Shotlandiyada maʼlumotlar markazlari (data-markazlar) nima uchun bunchalik muhim ahamiyatga ega?

Maʼlumotlar markazlari Shotlandiya uchun nega bunchalik muhim ahamiyatga ega?

Har safar ChatGPT-ga savol berganingizda, Google-dan qisqacha maʼlumot oʻqiganingizda yoki onlayn bank toʻlovini amalga oshirganingizda, sahna ortida maʼlumotlar markazi ishlayotgan boʻladi.

Endilikda Shotlandiya ulardan yanada koʻprogʻini, juda katta miqyosda qurish boʻyicha global poyganing bir qismiga aylandi.

Soʻnggi bir necha yil ichida sunʼiy intellektning (SI) jadal rivojlanishi texnologik kompaniyalarni yangi «oʻta yirik» (hyperscale) maʼlumotlar markazlarini, jumladan, dunyodagi eng yiriklari qatoridan joy oladigan markazlarni qurish poygasiga undadi.

Hozirda sunʼiy intellekt asosida ishlaydigan kamida 23 ta ulkan maʼlumotlar markazini qurish rejalashtirilgan.

Bu loyiha tarafdorlari ular kelajak uchun juda muhim ekanini va milliardlab funt sterling investitsiyalar hamda minglab ish oʻrinlarini jalb qilishi mumkinligini taʼkidlamoqda.

Tanqidchilar esa ularning hajmi mahalliy jamoalarga koʻrsatadigan taʼsiridan, ular isteʼmol qiladigan ulkan miqdordagi energiyadan va hatto ular chiqarishi mumkin boʻlgan shovqindan xavotirda.

Xoʻsh, maʼlumotlar markazlari oʻzi nima va nega ular Shotlandiyadagi eng bahsli rejalashtirish janglaridan biriga aylandi?

Tashqaridan qaraganda, maʼlumotlar markazlari zavod yoki omborga oʻxshaydi.

Ichkarida esa minglab miltillab turgan chiroqlar yonib-oʻchadi va kompyuter serverlari qatorlari sunʼiy intellektni harakatga keltirar ekan, parraklar gʻoʻldiraydi.

Ularning ayrimlari Amazon kabi texnologik gigantlar tomonidan qurilmoqda, boshqa developerlar esa ular aslida nimani harakatga keltirayotgani haqida soʻralganda tijorat sirlarini roʻkach qilishadi.

Shotlandiyaning mavjud markazlari hozirda ancha kichik, ammo taklif qilinayotgan oʻta yirik versiyalarning baʼzilari juda ulkandir.

Bitta maydon 60 gektarni (150 akr) egallaydi, bu taxminan 84 ta futbol maydoni hajmiga teng.

Sunʼiy intellekt baʼzilar tomonidan yaratilgan eng inqilobiy texnologiya sifatida koʻriladi, ammo boshqalar agar uning xavotirli rivojlanish surʼati davom etsa, u keyingi oʻn yillikda «butun insoniyatni yoʻq qilishi mumkinligi» haqida ogohlantirgan.

Biroq Shotlandiyadagi maʼlumotlar markazlari boʻyicha bahslar aslida bino ichidagi texnologiya haqida emas — bu markazlarning miqyosi va taʼsiri haqidadir.

Taklif qilinayotgan yangi maʼlumotlar markazlari butunlay boshqa darajada.

Agar Damfris va Galloueydagi Chapelcross loyihasi amalga oshsa, uning quvvati 1000 MVt ni tashkil etadi va bu uni dunyodagi eng yirik maʼlumotlar markazlaridan biriga aylantiradi.

Auchtertool-da rejalashtirilgan 600 MVt quvvatga ega maʼlumotlar markazi qoʻshni qishloq bilan bir xil hajmda boʻladi.

Boshqa xavotirlar qatoriga ularning hajmi va landshaftga taʼsiri, ularga kerak boʻladigan elektr energiyasi miqdori, uskunalarni sovutish uchun zarur boʻlgan suv hamda minglab serverlar va sovutish tizimlari tomonidan chiqariladigan shovqin kiradi.

Shotlandiya Yashillar partiyasi va targʻibot guruhlari yirik maʼlumotlar markazlari qurilishiga moratoriy joriy etishni talab qilib, ular iqlim maqsadlarini zaiflashtirishi va qayta tiklanadigan energiya manbalariga bosimni oshirishi mumkinligini aytmoqda.

Hozirgacha Shotlandiya hukumati moratoriy joriy etishdan bosh tortib kelmoqda.

Shotlandiyaning maʼlumotlar markazlari developerlari uchun eng jozibador jihatlaridan biri — bu uning kuchli qayta tiklanadigan energiya sektoridir.

Shotlandiya shamoldan juda koʻp miqdorda elektr energiyasi ishlab chiqaradi va bu energiyaning bir qismi hozirda isrof boʻlmoqda, chunki tarmoqda uni ishlab chiqarilgan joydan kerakli joyga yetkazib berish imkoniyati yetarli emas.

Biroq, ekspertlar bu maʼlumotlar markazlari butunlay qayta tiklanadigan energiya hisobiga ishlaydi degani emasligidan ogohlantirmoqda.

Shamol past boʻlganda yoki bulutlar quyoshni toʻsib qoʻyganda, serverlarning ishlab turishi uchun zarur boʻlgan energiyani yetkazib berish uchun qazib olinadigan yoqilgʻida ishlaydigan elektr stantsiyalarini hamon yoqishga toʻgʻri kelishi mumkin.

Ulkan elektr energiyasi isteʼmoli bilan bir qatorda, yirik maʼlumotlar markazlari qizib ketmasligi uchun katta hajmdagi suvga ham ehtiyoj sezishi mumkin.

Texnologiya sohasi yanada samaraliroq sovutish tizimlari ustida ishlayotganini aytayotgan boʻlsa-da, sohadagi manbalar oʻtgan yili BBC-ga Buyuk Britaniya hukumatining mamlakatni sunʼiy intellekt sohasida «jahon yetakchisiga» aylantirish rejasi allaqachon tanqis boʻlgan ichimlik suvi zaxiralariga bosim oʻtkazishi mumkinligini aytgan edi.

Yaqinda bir ekspert Shotlandiyaning hozirgi maʼlumotlar markazlari kuniga kutubxonalariga qaraganda kamroq suv ishlatishini aytdi, ammo agar biror bir oʻta yirik markaz tasdiqlansa, suv isteʼmoli qanday koʻrinish olishi borasida jiddiy xavotirlar mavjud.

Gʻoʻldiragan shovqin haqida nima deyish mumkin?

Maʼlumotlar markazlarida ichkaridagi serverlarni sovutadigan koʻplab parraklar mavjud va AQShda ularning yaqinida yashovchi odamlar doimiy shovqindan shikoyat qilishgan, shuningdek, yovvoyi tabiat ham u yerlardan qochib ketgani haqida xavotirlar bor.

Taklif qilinayotgan maʼlumotlar markazlarining aksariyati Shotlandiyaning markaziy kamarida joylashgan, jumladan, Shimoliy Lanarkshirdagi DataVita maydonining kengaytirilishi ham shular jumlasidandir.

Kelajakning muhim texnologiyasidagi ulush bilan bir qatorda, sunʼiy intellekt maʼlumotlar markazlari ortida turganlar ular ish oʻrinlari yaratishini aytmoqda.

Lanarkshir Buyuk Britaniya hukumati tomonidan sunʼiy intellektni rivojlantirish zonasi deb eʼlon qilingan boʻlib, uning markazida maʼlumotlar markazlari turadi.

8 milliard funt sterling investitsiya va 3400 ta ish oʻrni vaʼda qilingan edi.

Maʼlumotlar markazi yaratadigan ish oʻrinlarining turi ham bahs-munozaralarga sabab boʻldi.

Ularning taxminan 800 tasi sunʼiy intellekt sohasida boʻlishi, 50 tasi esa shogirdlik oʻrinlari boʻlishi kutilmoqda. Qolganlari qurilish sohasidadir.

Shotlandiyadagi 10 ta oʻta yirik maʼlumotlar markazi taklifi ortida turgan Apatura developeri qayta tiklanadigan energiya va batareyalarda energiya saqlash tizimlaridan foydalanish orqali oʻzining ekologik tozaligini taʼkidlamoqda.

Xitoy va AQSh sunʼiy intellekt poygasida gʻolib chiqishga umid qilayotgan bir paytda, Buyuk Britaniya hukumati ortda qolishni istamaydi.

Shotlandiya hukumati ham sunʼiy intellektni rivojlantirish zonasiga kiritiladigan investitsiyalarni qoʻllab-quvvatlaydi.

Avgust oyida u vazirlar quvvati 50 MVt dan yuqori boʻlgan taklif etilayotgan markazlar haqida xabardor qilinishi kerakligini aytdi.

Bir oy oʻtgach, u Shotlandiya Yashillar partiyasining yangi milliy koʻrsatmalar kuchga kirgunga qadar arizalarni toʻxtatib turish haqidagi chaqirigʻini rad etdi.

Biroq, u atrof-muhitga taʼsirni baholash hisobotlari taqdim etilishi kerakligini aytdi.

Hukumat, shuningdek, Rojdestvo bayramigacha biron bir yirik maʼlumotlar markazi tasdiqlanishi «ehtimoldan juda yiroq» ekanini bildirdi va bayram mavsumiga qadar yangi koʻrsatmalar eʼlon qilinishini vaʼda qildi.