Saylov chaqiriqlari kuchaygan bir paytda Venesuela oʻnlab siyosiy mahbuslarni ozod qildi
Bir qator dissidentlarning uzoq muddatli qamoqdan ozod etilishi mamlakat muvaqqat rahbarining AQSh prezidenti bilan uchrashganidan bir necha kun oʻtib yuz berdi.
Venesuela saylovlar oʻtkazilishi boʻyicha bosim kuchayib borayotgan bir paytda oʻnlab siyosiy mahbuslarni ozod qildi
Mahbuslarni ozod qilish va erkin saylovlar oʻtkazish yangi maʼmuriyatning AQSh oldida olgan ikkita asosiy majburiyati edi
Inson huquqlari tashkilotlarining maʼlum qilishicha, Venesuela rasmiylari mamlakat muvaqqat rahbari Nyu-Yorkda AQSh Prezidenti Donald Tramp bilan uchrashganidan bir necha kun oʻtib, koʻplab siyosiy mahbuslarni ozod qilgan.
Shanba kuni ertalab ozod qilinganlar orasida 2018 yilda sobiq prezident Nikolas Maduroni oʻldirishga suiqasd uyushtirishda ayblanib, besh yillik qamoq jazosiga hukm qilingan Uaylder Vaskes ham bor.
Muvaqqat prezident Delsi Rodriges seshanba kuni BMT Bosh Assambleyasida shu yil boshida Maduroni qoʻlga olgan Tramp bilan muzokaralar oʻtkazganidan soʻng, muxolifat vakillari erkin saylovlar oʻtkazish chaqiriqlarini yana bir bor yangiladilar.
Uning maʼmuriyati bundan avval Maduro qoʻlga olinganidan keyin yarashuv harakatlari doirasida yuzlab mahbuslarni ozod qilgan edi.
Biroq, Rodriges dastur «yakuniga yetayotganini» aytganidan keyin, aprel oyida bu ozod qilishlar juda sekinlashdi.
Venesuela hukumati oxirgi ozod qilishlar boʻyicha hech qanday bayonot bermadi va bu AQSh prezidenti bilan suhbatga bogʻliq yoki bogʻliq emasligini ham aytmadi.
«Foro Penal» huquqbonlik tashkiloti vitse-prezidenti Gonsalo Ximiob shanba kuni ertalab Venesuelaning bir nechta tergov hibsxonalaridan «sezilarli darajadagi» siyosiy mahbuslar ozod qilinganini aytdi.
«Foro Penal» 2019 yil iyun oyidan beri asossiz ravishda hibsda ushlab turilgani aytilgan Migel Kastilo Sedeno ozod etilganini tasdiqladi.
Shuningdek, politsiya xodimining oʻlimiga aloqadorlikda ayblanib, toʻqqiz yil davomida qamoqda saqlangan Frank Kabanyas ham ozod qilindi. «Foro Penal»ning bildirishicha, oʻtgan yili oila aʼzolari uning sogʻligʻida muammolar borligini maʼlum qilganiga qaramay, u hibsda qolayotgan yagona gumonlanuvchi edi.
Muxolifat va inson huquqlari tashkilotlari Maduro hukumati yillar davomida siyosiy mahbuslarni hibsda ushlab turishdan norozilikni bostirish va tanqidchilarni jim qilish uchun foydalanganini aytishgan.
Rodriges AQShning xayrixohligini qozonishga intilish bilan birga, oʻz muvaqqat hukumatini siyosiy muxoliflikka nisbatan bagʻrikengroq qilib koʻrsatishga harakat qildi. Mahbuslarni ozod qilish dasturi uning maʼmuriyati tomonidan AQShga berilgan asosiy yon bosish edi.
Biroq, uning ushbu dasturni tugatish haqidagi qarori muxolifat va huquqbon guruhlarning tanqidiga uchradi. «Foro Penal»ning maʼlum qilishicha, dastur mamlakatdagi siyosiy mahbuslarning yarmidan kami ozod qilingan bir paytda toʻxtatilgan.
Rodriges hukumati muxolifatchilar qamoqqa olinganini inkor etishda davom etmoqda. U mahbuslarning ozod etilishini xayrixohlik va yarashuv ifodasi deb atadi.
Venesuela Ichki ishlar vaziri Diosdado Kabelo — Maduroning avtoritar boshqaruvi bilan chambarchas bogʻliq boʻlgan vazir — muvaqqat prezidentning Tramp bilan uchrashuvini «tinchlik diplomatiyasining buyuk gʻalabasi» deb atadi.
Ammo muxolifat vakillari bu uchrashuvni tanqid qilib, buni ularning tezkor saylovlar oʻtkazish haqidagi (ilgari AQSh tomonidan qoʻllab-quvvatlangan) chaqiriqlarini rad etish deb baholadilar.
Venesuela davlat neft kompaniyasining sobiq rahbari va muxolifat sharhlovchisi Pedro Mario Burelli ikki dunyo yetakchisini «uyatsiz qoʻgʻirchoq va uning vijdonsiz hamda noloyiq qoʻgʻirchoqbozi» deb atadi va qoʻshimcha qildi: «Vashingtonning qoʻpol va tanlab yondashadigan nazorati ostida Venesuelada deyarli hech narsa oʻzgarmadi».
Venesuelada 2024 yilda boʻlib oʻtgan va rasmiy natijalarga koʻra Maduro gʻalaba qozongan oxirgi saylovlar soxtalashtirilgan deb keng miqyosda bahslarga sabab boʻlgan edi. Muxolifat hisob-kitoblariga koʻra, Machado nomzodi taqiqlanganidan keyin saylovda qatnashgan ularning nomzodi 70% ovoz toʻplagan.
Shunga qaramay, Tramp maʼmuriyati yanvar oyida Maduro qoʻlga olinib, giyohvand moddalar kontrabandasi ayblovi bilan sudga tortilganidan keyin, muxolifat yetakchisi Mariya Korina Machadoni emas, balki Maduroning sobiq vitse-prezidenti Rodrigesni uning vorisi sifatida qoʻllab-quvvatladi.
Oʻsha paytda tahlilchilar bu qarorni AQShning saylovlar oʻtkazilgunga qadar Venesuelada qisqa muddatli barqarorlikni tanlashi deb baholagan edi.
Rodriges payshanba kuni BMT Bosh Assambleyasidagi nutqidan foydalanib, qachon boʻlishini aytmasdan, «Venesuelada saylovlar boʻlishini» yana bir bor takrorladi.