Rossiya qafaslaridan Irlandiya boshpanasigacha: Bu va Tyapaning besh yillik qutqaruv sayohati
Bu va Tyapa uchun Rossiyadan Irlandiya qishloqlarigacha boʻlgan besh yillik sayohat aslo oddiy kechmadi.
Rossiya qafaslaridan Irlandiya boshpanasigacha: Bu va Tyapaning besh yillik qutqaruv sayohati
Bir necha mamlakatni qamrab olgan, ikkita yirik nizo tufayli rejadan chiqqan va 100 dan ortiq kishi jalb qilingan favqulodda qutqaruv harakatlaridan soʻng, yillar davomida tor qafaslarda yashagan ikkita qoʻngʻir ayiq yangi hayotga moslashmoqda.
Bu va Tyapa uchun Rossiyaning Dogʻiston Respublikasidan Irlandiya qishloqlarigacha boʻlgan besh yillik sayohat aslo oson kechmadi.
Ayiqlardan biri butun umri davomida tsirkda oʻyin koʻrsatishga majbur qilingan boʻlsa, boshqasi tik tura olmaydigan darajada kichik qafasda saqlangan.
Hozirda ayiqlar Donegal grafligidagi qutqarilgan hayvonlar boshpanasi — Wild Ireland’ning daraxtlari va oʻt-oʻlanlari orasida butunlay boshqacha muhitga moslashmoqda.
Wild Ireland asoschisi Killian Maklaflin Bu va Tyapa haqida ilk bor 2021 yilda eshitgan va ularni Donegalga, xavfsiz joyga olib kelishga vaʼda bergan edi.
Byornfutdagi bu boshpana 2019 yilning oktyabr oyida ochilgan boʻlib, qoʻngʻir ayiqlar, maymunlar, boʻrilar va silovsinlar kabi hayvonlar uchun xavfsiz boshpana taqdim etadi.
Maklaflinning aytishicha, ikki ayiq ilk bor qutqarilganda sogʻligʻi juda yomon ahvolda boʻlgan.
Sobiq tsirk ayigʻi Bu oʻyin koʻrsatishga majburlanganidan keyin yillar davomida bino ichidagi kichik qafasda qamalib qolgan edi.
Maklaflinning taʼkidlashicha, Tyapa oʻlchami bor-jogʻi 2,5 m x 2,5 m x 2 m boʻlgan qafasda yashagan, bu uning tik turishi uchun juda pastlik qilgan va tomi boʻlmagani sababli u qishning qahratoniyu yozning jaziramasiga duchor boʻlgan.
Ayiqning suv idishi boʻlmagan va u ichish uchun faqat shlangga qarab qolgan. Maklaflinning aytishicha, u kelajakda chuchela qilish uchun oʻldirish maqsadida boqilgan.
Ayiqlar qutqarilganda, ikkalasi ham oʻta ozib ketgan va ruhiy jarohat belgilarini koʻrsatgan edi.
Qon tahlillari shuningdek, uzoq muddatli suvsizlanish bilan bogʻliq jiddiy buyrak muammolarini aniqladi.
Maklaflinning aytishicha, Rossiyaning 2022 yil fevralida Ukrainaga bostirib kirishi Ukraina orqali oʻtadigan dastlabki tashish yoʻnalishini imkonsiz qilib qoʻydi.
Shundan soʻng Yaqin Sharq orqali muqobil yoʻnalish koʻrib chiqildi, ammo 2026 yil fevralida Eron bilan bogʻliq nizoning keskinlashuvi mintaqada havo hududining yopilishiga va parvozlarning izdan chiqishiga olib kelganida ushbu rejalar yana izdan chiqdi.
Qutqaruv operatsiyasida 100 dan ortiq kishi, jumladan koʻngillilar, huquqshunoslar, veterinarlar, hayvonlarni tashish mutaxassislari, yuk guruhlari hamda Rossiya, Birlashgan Arab Amirliklari va Irlandiyadagi mutasaddilar ishtirok etdi.
Ayiqlar Moskvadan Abu-Dabi orqali Dublinga sayohat qilib, 2026 yil 3 avgustda Irlandiya Respublikasiga yetib keldi.
2025 yil oktyabr oyi oxirida Sankt-Peterburg yaqinidagi sobiq tsirk yoʻlborslariga gʻamxoʻrlik qiluvchi Tiger House boshpanasida ishlaydigan Dima va Yana Kim ayiqlarni qutqarish uchun Dogʻistonga 36 soatlik yoʻlga chiqdilar.
Bu va Tyapani zanglagan poʻlat qafaslaridan kesib olish, tinchlantiruvchi ukol qilish va Tiger House’ga qaytish safari uchun xavfsiz tashish qutilariga joylashtirishga toʻgʻri keldi. U yerda ularga veterinariya yordami koʻrsatildi va karantin oʻtashdi.
Oylab davom etgan tayyorgarlik va takroriy kechiktirishlardan soʻng, ayiqlar oxir-oqibat Moskvadan Abu-Dabi orqali Dublinga sayohat qilib, avgust oyida Irlandiyaga yetib kelishdi.
Wild Ireland’ga kelganidan beri, Maklaflinning aytishicha, ikkala ayiq ham vazn yigʻdi, junlari yaxshilandi va keyingi qon tahlillari ularning buyrak funktsiyasi meʼyorga qaytganini koʻrsatdi.
Uning aytishicha, ularning yashash joyi oʻrmonzor, suv va aylanish uchun maydon, shuningdek, agar xilvatni xohlashsa, chekinishlari yoki odamlar koʻzidan yiroqlashishlari mumkin boʻlgan pana joylarni taqdim etadi.
"Bu ayiqlar jarohat olishgan va ushbu tiklanish jarayonining birinchi qadami — ularni yana oʻrmonga qaytarish, panjalarini tuproq va oʻtga tegizish hamda atrofni oʻrganishlariga imkon berishdir.
"Umid qilamizki, ular endi toʻlaqonli va baxtli hayot kechirishlari mumkin."
Ayiqlar bilan ishlash, albatta, kundalik ish emas, lekin Wild Ireland jamoasi aʼzosi Xloya Makelhatton uchun bu juda zavqli ishdir.
Xloya bir yildan sal koʻproq vaqtdan beri Wild Ireland’da ishlab kelmoqda. U Belfastdagi Qirolicha universitetida zoologiya boʻyicha tahsil olib, jamoaga qoʻshilishdan oldin toʻrt yillik darajani tamomlagan.
"Bu, shubhasiz, juda noyob ish va aksariyat odamlar qiladigan ishdan ancha farq qiladi", dedi u.
"Biz ayiqlarning yashash joylari atrofiga ovqat yashirish, ularni ovqatni oʻzi qidirib topishga undash boʻyicha koʻp ish qildik va bu ularning tabiiy xatti-harakatlarini ragʻbatlantiradi va ushbu yangi ochiq maydonda oʻzlarini qulayroq his qilishlariga yordam beradi", dedi u.
"Vaqt oʻtishi bilan ularning ishonchi ortganini koʻrdik va ikkalasida ham jismoniy, ham ruhiy jihatdan katta oʻzgarishlarni koʻrish mumkin."
Irlandiyaga Frantsiyadan kelgan Liamning aytishicha, ayiqlar bogʻga tashrif buyurganda u koʻrishni eng yaxshi koʻrgan hayvonlar sirasiga kiradi.
"Juda katta va juda hayratlanarli", deb taʼrifladi u Bu va Tyapani.
"Men tovuqlar, baʼzi boʻrilar va maymunlarni koʻrdim, keyin esa ayiqlarni koʻrdim, ular shubhasiz mening sevimlim boʻldi."
Kris Roberts Wild Ireland’dan taxminan 20 daqiqalik masofada joylashgan Manorkatningemdan boʻlib, u 2019 yilda ilk bor ochilganidan beri bu joyga tashrif buyurib keladi.
"Bu yerga necha marta kelganimizning hisobini yoʻqotib qoʻyganman, lekin bugun Bu va Tyapani koʻra olamizmi-yoʻqmi, shuni bilish uchun juda kelishni xohlagan edik.
"Ularni oʻz koʻzimiz bilan koʻrish ajoyib boʻldi.
"Bizga juda yoqdi va ularning, ayniqsa oʻtmishi va bir vaqtlar saqlangan dahshatli sharoitlarini hisobga olganda, shunchalik yaxshi ekanini koʻrib juda xursandmiz."