Shimoliy Koreya va Xitoy 12 yillik kechikishdan soʻng yangi koʻprikni ochdi
Yirik savdo yoʻliga aylanishi kutilayotgan avtomobil koʻprigining ochilishi haqida Xitoy davlat ommaviy axborot vositalari xabar berdi.
Shimoliy Koreya va Xitoy 12 yillik kechikishdan soʻng yangi koʻprikni ochdi
Xitoy davlat mediasining xabar berishicha, Xitoyni Shimoliy Koreya bilan bogʻlaydigan va yillar davomida kechiktirilgan avtomobil koʻprigi endi ochildi, chunki ikki azaliy ittifoqchi oʻrtasidagi savdo aloqalari jadal yaxshilanmoqda.
Yangi Yalutszyan koʻprigi Xitoyning chegaradosh Dandun shahridan Shimoliy Koreyaning Siniychju shahrigacha 3 km (1,9 milya) masofaga choʻzilgan boʻlib, ikki mamlakat oʻrtasidagi asosiy quruqlikdagi savdo yoʻnalishiga aylanishi kutilmoqda.
Koʻprik aslida 2014 yilda ochilishi kerak edi, ammo Pekin bilan aloqalar sovuqlashgani sababli Shimoliy Koreya oʻz yoʻllari va bojxona obʼyektlaridagi ishlarni toʻxtatgach, uning ishga tushirilishi nomuayyan muddatga qoldirilgan edi.
Ekspertlarning taʼkidlashicha, payshanba kuni koʻprikning ochilishi, garchi keskinlik saqlanib qolayotgan boʻlsa-da, Pekin va Pxenyan oʻrtasidagi munosabatlarning yanada jonlanganidan dalolat beradi.
Yangi Yalutszyan koʻprigi Mintaqaning Yapon imperiyasi tomonidan okkupatsiya qilinishi davrida, 1937 va 1943 yillar oraligʻida qurilgan bir necha oʻn yillik Xitoy-Koreya doʻstlik koʻprigiga muqobil taklif etadi.
Xitoy Tashqi ishlar vazirligi notigʻi Mao Nin chorshanba kuni Yangi Yalutszyan koʻprigi ikki qoʻshni oʻrtasidagi «oʻzaro bogʻliqlikning muhim obʼyekti» ekanini aytdi va yangi yoʻnalish «savdo va odamlar oʻrtasidagi almashinuvni yanada yengillashtirishini» qoʻshimcha qildi.
Xitoy Shimoliy Koreyaning eng yirik savdo hamkori va Pxenyanning yadroviy qurol dasturi sababli joriy etilgan ogʻir xalqaro sanktsiyalarga qarshi muhim hayot manbaidir.
Oʻtgan yili ikki mamlakat oʻrtasidagi savdo aylanmasi 2,7 milliard dollarga yetib, pandemiyadan oldingi darajaga qaytdi, garchi bu asosan Xitoyning Shimoliy Koreyaga eksport qilishi hisobiga yuz bergan boʻlsa-da.
Xanguk Xorijiy tadqiqotlar universitetining Xitoyshunoslik professori Kan Jun Yon BBCga BMTning Shimoliy Koreyaga qarshi sanktsiyalari oʻz kuchida qolar ekan, chegaralararo savdoning keskin va toʻsatdan oshishi «ehtimoldan yiroq»ligini aytdi.
«Pxenyan shuningdek, Xitoy importining toʻsatdan koʻpayishidan va bu Xitoyning ichki bozorga taʼsirini sezilarli darajada kengaytirishidan ehtiyot boʻlmoqda», deb qoʻshimcha qiladi u.
«Xitoy bu xavotirlardan yaxshi xabardor, shuning uchun savdo sekin-asta oʻsishi ehtimoli yuqoriroq».
Pekin va Pxenyan oʻzaro mudofaa shartnomasi — Xitoy istalgan mamlakat bilan tuzgan yagona shartnoma — bilan bogʻlangan azaliy ittifoqchilardir va ularning munosabatlari odatda «lab va tish kabi yaqin» deb taʼriflanadi.
Shunga qaramay, bu ittifoq kelishmovchiliklardan xoli boʻlmagan.
Ikki qoʻshni faqat soʻnggi yillarda, Pekinning Pxenyanning yadroviy qurol dasturiga boʻlgan sabri tugagan 2010-yillarning asosiy qismini belgilab bergan sovuqlik davridan oʻtib oldi.
Xitoy Shimoliy Koreyaning yadroviy ishlanmalariga yumshoqroq yondasha boshlagani sababli doʻstlik yana ishiy boshladi.
«Shunchaki bir oʻn yillik oldin Pekin Shimoliy Koreyaning yadro quroliga ega boʻlishini ochiqchasiga tanqid qilgan va haqiqatan ham Pxenyanni yadrosizlanishga chaqirgan boʻlsa, endilikda Xitoy bu borada deyarli hech narsa demayapti», deydi Oksford universiteti oʻqituvchisi Edvard Hauell BBCga.
Air China pandemiya tufayli olti yillik tanaffusdan soʻng mart oyida Pekin va Pxenyan oʻrtasida toʻgʻridan-toʻgʻri parvozlarni qayta yoʻlga qoʻydi. Oʻsha oyning oʻzida ikki mamlakat oʻrtasida yoʻlovchi poyezdlari qatnovi ham qayta tiklandi.
Shu bilan birga, Pekin Pxenyan va Moskva oʻrtasida Ukraina urushi boshlanganidan beri keskin kengaygan oʻsib borayotgan doʻstlikni diqqat bilan kuzatmoqda.
Oʻtgan oyda Shimoliy Koreya va Rossiya oʻzlarining birinchi avtomobil koʻprigini ochdi, Rossiya davlat mediasining xabar berishicha, bu kuniga 300 tagacha transport vositasi va 2000 dan ortiq kishining oʻtishiga imkon beradi.
Payshanba kuni Yangi Yalutszyan koʻprigining ochilishi Pekin aloqalarni mustahkamlashga va Pxenyanning oldindan aytib boʻlmaydigan hukumatiga oʻz taʼsirini qayta tiklashga intilayotgan bir paytda yuz bermoqda.
Xitoy Prezidenti Si Tszinpinning bu yilgi birinchi davlat tashrifi iyun oyida Pxenyanga boʻlib oʻtdi va u yerda Shimoliy Koreya yetakchisi Kim Chen In bilan uchrashdi.
«Yangi Yalutszyan koʻprigining ochilishi ikki tomonlama munosabatlar yaxshilanayotganini va Si Tszinpinning iyun oyida Shimoliy Koreyaga tashrifi shunchaki ramziy maʼnoga ega emasligini koʻrsatadi», deydi Seuldagi Ixva universiteti professori Leyf-Erik Isli.
«Biroq uzoq davom etgan kechikish, jumladan Shimoliy Koreyaning pandemiyadagi oʻz-oʻzini yakkalab qoʻyishi va ichki ijtimoiy-iqtisodiy tazyiqlari Pxenyan Pekin uchun qanchalik qiyin hamkor boʻlishi mumkinligini koʻrsatadi».