Seuta, futbol va Isroil Marokashdagi saylovlarga qanday taʼsir koʻrsatmoqda

**Seuta, futbol va Isroil Marokashdagi saylovlarga qanday taʼsir koʻrsatmoqda**

Marokashlik saylovchilar saylov byulletenida 27 ta partiyadan nomzodlarni koʻrishadi.

Chorshanba kungi parlament saylovlari oldidan Marokashdagi hafsalasi pir boʻlgan yosh saylovchilarni jalb qilish uchun ommalashib ketgan futbol shiorlari, bir million ish oʻrni vaʼdalari va Isroilga qarshi chaqiriqlardan foydalanildi. Biroq koʻplab yosh marokashliklar uchun siyosat hamon kundalik hayotdan juda uzoq tuyulmoqda.

«Bu saylovdan hech qanday umidim yoʻq. Siyosiy sahnamizdan uyalaman. Bu shunchaki haqiqiy tsirk», — deydi Atlas mintaqasida yashovchi 32 yoshli ekologik faol Siham Azerual BBC bilan suhbatda.

Ovoz berish natijalari keyingi hukumat tarkibini belgilab beradi. Bu voqea Shimoliy Afrika mamlakatidan 60 000 kishi oʻz hayotini xavf ostiga qoʻyib, Ispaniyaning Seuta anklaviga oʻtishga uringanidan bir necha hafta oʻtib yuz bermoqda — bu koʻplab yoshlar oʻz vatanida duch kelayotganini aytadigan imkoniyatlar yetishmovchiligining yaqqol isbotidir.

Marokash — konstitutsiyaviy monarxiya boʻlib, unda siyosiy partiyalar qonun chiqaruvchi palata boʻlmish Vakillar palatasidagi 395 ta oʻrin uchun kurashadi.

Biroq ijro etuvchi hokimiyat hamon toj-taxt bilan chambarchas bogʻliq. 63 yoshli monarx Qirol Muhammad VI saylovda birinchi oʻrinni egallagan partiyadan bosh vazirni tayinlaydi, shuningdek, mamlakatning eng muhim siyosiy qarorlar qabul qiluvchi organi — Vazirlar Kengashiga raislik qiladi.

Joriy kampaniya, shuningdek, 2025 yil sentyabr oyida ishsizlik, sogʻliqni saqlash va yashash tannarxi tufayli yuzaga kelgan «Z avlodi» (Gen Z) namoyishlari toʻlqinidan keyin oʻtmoqda.

Namoyishchilar «erkinlik, qadr-qimmat va ijtimoiy adolat» kabi shiorlarni hayqirishdi, keyinchalik bu shiorlar amaldagi Bosh vazir Aziz Axannushga qaratilgan «Axannush, ket!» daʼvatiga aylanib ketdi.

Tartibsizliklardan soʻng 2400 dan ortiq kishi jinoiy javobgarlikka tortildi. Ushbu chora-tadbirlarga qaramay, ayrim yosh faollar siyosatga kirib borishga qaror qilmoqda.

Iyul oyi oxirida 60 000 ga yaqin odam Marokashdan Ispaniya hududi boʻlmish Seutaga suzib oʻtdi

29 yoshli Hamza El Xarrubi namoyishlar paytida qisqa muddatga hibsga olingan edi. Hozirda u yashil platformaga ega, unchalik taniqli boʻlmagan Ekologiya va barqaror rivojlanish partiyasidan parlamentga nomzodini qoʻymoqda.

«Yosh sifatida menda katta umid yoʻq. Men bu partiyaga aʼzo boʻldim, chunki ular koʻproq «Z avlodi» vakillarini koʻrishni xohlashdi va bizga oʻz talablarimizni erkin bayon qilishga imkon berishmoqda», — deydi El Xarrubi BBC bilan suhbatda.

U iyul oyi oxirida Seutaga migratsiya oqimi boshlangan Fnidek sohilidan atigi 34 km (21 mil) uzoqlikda joylashgan Tetuan shahridan.

U yerdan 60 000 ga yaqin odam, jumladan, marokashliklar va boshqa millat vakillari oʻtishdi. Anklavning yaqin tarixidagi eng yirik migratsiya toʻlqinida kamida 100 kishi halok boʻldi.

«Biz Seutaga oʻtishda halok boʻlganlarning oilalari uchun adolat talab qilamiz. Ularning oilalariga tovon puli toʻlanishini istaymiz», — deydi El Xarrubi.

Uning aytishicha, bu oʻtish harakatlari iqtisodiy qiyinchiliklar va ishsizlik bilan uzviy bogʻliq edi.

Xalqaro valyuta jamgʻarmasi (XVJ) maʼlumotlariga koʻra, oʻtgan yili umumiy ishsizlik 13 foizni tashkil etgan boʻlsa, 15 yoshdan 24 yoshgacha boʻlgan yoshlar oʻrtasidagi ishsizlik 37,3 foizga yetgan.

El Xarrubining taʼkidlashicha, u tajribali siyosiy kuchlar bilan raqobatlashishga urinayotgani yoʻq, balki 2031 yilga poydevor yaratish uchun parlamentdan joy olmoqchi.

«Yoshlar sifatida biz parlamentga kirishimiz kerak, toki 2031 yilga borib hukumatdagi oʻrin uchun kurasha oladigan kuchli yosh siyosatchilarimiz boʻlsin».

Marokash futbol federatsiyasi prezidenti Favziy Lekja «Atlas sherlari»ni jahon futbol sahnasiga olib chiqqani uchun muxlislarning sevimlisiga aylangan

Marokash Qirollik futbol federatsiyasi rahbari va moliya vazirligida ishlovchi yuqori martabali siyosatchi Favziy Lekja qirollikning eng yangi siyosiy yulduziga va yaqqol yetakchiga aylandi.

Milliy erkaklar futbol jamoasi — «Atlas sherlari»ning jahon miqyosidagi raqobatbardosh jamoaga aylanishiga hissa qoʻshgan Lekja iyul oyida markazchi «Asosiylik va zamonaviylik» partiyasiga (Pam) qoʻshildi.

Keyingi Jahon chempionatiga Ispaniya va Portugaliya bilan birgalikda mezbonlik qiladigan, futbolga ishqiboz ushbu mamlakatda uning saylovoldi uchrashuvlaridan olingan videolar tez fursatda ommalashib ketdi.

Ushbu videolarda olomonning Marokash arabchasida «Olgʻa» degan maʼnoni anglatuvchi «Sir» deb hayqirayotganini koʻrish mumkin — bu Marokashning 2022 yilgi Jahon chempionatidagi tarixiy yurishi paytidagi mashhur shior boʻlib, oʻshanda u yarim finalga chiqqan ilk arab va Afrika jamoasi boʻlgan edi.

Lekja Marokashni taʼlim va sogʻliqni saqlash sohasida dunyoda oltinchi oʻringa olib chiqishga vaʼda berdi, bu erkaklar futbol jamoasining FIFA reytingidagi oʻrniga mos keladi.

Pam partiyasi yana 26 ta partiya, jumladan, Bosh vazir Axannushning «Mustaqillar milliy birlashmasi» (RNI) bilan raqobatlashmoqda. Ikkinchi muddatga daʼvogarlik qilayotgan RNI 2031 yilgacha bir million ish oʻrni yaratish haqidagi vaʼdasini yana bir bor takrorladi.

Marokash siyosiy tahlil instituti (MIPA) siyosiy eksperti Rashid Aurraz bu vaʼdaga shubha bilan qaraydi.

«Bir million ish oʻrni» shiori haddan tashqari koʻp ishlatiladigan saylovoldi shioriga aylanib qoldi. Shuningdek, eng kam ish haqini oshirish haqida ham gapirilmoqda, ammo taklif qilinayotgan narsalar barqaror sof ish oʻrinlarini yaratishdagi tizimli ojizlikka bardosh bera olmaydi», — deydi Aurraz BBC bilan suhbatda.

Uning aytishicha, yirik partiyalar «muqobil model ustida raqobatlashmaydi», balki qirollik qarashlari asosida shakllangan davlat siyosatini qanday amalga oshirish ustida kurashadi.

Rabatda tez-tez Falastinni qoʻllab-quvvatlovchi yirik namoyishlar boʻlib oʻtadi

Shuningdek, siyosiy sahnaga qaytishga urinayotgan islomiy «Adolat va taraqqiyot» partiyasi (PJD) saylovchilarni jalb qilish uchun Isroilga qarshi kayfiyatdan foydalanmoqda.

Marokash 2020 yil dekabr oyida AQSh vosichiligidagi «Ibrohim kelishuvlari» doirasida boshqa bir qancha arab davlatlari qatorida Isroil bilan munosabatlarni normallashtirgan edi.

Populist sobiq Bosh vazir Abdelila Benkiran boshchiligidagi PJD Isroil bilan diplomatik aloqalarni uzish vaʼdasi bilan faol kampaniya olib bormoqda. Uning aytishicha, munosabatlarni normallashtirish 2016-2021 yillarda hukumatni boshqargan oʻz partiyasi tomonidan yoʻl qoʻyilgan «xato» boʻlgan.

Gʻazodagi urush paytida munosabatlar taranglashdi, poytaxt Rabatda Isroil diplomatik vakolatxonasiga qarshi har hafta namoyishlar boʻlib oʻtdi.

Nizo paytida Isroilning aloqa idorasi yopildi va ikki davlat oʻrtasidagi toʻgʻridan-toʻgʻri aviaparvozlar toʻxtatildi.

Shunga qaramay, Falastinni qoʻllab-quvvatlovchi namoyishlar avj olganiga, urushning eng qizgʻin paytida oʻn minglab odamlar yurish qilib, Isroil bayrogʻini yoqib yuborganiga qaramay, shu oy boshida Isroil va Marokash bir-birlarining mamlakatlarida toʻlaqonli elchixonalar ochishga kelishib olgani eʼlon qilindi.

Bu qaror ularning bosh diplomatlari va AQShning Birlashgan Millatlar Tashkilotidagi elchisi oʻrtasidagi uchrashuvdan soʻng qabul qilindi.

«Biz oʻz ovozimizni eshittirishimiz kerak», — dedi Benkiran Marrakeshdagi saylovoldi uchrashuvida tarafdorlariga.

«Agar biz qattiq harakat qilsak, qirol Isroil elchixonasini yopadi. Qirol oʻz xalqiga qarshi borishni yoqtirmaydi», — deya qoʻshimcha qildi u va «Marokashda Isroil va sionizm xavfi» haqida ogohlantirdi.

Marokashning taxminan 38,8 millionlik umumiy aholisining yarmidan koʻpi 35 yoshdan kichiklardir, garchi 15,8 milliondan ortiq roʻyxatga olingan saylovchilarning atigi 4 foizi 18 yoshdan 24 yoshgacha boʻlganlarni tashkil etsa-da.

«Men kampaniyalarni unchalik kuzatmayapman, lekin odatdagidek oʻsha-oʻsha chehralarni payqadim», — deydi Kanadada yashovchi 27 yoshli marokashlik Hiba (u familiyasini oshkor qilmaslikni afzal koʻrdi).

U 2016 yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, 104 000 ga yaqin marokashlik diasporasi istiqomat qiladigan Monrealda yashaydi.

Oʻtgan yilgi «Z avlodi» namoyishlarining aksariyati mamlakat tashqarisida kuchliroq yangradi, u yerda yosh marokashliklar oqibatlardan qoʻrqmasdan oʻz gʻazablarini ifoda eta oldilar.

Monrealda bir nechta «Z avlodi» namoyishlarini tashkil etishda qatnashgan Hibaning aytishicha, agar u Marokashda ishonchli vakil topa olganida ovoz berish haqida oʻylab koʻrgan boʻlardi — bu diaspora saylovchilari ovoz berish uchun foydalanadigan usuldir.

«Z avlodi namoyishlari behuda ketmadi. Biz nimagadir erishdik. Hech boʻlmaganda hozir davlat televideniyesida yoshlar ishtirokidagi bahs-munozaralarni koʻproq koʻryapmiz», — deydi u.

Ekologik faol Azerual ham bu fikrga qoʻshiladi.

Ammo 2011 yilda konstitutsiyani oʻzgartirgan «20 fevral harakati»ni ham, yaqinda sodir boʻlgan «Z avlodi» harakatini ham boshidan kechirgan faol sifatida, u oʻzgarishlar kengroq yondashuv orqali amalga oshishi kerak deb hisoblaydi.

«Menimcha, yoshlar hokimiyatga intilishdan koʻra, kichik miqyosdagi ishlarga eʼtibor qaratishlari, jamiyatlar qurishga yordam berishlari, odamlar bilan aloqa oʻrnatishlari va keyin yuqoriga qarab borishlari kerak», — deydi u.

Garchi u biron bir siyosiy kampaniyaga toʻliq ishonmasa-da, ovoz berish uchun mahalliy saylov uchastkasiga borishini aytadi.