Rossiya yangi reaktiv dronlarni har kuni qoʻllash orqali Ukraina havo hujumidan mudofaa tizimini ortda qoldirmoqda
Yangi modellar soatiga 300 milgacha tezlikda harakatlanishi mumkin, bu Ukraina havo hujumidan mudofaa tutib oluvchi samolyotlari tezligidan yuqoridir.
Rossiya reaktiv dvigatelli yangi dronlardan har kuni foydalanib, Ukraina havo hujumidan mudofaa tizimini ortda qoldirmoqda
BBC Verify nashrining Ukraina Harbiy-havo kuchlari maʼlumotlariga tayangan tahliliga koʻra, Rossiya avgust oyi davomida har kuni Ukrainaga oʻzining yangi tezkor, reaktiv dvigatelli dronlarini uchirgan va bu bilan Kiyev havo hujumidan mudofaa tizimlari qarshi kurashishda qiynalayotgan quroldan foydalanishni kuchaytirgan.
Ukraina Harbiy-havo kuchlari maʼlumotlarida Moskvaning yangilangan yangi «Geran» dronlari tomonidan har kuni amalga oshirilgan hujumlar birinchi marta qayd etildi. Reaktiv va boshqa turdagi dronlarning tobora koʻproq qoʻllanilishi Prezident Vladimir Zelenskiyni Kiyev osmonida sodir boʻlayotgan voqealarni «dahshat» deb qoralashga majbur qildi.
Ukraina harbiylari yaqinda BBC’ga bergan maʼlumotida reaktiv dronlar hujumi iyun oyidagi 350 tadan iyulda 1600 taga va avgustda 2800 taga koʻpayganini maʼlum qildi. Avgust oyidagi tungi hujumlarning beshtasida bu dronlar soni eskiroq, sekinroq uchadigan versiyalardan koʻp boʻlgan.
«Reaktiv dronlarga oʻtishning sababi shundaki, ular avvalgi avlodga qaraganda ancha tezroq va bu Ukraina uchun ularni urib tushirishni ancha qiyinlashtiradi», dedi London Qirollik kollejining harbiy texnologiyalar boʻyicha eksperti, doktor Marina Miron.
Yangilangan qurollar soatiga 300 mildan (taxminan 480 km/soat) koʻproq tezlikda ucha oladi, bu eski modellardan ancha tez va Kiyev tutuvchi uchoqlarining maksimal tezligidan ancha yuqoridir. Dronlar turboreaktiv dvigatellardan foydalanadi, ularning baʼzilari, Ukraina harbiy razvedkasi maʼlumotlariga koʻra, Xitoydan keltirilgan.
Zelenskiyning aytishicha, ushbu dronlar 1 sentyabr kuni kamida 12 kishining hayotiga zomin boʻlgan va yana 20 kishini yaralagan hujumlarning bir qismi boʻlgan. Kiyevdagi depoga berilgan zarbadan soʻng qurbon boʻlganlarning olti nafari temir yoʻl ishchilari edi.
Shu yil boshida Ukraina Rossiya dronlariga qarshi nisbatan muvaffaqiyatli kurashgan va Zelenskiyning soʻzlariga koʻra, uzoq masofali dronlarning 94 foizini urib tushirgan.
Biroq yangiroq dronlarning tezligi Kiyev va Moskva oʻrtasidagi qurollanish poygasining navbatdagi bosqichini boshlab berdi. 10 avgust kuni Ukraina harbiy razvedkasi rahbari oʻrinbosari, general-mayor Vadim Skibitskiy uning kuchlariga «[reaktiv dronlar] tezligiga mos keladigan» yangi tutuvchi raketalar kerakligini aytdi.
Kiyevda «Geran» dronlarining oʻziga xos reaktiv dvigatellari qoldiqlari tobora koʻproq uchramoqda.
Kiyevdagi rasmiylar yaqinda jurnalistlarga maʼlum qilishicha, Ukrainaning toʻrtta kompaniyasi yangi «Geran» modellarini urib tushira oladigan raketalarni sinovdan oʻtkazishni boshlagan. Mamlakatning yangi mudofaa vaziri Yevgeniy Xmara ularga imkon qadar tezroq «minglab dona» ishlab chiqarishni topshirgan.
Rossiyaning reaktiv dronlarga sarmoya kiritishida iqtisodiy sabab ham bor edi. Ularning yuqori tezligi va harakatchanligi ular va qimmatroq qanotli raketalar oʻrtasidagi chegara «xiralashganini» anglatadi, dedi milliy xavfsizlik va tashqi siyosatga ixtisoslashgan «Fond mudofaasi demokratiyasi» tahlil markazidan Jon Xardi.
«Uzoq masofali bir tomonlama hujum qiluvchi dronlar aslida kambagʻalning qanotli raketasidir», dedi u. «Dronning imkoniyatlarini qanchalik oshirsangiz, dron va arzonroq qanotli raketa oʻrtasidagi farq shunchalik ahamiyatsiz boʻlib qoladi».
Biroq, Conflict Armament Research tahlil guruhi reaktiv dronlar hali ham qanotli raketalar kabi ilgʻor emasligini taʼkidladi. Uning qayd etishicha, ularning masofasi qisqaroq, ancha kichik jangovar kallaklarni tashiydi va xalaqit beruvchi tizimlarga nisbatan zaifroqdir.
Shu bilan birga, sunʼiy yoʻldosh tasvirlari Moskva Ukrainadagi urushda foydalaniladigan asosiy obʼyektlarni reaktiv dronlarni joylashtirish uchun qayta loyihalashtirayotganini koʻrsatmoqda, Oryol viloyatidagi Tsimbulovada joylashgan mutlaqo yangi bazada oʻq-dorilar bilan bogʻlangan uzunroq relslar koʻzga tashlanadi.
Ukraina chegarasidan taxminan 109 mil (175 km) uzoqlikda joylashgan ushbu obʼyektda bir nechta uchirish maydonchalari qurilgan koʻrinadi.
Ushbu maskan ishga tushganidan beri Tsimbulova Rossiya dronlari hujumlarining yirik markaziga aylangan koʻrinadi. Tsimbulova bazasi joylashgan Oryol viloyati 2024 yil sentyabrigacha Harbiy-havo kuchlari hisobotlarida dron uchirish maydonchasi sifatida koʻrsatilmagan edi, ammo 2026 yil avgustga kelib u deyarli har bir hujumda tilga olinadigan boʻldi.
Reaktiv dronlarning tarqalishi BBC Verify tomonidan Rossiya hozirda Ukrainaga taxminan haftada bir marta yuzlab dronlar va raketalarni oʻz ichiga olgan murakkab hujumlar uyushtirayotgani aniqlangan paytga toʻgʻri keldi.
Zarbalar koʻlamining kengayishi Moskvaning «koʻproq turdagi oʻq-dorilarni» — jumladan, reaktiv va aldamchi dronlarni — urib tushirish juda qiyin boʻlgan qimmatbaho ballistik raketalar bilan birlashtirishga oʻtayotgani bilan bogʻliq, dedi RAND tahlil markazi xodimi Maykl Bonert BBC Verify nashriga. Kiyev maʼlumotlari shuni koʻrsatadiki, Moskva hozirda har bir hujumda toʻrt yil avvalgiga qaraganda 15 baravar koʻproq drondan foydalanmoqda.
Bonertning qoʻshimcha qilishicha, hujumlarning taktik jihatdan murakkab xususiyati, shuningdek, AQSh-Isroilning Eron bilan urushi tufayli qisman yuzaga kelgan ballistik raketalarni toʻxtata oladigan havo hujumidan mudofaa tizimlarining global taqchilligi Ukraina tomonidan urib tushirish koʻrsatkichlarining pasayishiga olib keldi.
Ukraina Harbiy-havo kuchlari maʼlumotlari iyul oyi oxirigacha ballistik raketalarni urib tushirish koʻrsatkichlari pasayganini koʻrsatdi. Avgust oyida Kiyev oʻz urib tushirish koʻrsatkichlarini ochiqlaydigan raqamlarni eʼlon qilishni deyarli toʻxtatdi.