamma narsa rejalashtirilgan asosiy bosqich boshlanadi. Jabrlanuvchidan bank kartasini ulash soʻraladi va kichik miqdordagi pul haqiqatan ham kartaga tushadi. Firibgarlar ataylab oʻz pullaridan ozgina sarflashadi: odam pul tushganini koʻradi va «hamma narsa ishlayotganiga» ishonch hosil qiladi.

Bundan keyin birinchi «daromad» bilan «tabriklash» va yangi vaʼdalar beriladi: uchta topshiriq uchun 3,5 million soʻm bonus va 5,5 milliondan 15 milliongacha maosh bilan shtatga ishga qabul qilish vaʼda qilinadi. Bunday «gʻalaba»dan keyin odamda oxirigacha borish istagi paydo boʻladi.

### Ikkinchi bosqich – pul kiritish

Aynan shu bosqichda sxema toʻliq ochiladi. Suhbatdosh «topshiriqlar va komissiya toʻlovlari» jadvalini yuboradi. Maʼnosi oddiy: kartaga qancha koʻp shaxsiy pulingizni oʻtkazsangiz, shuncha koʻp daromad vaʼda qilinadi. Masalan, 100 ming soʻm badal kiritilganda 155–180 ming soʻm qaytarib berish vaʼda qilinadi, 700 ming soʻm oʻtkazilganda esa goʻyoki 1,18 million soʻmgacha pul yechib olish mumkin boʻladi. Bunda pullarni oddiy jismoniy shaxsning kartasiga yuborish va chek bilan tasdiqlash soʻraladi.

Odam «ishlab topgan» pulini olmoqchi boʻlganida, tizim pulni yechib olishga yoʻl qoʻymaydi: ekranda balans koʻrinadi, lekin servis pul yechish «tugallanmagan buyurtma» tufayli bloklanganini yozadi. Oʻz mablagʻlari va hisoblangan foydaga ega boʻlish uchun odamdan yana qoʻshimcha toʻlov qilish talab etiladi – masalan, 279 899 soʻm kiritish soʻraladi. «Kurator» buyurtmalar tasodifiy tushishini, ularni bekor qilib boʻlmasligini, qoʻshimcha toʻlovni esa qatʼiy ravishda bir soat ichida amalga oshirish kerakligini, aks holda avval oʻtkazilgan barcha pullar kuyib ketishini aytib ishontiradi.

Shu tariqa klassik tuzoq ishga tushadi: odam allaqachon oʻz pullarini oʻtkazib boʻlgan va ularni qutqarishga harakat qilib, qoʻshimcha toʻlovga rozi boʻladi. Ammo u kerakli summani kiritishi bilan tizim darhol yangi «xatolik»ni koʻrsatadi va keyingi, yanada kattaroq oʻtkazmani talab qiladi.

Agar «xodim» pul oʻtkazishdan bosh tortsa, muloqot ohangi keskin oʻzgaradi. Jurnalistik eksperimentimiz doirasida biz suhbatdoshni barcha materiallar va rekvizitlarni huquq-tartibot idoralariga topshirishimiz haqida ogohlantirdik. Bunga javoban afsunkarlar faqatgina «poʻpisa qilish foydasiz» ekanligini, barcha ish shartlari goʻyoki oldindan kelishib olinganini kinoya bilan aytishdi.

### Bu faqat Oʻzbekistondagi voqea emas

Shunga oʻxshash sxemalar Oʻzbekistondan tashqarida ham anchadan beri maʼlum va stsenariy deyarli hamma joyda bir xil.

Rossiyaning «Informzashchita» kompaniyasi mutaxassislari buni hali 2025 yilning bahoridayoq tasvirlab berishgan edi: firibgarlar oʻzlarini mavjud boʻlmagan marketpleys platformasi xodimlari sifatida tanishtirishgan, ishonchli muhit yaratish uchun esa 10–12 tagacha soxta akkauntlardan foydalanishgan. Birinchi topshiriq 300–400 rubl evaziga tovarlarni saralanganlarga qoʻshish boʻlgan.

Singapurda, politsiya maʼlumotlariga koʻra, 2023 yil may oyidan boshlab kamida 1 399 kishi shu kabi sxema qurboniga aylangan, yoʻqotishlar esa kamida 19,9 million dollarni tashkil etgan.

AQShda Federal savdo komissiyasi «oʻyinlashtirilgan» sxemalar boʻyicha murojaatlar soni 2023 yildagi 5 mingdan 2024 yilning birinchi yarmidayoq 20 minggacha oshganini qayd etdi. Shu bilan birga, idora vakilining baholashicha, real miqyos ancha katta: jabrlanganlarning atigi 4,8 foizigina shikoyat qiladi.

Oʻzbekistoncha versiyasi nimasi bilan farq qiladi? Firibgarlar uni mahalliy isteʼmolchilarga moslashtirishgan: tanish brendlar, soʻmlar, mahalliy bank kartalari va oʻzbek hamda rus tillaridagi muloqot.

### Sxemalarni qanday tanib olish mumkin?

Quyida firibgarlarni oʻz vaqtida tanib olish va pullarni saqlab qolishga yordam beradigan asosiy aldov belgilari toʻplangan.

#### Reklama bosqichida

- **Noreal pullar.** Buyurtmalarni oddiy bosish orqali soatiga 500 ming soʻm — bunday maoshlar shunchaki mavjud emas.

- **Shubhali profil.** Eʼlonni brendga aloqasi boʻlmagan begona akkaunt joylashtiradi. Uzum va boshqa kompaniyalarning rasmiy boʻsh ish oʻrinlari faqat ularning saytlarida yoki verifikatsiyalangan kanallarida chiqadi.

- **Messenjerlarga oʻtish.** Barcha «ish» shartnoma tuzmasdan va rasmiy rasmiylashtiruvsiz, faqatgina Telegram'da quriladi.

#### «Kurator» bilan yozishmalarda

- **Brendlar bilan bogʻliq chalkashlik.** Reklama Uzum nomi bilan jalb qiladi, yozishmalarda va saytda esa «Yandeks Market» logotipi paydo boʻladi.

- **Psixologik bosim.** Sizni doimo shoshirishadi («bir soat ichida qilish kerak», «hoziroq»), sunʼiy shoshqaloqlik yaratishadi.

- **Sir saqlash talabi.** Ustoz ish haqida hech kimga aytmaslikni va boshqa akkauntlar yaratmaslikni soʻraydi.

#### Firibgarlik saytida

- **Begona manzil.** Brauzerdagi domen rasmiy sayt bilan umumiy hech narsaga ega emas (bizning holatda tekshirilgan resurs oʻrniga pmhnss.cc va auns6.com kabi manzillar boʻlgan). pmhnss.cc holatida tekshirilganda, domen atigi uch oydan beri mavjudligi maʼlum boʻldi.

- **Chala tarjima.** Sayt interfeysi rus tilida, pul yechish qoidalari yoki xatoliklar esa kutilmaganda ingliz tilida paydo boʻladi.

- **Oʻyin elementlari.** «VIP-darajalar», «reytinglar» va «ichki komissiyalar»ning paydo boʻlishi — hayajon uygʻotish uchun yaratilgan soxta platformalarning tez-tez uchraydigan belgisidir.

- **Bloklashlar va «jarimalar».** «Muzlatilgan» buyurtmalarning paydo boʻlishi va farqni oʻz choʻntagidan toʻlashni talab qilish.

#### Pul oʻtkazishda

- **Shaxsiy kartaga oʻtkazish.** Pulni yuridik shaxsning hisob-kitob raqamiga emas, balki oddiy jismoniy shaxsning kartasiga yuborishni soʻrashadi.

- **Aql bovar qilmaydigan daromadlilik.** Shunchaki bitta buyurtmani bajarganlik uchun 55–70% foyda vaʼda qilinishi.

### Himoyalanishning 6 ta oltin qoidasi

- **Ish uchun siz emas, sizga toʻlashadi.** Agar ishni boshlash yoki ishlab topilgan pullarni yechib olish uchun nimadir toʻlashni talab qilishsa – bu 100% firibgarlikdir.

- **Qoʻllab-quvvatlash xizmati orqali tekshiring.** Marketpleysning ishonch telefoniga qoʻngʻiroq qiling yoki rasmiy ilovasiga yozib, bunday boʻsh ish oʻrni mavjudligini aniqlashtiring.

- **Notanishlarga pul oʻtkazmang.** Ayniqsa, notanish chatlardagi koʻrsatmalar boʻyicha shaxsiy kartalarga.

- **«Qoʻshimcha toʻlov» talab qilinganda toʻxtang.** Agar tizim avval oʻtkazilgan pullarni qutqarish uchun yana pul kiritishni soʻrasa, toʻlamang. Bu faqat yoʻqotishlaringizni oshiradi.

- **Yaqinlaringiz bilan maslahatlashing.** Firibgarlar jabrlanuvchining yakkalanib qolishiga umid qilishadi. Doʻstlar yoki yaqinlar bilan oddiy suhbat illyuziyani tezda yoʻq qiladi.

- **Shaxsiy maʼlumotlaringizni asrang.** Hech qachon va hech kimga karta raqamini, orqa tomonidagi uch xonali kodni, bank ilovalaridan kelgan parollar va SMS-kodlarni bermang.

### Agar allaqachon pul oʻtkazgan boʻlsangiz, nima qilish kerak

Birinchi navbatda toʻlashni toʻxtating: keyingi «qoʻshimcha toʻlov» avvalgilarini qaytarmaydi. Yozishmalar, cheklar va sayt skrinshotlarini saqlab qoʻying. Kartasi ishlatilgan bankka iloji boricha tezroq qoʻngʻiroq qiling va firibgarlik haqida xabar bering: baʼzan oʻtkazmani bloklashga muvaffaq boʻlinadi. Keyin ichki ishlar organlariga ariza bilan murojaat qiling (102). Nihoyat, Instagram'dagi reklama va Telegram'dagi akkaunt ustidan, shuningdek, nomidan foydalanilgan marketpleysning oʻziga shikoyat yuboring.

Eng muhimi, shuni yodda tutish kerakki — firibgarlar odam uyalib, sukut saqlashiga umid qilishadi. Jabrlanuvchi sodir boʻlgan voqea haqida qanchalik tez gapirsa, boshqalarni himoya qilish imkoniyati shunchalik koʻp boʻladi. Mablagʻlarni qaytarish esa, katta ehtimol bilan, imkonsiz boʻladi.