Serbiyada «Bosniya qassobi» Ratko Mladichning dafn marosimiga minglab odamlar yigʻildi
Mladich 1990 yillardagi Bosniya urushi paytida genotsid sodir etgani uchun qamoqqa olingan edi va Yevropa Ittifoqi Serbiyani mahkum etilgan urush jinoyatchisini ulugʻlamaslik haqida ogohlantirdi.
Serbiyada «Bosniya qassobxori» Ratko Mladichning dafn marosimiga minglab odamlar yigʻildi
Serbiya poytaxti Belgradda harbiy jinoyatchi deb topilgan Ratko Mladichning dafn marosimiga minglab odamlar yigʻildi.
Keng jamoatchilikka «Bosniya qassobxori» sifatida tanilgan Mladich Niderlandiyadagi qamoqxonada umrbodlik qamoq jazosini oʻtayotgan vaqtida 84 yoshida vafot etdi.
U BMTning harbiy jinoyatlar boʻyicha tribunali tomonidan 1995 yildagi Srebrenitsa qirgʻinidagi roli uchun genotsidda aybdor deb topilgan edi. Ushbu qirgʻinda 8000 ga yaqin bosniyalik musulmon erkaklar va oʻgʻil bolalar oʻldirilgan. Bu vahshiylik Ikkinchi jahon urushidan keyin Yevropadagi eng dahshatli fojia deb taʼriflangan.
Serbiya hukumati vaziri avvaliga Mladich uchun davlat dafn marosimi oʻtkazilishini aytgan edi, biroq baʼzi Yevropa yetakchilarining eʼtirozlaridan keyin bu rejalar oʻzgartirildi. Dushanba kuni Ittifoq Mladichning «ulugʻlanishini» qoraladi.
«Ratko Mladich harbiy jinoyatlar, genotsid va insoniyatga qarshi jinoyatlar sodir etgan, sudlangan harbiy jinoyatchi edi», deyiladi Ittifoq bayonotida.
«Harbiy jinoyatchilarni har qanday ulugʻlash, genotsidni inkor etish va revizionizm eng asosiy Yevropa qadriyatlariga ziddir va ularga Ittifoqda yoki Ittifoqqa aʼzolikka nomzod mamlakatlarda oʻrin yoʻq», deyiladi bayonotda.
Serbiya 2012 yildan beri Ittifoqqa aʼzolikka nomzod boʻlib kelmoqda, garchi aʼzolik boʻyicha muzokaralar yaqinda toʻxtab qolgan boʻlsa-da.
Ratko Mladich 1990-yillarda Bosniya serblari kuchlarini Bosniya xorvatlari va bosniyalik (Bosniya musulmonlari) armiyalariga qarshi boshqargan.
1992–1995 yillardagi Bosniya urushi paytida uning qoʻshinlari serb boʻlmagan aholini kuch bilan haydab chiqarish maqsadida Bosniya va Gertsegovinada «etnik tozalash» deb nomlangan harakatlarni amalga oshirdi. Ular, shuningdek, Sarayevoni qamal qilib, 10 000 dan ortiq odamning oʻlimiga sabab boʻlishdi.
Mladich birinchi marta ayblov eʼlon qilinganidan 16 yil oʻtib, 2011 yilda hibsga olingan va toʻqqiz yillik sud jarayonidan soʻng 2021 yilda umrbod qamoq jazosiga hukm qilingan edi.
Genotsid boʻyicha aybdor deb topilganidan keyin ham Mladich koʻplab serblar tomonidan millatning qahramon himoyachisi sifatida koʻriladigan milliy shaxs boʻlib qolmoqda.
Koʻplab serb millatchilari uni qahramon va himoyachi deb bilishadi, ayniqsa Bosniya serblarining Serb Respublikasi tuzilmasida, u yerda uning oʻlimi munosabati bilan motam tadbirlari oʻtkazildi.
Mahalliy OAV xabariga koʻra, Mladichning jasadi dafn etilishidan oldin qoʻyilgan cherkov tashqarisida hurmat bajo keltirayotgan odamlar orasida Serbiya hukumatining bir necha vazirlari, jumladan Mudofaa vaziri Bratislav Gashich va Adliya vaziri Nenad Vuyich ham boʻlgan.
Dafn marosimini Serbiya pravoslav cherkovi rahbari, Patriarx Porfiriy boshqardi va u Mladichning ismi «unga nisbatan chuqur minnatdorchilik hissini tuyadigan va asrab-avaylaydigan Serbiya pravoslav xalqimizning aksariyati xotirasi va duolarida chuqur muhrlanib qolishini» aytdi.
Kunning ertaroq qismida kichik Muqaddas Luka cherkovi tashqarisida odamlar tobutga hurmat bajo keltirish uchun kirishni kutib, uzun navbatlar hosil qilishdi. Yigʻilganlarning aksariyati armiya faxriylari edi va baʼzi erkaklar uning surati tushirilgan bayroqlarni koʻtarib olishgandi.
Dafn marosimi boshlanishidan bir necha soat oldin odamlar cherkov tashqarisida sham yoqish uchun kelishdi, quyosh nurlari ostida karnaylardan xor ovozi yangrab turdi.
Cherkov ichida Mladichning tobutini bir necha erkaklar, asosan urush faxriylari qoʻriqlab turishdi, uning rafiqasi, oʻgʻli va nabiralari esa ichkarida taʼziyalarni qabul qilishdi.
Sobiq generalga koʻrsatilgan hurmat belgisi sifatida, uning tobuti oʻtgan hafta hukumat samolyotida Serbiyaga olib kelindi va samolyotdan bayroqlar bilan oʻralgan holda olti nafar askar tomonidan koʻtarib tushirildi.
Hurmat bajo keltirishni istovchilar uchun Bosniyadan va Serbiyaning aksariyat shaharlaridan bepul avtobus qatnovi tashkil etildi.
Yakshanba kuni kechqurun Belgradning «Tsrvena Zvezda» futbol klubi tarafdorlari «Partizan» ustidan qozonilgan derbi gʻalabasidan oldin Mladichning suratini namoyish qilishdi.
Boshqalar uchun esa dafn marosimi urushning ogʻriqli xotiralarini jonlantirdi.
Sarayevolik Zdravka Gvozdyar ismli ayol (uning toʻqqiz yoshli oʻgʻli shahar qamali paytida Mladich boshchiligidagi kuchlar tomonidan oʻldirilgan) Reuters axborot agentligiga dafn marosimining Belgradda oʻtkazilayotgani «haqiqatan ham dahshatli» ekanini aytdi.
Mladich «qahramon sifatida targʻib qilinishga emas, balki xotiradan butunlay oʻchirib tashlanishga loyiq edi», dedi u.
«U faqat qassob sifatida eslanishi kerak».
Mladichning harbiy jinoyatlari boʻyicha sud jarayonini batafsil yoritgan «Urush va tinchlikni yoritish instituti» (IWPR) nodavlat tashkiloti muharriri Daniella Peledning aytishicha, minglab odamlar dafn marosimida qatnashdi, chunki u «milliy gʻurur va boʻysunmaslik timsoli boʻlib qolmoqda».
Harbiy jinoyatlar boʻyicha tribunal «Mladichning jinoyatlari haqida juda batafsil tarixiy hujjatlarni taqdim etdi», dedi u BBC’ga, biroq Serbiya OAVlari va taʼlim tizimi «uning jinoyatlarining haqiqiy koʻlamini yoki qurbonlar va omon qolganlarning nuqtai nazarini aks ettirmadi».
Hukumatparast Serbiya OAVlari «uni shunchaki oʻz burchini bajargan sodiq askar sifatida tasvirlaydi», dedi Peled.
«Konfliktdan keyingi jamiyatlar uchun milliy hisob-kitob qilish yoki oʻtmishdagi jinoyatlar uchun javobgarlikni tan olish juda qiyin».
Dafn marosimidan oldingi kechada «Tsrvena Zvezda» tarafdorlari Serbiya Superligasi futbol uchrashuvi vaqtida Mladich tasvirlangan tifo (banner) namoyish qilishdi.